Bizi Funtzioak eta Zelulak: Oinarrizko Kontzeptuak

Bizi funtzioak:

Nutrizioa: Izaki bizidunek behar dituzten substantziak eta energia lortzea da.

• Autotrofoak: substantzia ez-organikoak eta Eguzkiaren energia erabiliz beren substantzia organikoak sortzen dituzte. Fotosintesia - landareak, algak, bakterio fotosintetikoak.
• Heterotrofoak: beren substantzia organikoak egiteko beste izaki batzuen substantzia organikoak hartu behar dituzte - animaliak, onddoak, protozooak, bakterio heterotrofoak.

Erlazioa:

Izaki bizidunek ingurutik informazioa hartzea eta erantzun egokia ematea da.

1. Estimulua antzeman.
2. Informazioa tratatu.
3. Erantzuna prestatu.
4. Erantzuna eman: jariaketa edo mugimendua.

Ugalketa: Izaki bizidunek antzeko ondorengoak sortzea da.

• Asexuala: banako bakar bat aritzen da eta ondorengoak gurasoen berdinak dira.
• Sexuala: bi banako aritzen dira eta ondorengoak guraso bien ezaugarriak ditu.

Erreinuak:

Zelula

Zelula guztien osagaiak:

• Mintz plasmatikoa: zelula kanpotik banatzen duen estalkia da. Zelula babesten du eta substantzien irteera-sarrera erregulatzen du.
• Zitoplasma: barneko gunea da. Likido likatsu batez osatuta dago eta organuluak daude.
• Material genetikoa: ADN molekula da. Zelularen funtzionamendua kontrolatzen eta erregulatzen du.

Zelula Prokariotoa: Zelula eukariotikoak baino primitiboagoak eta sinpleagoak dira.

• Material genetikoa zitoplasman sakabanatuta dago eta nukleorik ez.

Zelula Eukariotoa: Material genetikoa mintz baten barnean dago, nukleoa. Hainbat organulu desberdinak dituzte.

• Animalia zelula eukariotoa: animalietan, protozooetan eta onddoetan aurkitzen dira.
  • Mitokondrioak: energia lortzeko organuluak.

• Landare zelula eukariotoa: landare eta algetan aurkitzen dira.
  • Pareta zelularra.
  • Kloroplastoak.
  • Bakuolo handi bat.
  • Mitokondrioak (energia lortzeko organuluak).

Zelula unizelularrak:

Zelula bat (protozoak, bakteriak, legamia eta alga unizelularrak).

Zelula plurizelularrak:

Zelula bat baino gehiago (animaliak, landareak, onddoak eta algak).

Hipotesiak formulatzen:

• Hipotesia ikerketaren abiapuntua da.
• Hipotesia ez da galdera bat, hipotesia baieztapena da.
• Hipotesiak frogagarria izan behar du.
• Hipotesia 3. pertsonan adierazi behar da.
• Hipotesia ondorioekin erlazionatuta dago. Ikerketaren ondorioak hipotesien erantzunak izango dira.

Esaterako:

Ura 0°C-tik behera dagoenean izoztu egingo da?

Ura 0°C-tik behera dagoenez, izoztu egingo da.

Uste dut ura 0°C-tik behera izoztu egingo dela.