DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Nekazaritza Hobekuntzak eta haien Eraginak

XIII. mendean, nekazaritzan hainbat hobekuntza garrantzitsu gertatu ziren:

1. Lur gehiago landu zituzten: basoak bota eta zingirak lehortu zituzten ekoizpena handitzeko.
2. Teknika berriak erabili zituzten: hala nola, gurpil-goldak, errotak eta ureztatze-sistema eraginkorragoak.
3. Labore berriak sartu zituzten, elikadura dibertsifikatuz.

Ondorioz, elikadura hobetu zen, gosearen mehatxua gutxitu eta biztanleriaren kopurua nabarmen handitu zen.

Merkataritzaren Garapena Erdi Aroan

XII. mendetik aurrera, merkataritza asko garatu zen, biztanleria hazi zelako eta produktuen eskaera handitu zelako. Salgaiak bi bide nagusitatik garraiatzen zituzten:

• Lehorrez: gurdietan, bide-sareak erabiliz.
• Itsasoz: Itsaso Baltikotik eta

Tratatu baten testuaren negoziazioa

Negoziazioari hasiera ematen zaionean, ordezkariak testua negoziatzen hasiko dira. Bi alderdien artean erraza da; aldiz, askoren artean edo Nazio Batuen Erakundearen (NBE) foroan, konferentzia berezi bat sor daiteke.

Negoziazioaren 3 alderdi azpimarragarri

• Publizitate debekua: Negoziazioak sekretuak dira.
• Bide diplomatikoak erabiltzea: Debekua bortxatuz gero, santzio penalak ezarriko dira, delitua baita. Espainiaren kasuan, Sekretu Ofizialen Legea urratuko litzateke. Salbuespena: Negoziazioa hitzarmen edo nazioarteko erakundeen baitan egiten bada, izaera publikoa izango du. Aldiz, praktikan hau ez da egia; testua irekia den konferentzian onartuko da, baina negoziazioa beti ateen atzetik egiten da.
• Ordezkariek

Bigarren Errestaurazioa eta Garapen Ekonomikoa

Bigarren Errestaurazio garaian, egonkortasun politikoak garapen ekonomikoa bultzatu zuen, batez ere Euskal Herrian kokatutako industriaren garapena. Karlistaldiak amaitzean, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria-hazkunde nabarmena gertatu zen.

Industria-prozesuaren Ezaugarriak

Industriaren hastapenek gizarte-harreman berrien agerpena eragin zuten eta hirietako joera nagusitu zen. Industrializazio-prozesua berantiarra izan zen, 1880ko hamarkadara arte ez baitzen gauzatu, arrazoi politiko eta ekonomikoengatik. Euskal industria berria jaio zenean, Europarekiko desfasea izugarria zen. Industria sendotzeak langile-mugimenduaren eta nazionalismoaren sorrera ekarri zuen.

Industria Ereduak: Bizkaia eta Gipuzkoa

Bizkaiko

Zelula-zikloaren faseak

Interfasea: Hasierako fasea da, zelula-nukleoa ikus daiteke. Zelula hazi egiten da eta hainbat funtzio betetzen ditu.

Zatiketa-fasea: Azken fasea da; nukleoa desagertu eta kromosomak sortzen dira. Nukleoaren zatiketan mitosia gertatzen da, baita zitoplasmarena ere.

Mitosia

1. Zelula somatikoetan gertatzen da.
2. Prozesu laburra da.
3. Ez da beharrezkoa kromosomak parekatuta egotea; beraz, zelula haploideetan nahiz diploideetan gerta ahal da.
4. Ez da gaingurutzaketarik gertatzen.
5. Anafasean kromatida bikiak bereizten dira.
6. Bi zelula alaba sortzen dira, elkarren berdin-berdinak, eta bakoitzak zelula amaren kromosoma berberak ditu.
7. Nukleoa behin zatitzen da.

Meiosia

1. Gametotan bakarrik gertatzen da.
2. Prozesu luzea da.
3. Kromosoma diploidea duten zeluletan

Finantza Analisia

Enpresaren egoera ekonomiko eta finantzarioa ulertzeko funtsezko analisiak:

• Analisi Estatikoa: Egoera balantze bakarra, une zehatz batean.
• Analisi Dinamikoa: Hurrenez hurreneko egoera balantzeen konparazioa.

Kaudimen eta Likidezia Ratioak

Pasibotik eratorritako zorrei aurre egiteko altxortegia sortzeko gaitasuna:

• Kaudimen ratioa: (Aktibo korrontea / Pasibo korrontea). Zuzena: 1.5-2; Ardura: 1.1-1.5; Arriskua: <1; Arreta: >2.
• Altxortegia edo likidezia: (Erabilgarria + Bihurgarria / Pasibo korrontea). Zuzena: 0.75-1; Ardura: <0.75; Arreta: >1.
• Berehalako altxortegia: (Erabilgarria / Pasibo korrontea). Zuzena: 0.1-0.3; Ardura: <0.1; Arreta: >0.3.

Zorpetze eta Berme Ratioak

• Zorpetze ratioa: (Pasibo galdagarria / Fondo

Espainiako Ibai Isurialdeak

Zer dira Ibai Isurialdeak?

Isurialde hidrografikoa urak itsaso edo ozeano berera isurtzen dituzten ibai-arroen multzoa da.

Espainiako Isurialde Nagusiak

Penintsulako ibaiak hiru isurialde hidrografiko nagusitan banatzen dira:

• Kantauri isurialdea
• Isurialde atlantikoa
• Mediterraneo isurialdea

Kantauri Isurialdea

Kokapena: Kantauriar erlaitza eta Galiziako iparraldea hartzen ditu.

Ezaugarriak:

• Ibai laburrak dira, kostaldetik hurbil dauden mendietan jaiotzen direlako.
• Ibaiadar ugari eta txikiak dituzte.
• Jaiolekutik itsasoraino (oinarrizko maila) malda handia dute.
• Higadura txikiagoa dute, maldak landarez estaliak daudelako eta kareharria nagusi delako (iragazkorra).
• Ur-emari handikoak dira (gehienbat neguan, gutxiago udan) eta erregimen

Iberiar Penintsulako Ibaiak

Isurialde Hidrografikoak

Urak itsaso berera isurtzen dituzten ibaien multzoa da isurialde hidrografikoa. Iberiar penintsulan, disimetria handia dago isurialde atlantikoaren eta Bizkaiko golkoaren isurialdearen, eta isurialde mediterraneoaren artean. Hau Goi-lautada Iberiar mendikatetik mendebalderantz inklinatuta dagoelako da.

Bizkaiko Golkoaren Isurialdea

Ibai laburrak dira, kostatik hurbil dauden mendietan sortzen direnak. Higatze-indar handia dute, sorreratik bokaleraino desnibel handia dutenez. Emaritsuak dira eta erregimen nahiko erregularrekoak, prezipitazioak ugariak eta konstanteak direlako. Inguruabar hauek eta topografia malkartsua aprobetxatuz, urtegiak eraiki dira, ekoizpen hidroelektrikora bideratuak.

Atlantikoko

Asanblea Konstituziogilea (1789-1791)

Helburuak: Frantzian Antzinako Erregimena desagerrarazi eta konstituzio bat idaztea ziren.

• Antzinako Erregimena desagerrarazteko: Eskubide feudalen aboliziorako dekretua onetsi zen 1789ko abuztuaren 4an.
• Gizakiaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena: 1789ko abuztuaren 26an idatzia.
• 1791ko Konstituzioa: Aldarrikatu zen.

Politika-erregimena parlamentuzko monarkia zen. Botereen banaketa honela antolatu zen:

• Botere legegilea: Asanblea Nazionalaren esku.
• Botere betearazlea: Erregearen esku.
• Botere judiziala: Auzitegien esku.

Asanblea sufragio zentsitario bidez hautatu zen: boto-emaileek gutxienez 25 urte eduki behar zituzten, eta errenta edo ondasun jakin batzuk izan.

Asanblea Legegilea (1791-1792)

1791ko Konstituzioan,...

Zer da dieta?

Dieta: egunero hartzen ditugun elikagai-multzoa da.

Zertarako jaten dugu?

Elikagai bakoitzak mantenugai jakin batzuk ematen dizkio organismoari, eta horiek garrantzitsuak dira guretzat.

Elikagaien gurpila eta beren funtzioa

• Energetikoak (I taldea, gluzidoak; II taldea, lipidoak):

  Haiek oxidazioaren bidez energia sortzen dute edo gure gorputzeko tenperatura mantentzen laguntzen dute.

• Plastikoak (III eta VI taldeak: proteinak):

  Gure materia propioa berreskuratzeko eta zelula osagaiak berritzeko erabiltzen dira.

• Erregulatzaileak (V eta VI taldeak: bitaminak eta gatz mineralak):

  Gure organismoak prozesu normalak garatzeko beharrezkoak diren erregulatzaileak dira.

Zenbat energia gastatzen dugu (gizonentzako formula)

16,6 × pisua (kilogramotan)...

Erromatar probintziak

Erromatar probintziak: Konkistatzearekin batera lurraldeak hobeki kontrolatzeko eta ekonomikoki hobe ustiatzeko egiten zuten zatiketa administratiboa da. Probintzia bakoitzak gobernadore eta zerga-biltzaile bana zituen. Probintziak conventusetan zatitzen ziren eta hauek civitasetan. Erromatarrek, II. mendean oraindik Hispania konkistatu gabe zutelarik, bi probintziatan banatu zuten: Ulterior eta Citerior. Gero hirutan: Tarraconense, Baetica eta Lusitania. Azkenean, sei probintzia izan ziren: Gallaecia, Tarraconensis, Baetica, Lusitania, Carthaginensis eta Balearica.

Bisigodoen monarkia

Bisigodoen monarkia: Bisigodoak erromatarrekin harremanak zituen herri germaniarra ziren. Sueboek Galizia inbaditu zutenean, erromatarrek...