Descartesen Filosofiaren Gida: Metodoa, Jainkoa eta Mundua

Pentsamenduaren Abiapuntua

Garai hartan, Descartesek metodo baten beharra ikusi zuen. Bere Metodoaren diskurtsoa lanean azaldu zuenez, Platonen garaitik filosofian ez zen aurrerapausorik eman metodo falta zela eta. Zientziaren eta filosofiaren eredua matematika zen, haren egien ziurtasuna beste zientzietakoa baino handiagoa baitzen.

Metodoaren Lau Erregelak

Hutsegiterik ez egiteko, Descartesek lau erregela zorrotz proposatu zituen:

• Nabaritasun-erregela: Ebidentea dena (hau da, argia eta bereizia) soilik onartzea eta, zalantzarik sortzen badu, baztertzea.
• Analisi-erregela: Arazo konplexuak ahalik eta gehien zatitzea, elementu soilenak aurkitu eta intuizio bidez ulertzeko.
• Sintesi-erregela: Dedukzioa erabiliz, elementu sinpleenetatik abiatuta, pentsamenduak ordenaz gidatzea, egi konplexuagoak lortzeko.
• Zenbaketa-erregela: Prozesu osoa berrikustea eta zenbaketak egitea, ezer ahaztu ez dela ziurtatzeko.

Zalantza Metodikoa eta Lehen Egia

Filosofiako baieztapenek oinarri sendorik ez zutela iritzita, Descartesek zalantzaezina den lehen printzipio bat aurkitzeko beharra sentitu zuen. Horretarako, zalantza metodikoa erabili zuen: zalantza izpirik txikiena sortzen dion oro sistematikoki baztertzen du, ukaezina den zerbaitekin topo egin arte.

Zalantzaren Arrazoiak

• Zentzumenak: Zentzumenetatik datozen datuak ez dira fidagarriak, sarritan engainatzen gaituztelako. Adibidez, ametsetan gaudenean, errealitatearen sentsazio bera dugu.
• Arrazoimena: Aritmetikako eta geometriako egiak ere ez dira guztiz ziurrak, balitekeelako "deabru gaizto" eta ahaltsu batek egia direla sinetsaraztea.

Lehen Egia: "Cogito ergo sum"

Zalantza prozesu horretan, Descartes egia ukaezin batez ohartu zen: denaz zalantza egin dezake, baina ez zalantzan dagoenaz. Hortik dator bere lehen egi nabaria: "Pentsatzen dut, beraz, banaiz" (latinez, "Cogito ergo sum").

1. Zalantzak ditut.
2. Zalantza egitea pentsatzea da.
3. Pentsatzen badut, pentsatzen duen zerbait naiz.
4. Beraz, pentsatzen dudan bitartean, existitzen naiz (banaiz).

Ondorio honekin, arimaren (pentsatzen duen substantziaren) existentzia frogatzen du. Pentsamendua bera zalantzaezina da, nahiz eta pentsamenduaren edukiak (munduari buruzko ideiak) oraindik zalantzazkoak izan. Egia hau argia (bat-batean inposatzen da) eta bereizia (ez da beste ezerrekin nahasten) delako onartzen du.

Jainkoaren Existentzia: Bigarren Egia

Behin bere existentzia frogatuta, Descartesek bere pentsamenduan dauden ideiak aztertzen ditu.

Ideia Motak

• Eratorriak: Kanpoko esperientziatik datozenak (adibidez, eguzkiaren edo animalien ideiak).
• Irudimenezkoak: Guk geuk sortutakoak, beste ideia batzuk konbinatuz (adibidez, zentauro baten ideia).
• Jatorrizkoak: Gurekin jaiotzen direnak, ez datozenak ez kanpotik ez gure irudimenetik.

Perfekzioaren Ideiaren Argudioa

Ideia jatorrizkoen artean, perfekzioaren ideia dago. Guk, zalantza egiten dugun izaki inperfektuok, ezin dugu gure kabuz perfekzioaren ideia sortu. Ideia hori, beraz, izaki perfektu batek gugan jarri behar izan du: Jainkoak.

Munduaren Existentzia: Hirugarren Egia

Jainkoaren Bermearen Rola

Jainkoa existitzen bada eta perfektua bada, ona eta zintzoa izan behar du. Beraz, ezin du onartu "deabru gaizto" batek etengabe engainatzea. Horrek esan nahi du argi eta bereizitasunez hautematen ditugun ideiak, hala nola matematikaren egiak, egiazkoak direla. Jainkoa da gure ezagutzaren bermea.

Munduaren Ezaugarria: Hedadura

Mundu materialari buruz argi eta bereizitasunez hautematen dugun ezaugarri nagusia hedadura da (luzera, zabalera eta altuera). Beraz, mundua existitzen da substantzia hedatu gisa. Gorputz bat izatea hedatua egotea da, eta adimendun izatea, berriz, pentsatzea.

Ikuspegi Mekanizista

Descartesen arabera, mundu fisikoa lege mekanikoen arabera funtzionatzen duen makina erraldoi bat da. Gorputz bizidunak (baita giza gorputza ere) automata konplexuak dira, prozesu fisikoen bidez funtzionatzen dutenak (arnasketa, odol-zirkulazioa, etab.).

Hiru Substantziak eta Beren Atributuak

Descartesek substantzia "existitzeko bere buruaz beste ezeren beharrik ez duen hori" bezala definitzen du. Definizio zorrotz honen arabera, Jainkoa litzateke substantzia bakarra. Hala ere, zentzu zabalagoan, hiru substantzia bereizten ditu, bakoitza bere funtsezko ezaugarri edo atributuarekin:

• Jainkoa (Res infinita): Atributua perfekzioa da. Substantzia sortzailea eta absolutua da.
• Arima (Res cogitans): Atributua pentsamendua da. Substantzia sortua, independentea eta hilezkorra da.
• Mundua/Gorputza (Res extensa): Atributua hedadura da. Substantzia sortua eta materiala da.

Pasioak eta Askatasuna

Descartesek arimaren eta gorputzaren arteko harremana aztertzen du, bereziki pasioen edo grinen eragina.

• Ekintzak: Borondatearen menpe daude.
• Pasioak (Grinak): Nahigabekoak dira, gorputzean sortzen diren indar mekanikoak.

Arimaren indarra grinei eusteko eta arrazoiaren bidez gobernatzeko gaitasunean datza. Ahultasuna, aldiz, grinen menpe erortzea da. Grinek funtzio bat dute: gorputza kontserbatzen laguntzea.

• Tristura: Gorputzarentzat kaltegarria denaz ohartarazten du.
• Alaitasuna: Gorputzarentzat onuragarria denaz ohartarazten du.

Hala ere, grinek askatasuna ken diezaiokete gizakiari. Horregatik, arrazoiak gidari izan behar du, ongia eta gaizkia bereizteko eta askatasunez jokatzeko.

Kontzeptu Gakoak

Zalantza Metodikoa

Descartesen metodoaren lehen urratsa da. Dena zalantzan jartzean datza, egia nabari eta ukaezin bat aurkitu arte. Lehenik, zentzumenetatik jasotakoa jartzen du zalantzan, eta, ondoren, arrazoimenaren egiak. Zalantza izpirik txikiena duen oro baztertu behar da.

Nabaritasuna

Egia bat onartzeko Descartesen irizpidea. Ideia bat nabaria da argia (gogamenean bat-batean eta indarrez agertzen da) eta bereizia (ez da beste ezein ideiarekin nahasten) denean.

Substantzia

Existitzeko Jainkoaz aparte beste ezeren beharrik ez duen errealitatea. Descartesek hiru bereizten ditu beren atributuen bidez: Jainkoa (perfekzioa), arima (pentsamendua) eta mundua (hedadura).

Arima (Res Cogitans)

Hiru substantzietako bat, pentsamendua du atributu. Descartes dualista zenez, gizakia bi zatiz osatuta dagoela uste zuen: arima (pentsamendua) eta gorputza (hedadura). Biak guruin pinealaren bidez komunikatzen dira.

Jainkoa (Res Infinita)

Benetako substantzia bakarra, beste biak haren menpe baitaude. Bere atributua perfekzioa da. Jainkoaren existentzia perfekzioaren ideiaren bidez frogatzen du, eta Jainkoaren ontasuna da ezagutzaren egiazkotasunaren bermea.

Gorputza / Mundua (Res Extensa)

Descartesek frogatzen duen hirugarren egia da. Hasieran, zentzumenen bidez ezagutzen denez, zalantzan jartzen du. Baina Jainkoaren existentziari eta ontasunari esker, mundu materialaren existentzia baieztatzen du. Bere atributua hedadura da, eta materiaz osatuta dago.