Euskal Herriko Industrializazioa: Bilakaera eta Ondorioak

Bigarren Errestaurazioa eta Garapen Ekonomikoa

Bigarren Errestaurazio garaian, egonkortasun politikoak garapen ekonomikoa bultzatu zuen, batez ere Euskal Herrian kokatutako industriaren garapena. Karlistaldiak amaitzean, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria-hazkunde nabarmena gertatu zen.

Industria-prozesuaren Ezaugarriak

Industriaren hastapenek gizarte-harreman berrien agerpena eragin zuten eta hirietako joera nagusitu zen. Industrializazio-prozesua berantiarra izan zen, 1880ko hamarkadara arte ez baitzen gauzatu, arrazoi politiko eta ekonomikoengatik. Euskal industria berria jaio zenean, Europarekiko desfasea izugarria zen. Industria sendotzeak langile-mugimenduaren eta nazionalismoaren sorrera ekarri zuen.

Industria Ereduak: Bizkaia eta Gipuzkoa

Bizkaiko Eredua: Siderurgia eta Finantzak

Bizkaiko industrian siderurgia-sektorea izan zen oinarria, ekonomia osoa baldintzatuz. Somorrostrotik Ingalaterrara zuzendutako esportazioek gora egin zuten 1876tik aurrera, Bizkaia meatze-produzitzaile nagusi bilakatuz. Meatzeak agortzeak eta neurri protekzionistak ezartzeak produkzio-erritmoa jaitsi zuten.

1879 eta 1882 artean, hiru siderurgia-lantegi nagusi eraiki ziren:

• San Francisco de Mudela
• Vizcaya
• Altos Hornos de Bilbao

Esportazioek eta inportazioek Bilboko ontzigintzaren hazkundea ekarri zuten; familia asko ontzigintzan hasi ziren ontziolak egokituz. Bilboko burgesiak sektore elektrikoa ere bultzatu zuen. Hazkunde ekonomikoak sortutako egitura finantzarioa hiru banku nagusik ahalbidetu zuten: Banco de Bilbao, Banco de Vizcaya eta Crédito de la Unión Minera.

XIX. mendearen amaieran, Bizkaia erabat industrializatuta zegoen, egitura finantzario sendoarekin, komunikazio-azpiegiturekin eta portu berriekin.

Gipuzkoako Eredua: Dibertsifikazioa

XX. mendearen hasieran, Gipuzkoan ekonomia industrialaren ezarpena hasi zen. Bi prozesu nagusi eman ziren: paperaren industria eta industria metalurgikoa. Bilakaera hau desberdina izan zen eta ia ez zuen harremanik izan Bizkaikoarekin. Sektore hauekin lotuta, ehungintza, arrantza, altzairua eta elikagai-industria garatu ziren. Eibarren bildutako arma-industria hedatu zen, eta Lehen Mundu Gerra bukatzean, berregiduraketa bultzatu zen, bizikleta eta josteko makinen ekoizpena sustatuz.

Araba, Nafarroa eta Gizarte Ondorioak

Araban eta Nafarroan industria-prozesua beranduago hasi zen. Bi eremu horiek XX. mendearen erdialdean jaso zuten bultzada handia erakunde ofizialen aldetik.

Industrializazioaren Gizarte Ondorioak

Industria-prozesuak ondorio anitzak ekarri zituen:

• Ondorio demografikoak: Bizkaiko bilakaera demografikoa industriari lotuta dago. Kanpoko eskulan ugari etorri zen eta gune geografiko txiki batean bildu zen. Heriotza-tasak gora egin zuen gaixotasunengatik eta higiene-faltagatik.
• Gizarte-klaseen sorrera: Estamentuen desagerpenean eta klase-banaketan oinarritu zen gizarte berria:
  • Goi-maila: Industriariak eta burgesia.
  • Erdi-maila: Sendagileak eta funtzionarioak.
  • Behe-maila: Baserritarrak eta proletalgo industriala.