Elikagaiak eta dieta: nutrizioa, energia eta osasuna

Biologia14 urt. 20262,77 KB

Dieta: egunero hartzen ditugun elikagai-multzoa da.

Elikagai bakoitzak mantenugai jakin batzuk ematen dizkio organismoari, eta horiek garrantzitsuak dira guretzat.

Energetikoak (I taldea, gluzidoak; II taldea, lipidoak):
Haiek oxidazioaren bidez energia sortzen dute edo gure gorputzeko tenperatura mantentzen laguntzen dute.
Plastikoak (III eta VI taldeak: proteinak):
Gure materia propioa berreskuratzeko eta zelula osagaiak berritzeko erabiltzen dira.
Erregulatzaileak (V eta VI taldeak: bitaminak eta gatz mineralak):
Gure organismoak prozesu normalak garatzeko beharrezkoak diren erregulatzaileak dira.

16,6 × pisua (kilogramotan) + 77 × altuera (metrotan) + 572

Energia mekanikoa: bihotz-taupadenetan eta beste jarduera askotan, muskuluen uzkurduretan erabiltzen da.
Energia kimikoa: molekula berriak sortzeko erabiltzen da.
Energia termikoa: gorputzeko tenperatura 36 eta 37 graduen artean mantentzeko erabiltzen da.

Dieta orekatu batean, gluzidoek %55, lipidoek %30 eta proteinak %15 izan behar dute.

Dietak bereziak ere badaude:

Obesitatea: elikagai energetiko gehiegi jatearen ondorioz gorputzean gehiegizko gantz kantitatea pilatzen da eta pisua handitzen da.
Eskaera- edo desnutrizioa: malnutrizio mota bat da; jaten den elikagai-kantitateak organismoaren beharrei eusteko nahikoa ez direnean agertzen da.
Anorexia eta bulimia: nerbio-anorexiaren ezaugarri nagusiak pisua galtzeko beldura handia eta gorputz-irudiaren distortsioa izatea dira. Gaixo hauek batzuetan bulimia ere izaten dute: janari kopuru handiak irensten dituzte eta ondoren botaka egitera edo bestelako neurriak hartzera jotzen dute ez gizen geratzeko.

Hotzak, gehigarriak, irradiazioa, hutsik edo atmosfera eraldatuan, beroa, deshidratazioa.

Deskargatu