Zelula-zikloa, Mitosia eta Meiosia: Oinarrizko Kontzeptuak
Zelula-zikloaren faseak
Interfasea: Hasierako fasea da, zelula-nukleoa ikus daiteke. Zelula hazi egiten da eta hainbat funtzio betetzen ditu.
Zatiketa-fasea: Azken fasea da; nukleoa desagertu eta kromosomak sortzen dira. Nukleoaren zatiketan mitosia gertatzen da, baita zitoplasmarena ere.
Mitosia
- Zelula somatikoetan gertatzen da.
- Prozesu laburra da.
- Ez da beharrezkoa kromosomak parekatuta egotea; beraz, zelula haploideetan nahiz diploideetan gerta ahal da.
- Ez da gaingurutzaketarik gertatzen.
- Anafasean kromatida bikiak bereizten dira.
- Bi zelula alaba sortzen dira, elkarren berdin-berdinak, eta bakoitzak zelula amaren kromosoma berberak ditu.
- Nukleoa behin zatitzen da.
Meiosia
- Gametotan bakarrik gertatzen da.
- Prozesu luzea da.
- Kromosoma diploidea duten zeluletan soilik gertatzen da; beharrezkoa da kromosoma homologoak parekatuta egotea.
- Nukleoa bitan zatitzen da.
- Lehen zatiketa meiotikoan, kromosoma homologoen arteko gaingurutzaketa gertatzen da.
- Lehen zatiketa meiotikoan kromosoma homologoak bereizten dira; bigarrenean, berriz, kromatidak.
- Lau zelula alaba sortzen dira, genetikoki desberdinak, eta bakoitzak zelula amaren kromosoma kopuruaren erdia du.
Zelula-zatiketaren garrantzia
Organismo zelulanitzetan, mitosi bidezko zelula-zatiketaren ondorioz, banakoa hazi egiten da, zigoto izeneko zelula bakar baten ondorengo zatiketen bidez.
Meiosiaren bidez, gameto haploideak sortzen dira eta ernalketaren ondoren zigotoa diploidea da. Meiosia ezinbesteko mekanismoa da ugalketa sexualean kromosoma-kopuruari eusteko eta ondorengoen aldakortasun genetikoa bermatzeko.
Zelulako organuluak eta funtzioak
- Erretikulu endoplasmatikoa: Proteina eta lipidoen sintesia.
- Golgiren aparatua: Erretikulu endoplasmatikoan sintetizatutako substantziak pilatu eta kanpora botatzen ditu.
- Erribosomak: Proteinak sintetizatzen dira.
- Mitokondrioak: Zelula-arnasketa gertatzen da eta prozesu horren bidez zelulak energia lortzen du.
- Lisosomak: Molekula konplexuak molekula bakunagoetan eraldatzen dituzte.
- Bakuoloak: Zenbait produktu pilatzen dituzte.