Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Elikadura enterala elikagaiak zundaren bidez emateari esaten zaio. Elikatzeko modu hau gaixoak irentsi ezin duenean eta berriz liserketa egin dezakenean. Zundaren bidezko elikadura ere deitzen da.

Nasoentrikoa:: zunda sudurretik sartzen da:

→ urdaileraino bada “sonda nasograstica” du izena

→ heste meheraino bada “sonda nasoentrica” (sonda “nasoudodental” eta sonda “nasoyeyunal” izenekoak dira). Beste kasu honetan, + eskuko (edo bolus) metodoa, +etengabeko elikadura. Beste zumba hauekin “reflujo gastroesofaico” izenekoa baztertzen da.

NUTRIZIO ENTERALEKO ZUMDA (Silk)

Bide bareko edo bi bideko zundak dira, lastre eramaten dute pisua edukitzeko eta horrela urdaileti heste mehera pasatzeko eta bertan geratzeko eta ez mugitzeko....

Digestio Aparatua

1- Elikagaiak hortzekin mastekatzen dira.

2- Elikagaiak listuarekin nahasten dira mihiaren laguntzaz.

3- Elikadura boloa faringerantz pasatzen da.

4- Elikadura boloa hestegorritik urdailera pasatzen da, kardias zeharkatuz.

5- Urin gastrikoak elikadura boloarekin nahasten da.

6- Kimoa pilorotik pasatzen da heste meharrerantz.

7- Kimoa kilo bihurtzen da, behazuna, heste urinak eta pankrea urinei esker.

Zirkulazio Aparatua

Zirkulazio-aparatua: mantenugaiak digestio aparatutik zeluletara eramatea eta hondakinak zeluletatik iraitz-aparatura eramatea.

Bihotza

Bihotzaren definizioa: toraxaren erdialdean, bi birien artean dagoen organo gihartsua da, beren paretak miokardio ehun gihartsuez osatuta daude. Odola ponpatzen du.

Bihotzaren Mugimenduak

Sistolea:

1. Definizioak

• Informazio genetikoa: Bi indibiduoren ezaugarri fisiko eta fisiologikoen multzoa da, zeinak ondorengoei transmititzen zaizkien herentzia prozesuen bidez. Informazio hori DNAn gordetzen da zelula eukariotoen nukleoaren barruan.
• DNA: DNA organismo baten garapenerako eta funtzionamendurako informazio genetikoa daraman molekula da.
• Kromosomak: Kromosomak DNA zati luzeak daramatzaten zelulen nukleoan aurkitzen diren egiturak dira.
• Kromatina: Kromatina kromosomak osatzen dituen materiala da, DNA paketatzeko eta nukleoaren barruan sartzeko erabiltzen dena.
• Kromatidak: Kromatida jada bikoiztutako kromosomaren bi luzetarako unitateetako bakoitza da eta bere kromatida arrebari lotuta dago.

2. DNAren Egitura eta Oinarri Nitrogenatuak

DNA molekula...

Ehunak: Definizioa eta Jatorri Enbrionarioa

Organismo batean, jatorri enbrionario bera, antzeko egitura eta funtzio berdinak betetzen dituen zelula-multzoari ehuna deritzo. Espermatozoidea + obulua = zigotoa. Hau zatiketa jarraiak izaten ditu enbrioi bilakatuz. Zatitzen segituz, ektodermo, mesodermo eta endodermo geruzak eratzen ditu.

Epitelio Ehuna: Estaldura eta Guruinak

Estaldura Epitelioa: Ezaugarriak eta Motak

Gorputzaren barnealdeko eta kanpoko gainazalak estaltzen ditu. Zelulak estu lotuta daude, etengabe berritzen dira eta ez dute odol-hodirik. Isolatzaile- eta elkartruke-funtzioa betetzen du.

Estaldura Epitelio Motak

• Laua:
  • Simplea: Geruza bakarra (adibidez, kapilarretan).
  • Estratifikatua: Geruza bat edo gehiago (adibidez, baginan).
• Kubikoa:

Biokimikaren Kontzeptu Garrantzitsuak

1) - Karboxilo taldea OH batekin elkartzean gertatzen den erreakzioa esterifikazioa da.
- Gluzidoen barnean, talde gluzidikoaz gain, talde ez gluzidikoa duen konposatua glukolipido eta glukoproteina da.
- Bere katean lotura bikoitz ugari dituen gantz azido poliasegabea da.
- Alde polar bat eta apolar bat dituen konposatua molekula anfipatikoa da.
- Buffer-sistema: pH-ren aldaketak kontrolatzen dituen sistema da, neutroa, azidoa edo basikoa den jakiteko.
- Isomeroa: Formula molekular berdina baina konposatu desberdina.
- Karbono anomerikoa: Karbono asimetriko bat gehiago duten egitura zikliko itxiak; karbono gehigarri horri karbono anomerikoa deritzo.
- Saponifikazioa: Base indartsu baten presentzian gertatzen den...

Informazio Genetikoaren Adierazpena

Informazio genetikoa mezu zifratu bat da; hau da, gene batek proteina-kate bat zuzenean sintetizatu beharrean, DNAk duen informazioa deskodetu egin behar da. Prozesu horretako molekula bitartekaria RNA mezularia (RNAm) da.

• Transkripzioa

  RNA mezulari molekula bat eratzen da, DNAzko helize bikoitzaren harizpi baten osagarria den base nitrogenatuen sekuentzia duena. RNA mezulariaren katea baseen osagarritasun-arauei jarraituz sintetizatzen da. Prozesu honetan, adeninaren (A) base osagarria uraziloa (U) da, eta ez timina (T).

• Itzulpena

  Proteina bat sortzen da, RNAm-aren base nitrogenatuen sekuentziak determinatutako aminoazido sekuentzia duena. Zelula eukariotetan, sortu den RNAm-a nukleotik ateratzen da mintz nuklearraren

Bizi funtzioak:

Nutrizioa: Izaki bizidunek behar dituzten substantziak eta energia lortzea da.

• Autotrofoak: substantzia ez-organikoak eta Eguzkiaren energia erabiliz beren substantzia organikoak sortzen dituzte. Fotosintesia - landareak, algak, bakterio fotosintetikoak.
• Heterotrofoak: beren substantzia organikoak egiteko beste izaki batzuen substantzia organikoak hartu behar dituzte - animaliak, onddoak, protozooak, bakterio heterotrofoak.

Erlazioa:

Izaki bizidunek ingurutik informazioa hartzea eta erantzun egokia ematea da.

1. Estimulua antzeman.
2. Informazioa tratatu.
3. Erantzuna prestatu.
4. Erantzuna eman: jariaketa edo mugimendua.

Ugalketa: Izaki bizidunek antzeko ondorengoak sortzea da.

• Asexuala: banako bakar bat aritzen da eta ondorengoak gurasoen berdinak

Lurrean bizi diren izaki bizidun guztien multzoari bioaniztasuna esaten diogu. Guztira 1.200.000 espezie inguru daude katalogatuta, baina zientzialarien ustez, 9 milioi inguru izango dira; beraz, espezie gehienak ez dira aurkitu oraindik.

Habitatak eta Espezieen Banaketa

Bizitzeko behar duten guztia eta aurrera egiteko baldintza ezin hobeak dituzten lekuetan bizi ohi dira espezieak. Leku horiei habitat deitzen zaie. Habitat batzuk, hala nola basamortuak, ez dira oso egokiak bizia egoteko, muturreko ingurune-baldintzak eta ur gutxi izaten baitituzte; beste batzuk, berriz, ezin hobeak dira, hala nola tropikoetako basoak eta koral-arrezifeak, eta haietan bizi dira planetako espezieen erdiak baino gehiago.

Bioaniztasuna murriztu egiten da ekuatoretik...

Hominizazioa

Hominizazioa deitzen zaio arbaso bereko animalietatik garatzen ditugun ezaugarriak

Hominizazioaren ezaugarriak

• Bi hanka ditugu (tente ibiltzeko..)

• Garuna oso garatu daukagu (garunaren tamaina handitzean, garuna atzerago kokatuko zen eta zirkunboluzioak eratu ziren. Pentsatzeko gaitasuna)

• Hizkuntza garatu dugu (komunikazio sozialerako gaitasuna)

• Gure seme-alabak heldu gabe jaiotzen dira (pelbis oso txikia daukagulako)

Teoria Kromosikoa

Genetika izaki bizidunen artean desberdintasunak sortzen dituzten elementu hereditarioak aztertzen dituen zientzia da.

Zelularen nukleoan herentziaren oinarri den material genetikoa dago: azido desoxirribonukleoikoa DNA: informazio genetikoa, zelularen antolaketa eta funtzionamenduaren informazioa gordetzen...

Kimiosintesia

Kimiosintesiaren bidez, organismo kimioautotrofoek ingurunean gertatzen diren oxidazio-erredukzio erreakzio exotermikoetan askatzen den energia erabiltzen dute konposatu organikoak sintetizatzeko, energia eduki txikiko konposatu ez-organikoak baliatuz: CO₂, NO₃^-, SO₄^2- eta PO₄^3-.

Kimiosintesiaren Faseak

• Fase oxidatiboa: (konposatu ez-organikoen oxidazioa). Oxidazio erreakzioetan askatutako energia erabiltzen da fosforilazio oxidatiboz ATPa eta NADH sintetizatzeko.
• Fase biosintetikoa: (konposatu organikoen biosintesia). Fase honetan, aurreko fasean ekoitzitako ATParen eta NADHaren energia CO₂-a, NO₃^--a eta SO₄^2--a erreduzitzeko erabiltzen da eta, hala, konposatu organikoak lortzen dira.

Bidezidor metabolikoak

• CO₂-aren finkapena, Calvinen