Genetika Oinarriak eta Zelula Zatiketa Prozesuak
1. Definizioak
- Informazio genetikoa: Bi indibiduoren ezaugarri fisiko eta fisiologikoen multzoa da, zeinak ondorengoei transmititzen zaizkien herentzia prozesuen bidez. Informazio hori DNAn gordetzen da zelula eukariotoen nukleoaren barruan.
- DNA: DNA organismo baten garapenerako eta funtzionamendurako informazio genetikoa daraman molekula da.
- Kromosomak: Kromosomak DNA zati luzeak daramatzaten zelulen nukleoan aurkitzen diren egiturak dira.
- Kromatina: Kromatina kromosomak osatzen dituen materiala da, DNA paketatzeko eta nukleoaren barruan sartzeko erabiltzen dena.
- Kromatidak: Kromatida jada bikoiztutako kromosomaren bi luzetarako unitateetako bakoitza da eta bere kromatida arrebari lotuta dago.
2. DNAren Egitura eta Oinarri Nitrogenatuak
DNA molekula bakoitza helize bikoitz batean kiribildutako bi hariz osatuta dago. Bi kateak paraleloak dira, baina kontrako norabideetan. DNAn informazioa lau base nitrogenatuz osatutako kode gisa gordetzen da: adenina (A), guanina (G), zitosina (C) eta timina (T).
Oinarriek beti elkarri aurre egiten diote horrela: A bat T baten aurrean eta C bat G baten aurrean. Prozesu honi osagarritasun edo erreplikazio prozesua deritzo, eta horren bidez bikoiztu egiten dira.
3. Meiosia
Meiosiaren definizioa eta helburua
Meiosia zelula zatitzeko mekanismo bat da, bata bestearen atzetik gertatzen diren bi zatiketaz osatuta dagoena. Lehenengoari lehen zatiketa meiotikoa deritzo (bertan zatiketa erredukziozkoa baita, kromosoma kopurua erdira murrizten baita), eta bigarrenari bigarren zatiketa meiotikoa.
Prozesu honek sexu-zelulak (gametoak) sortzen ditu, hala nola obuluak eta espermatozoideak. Gameto izeneko lau zelula alaba lortzen dira, genetikoki desberdinak direnak, baina zelula amaren kromosomen erdia dutenak.
Meiosiaren urratsak
Prozesu hau aurrera eramateko urrats batzuk jarraitzen dira. Mitosiaren fase berdinez osatuta dago, baina ez dira gertaera berdinak gertatzen:
- Hasteko, kromosomak kondentsatu eta parekatu egiten dira beren parekidearekin, eta kromatidek DNA zatiak trukatzen dituzte. Prozesu honi gaingurutzaketa deritzo, non kromosomak informazioa trukatzeko eta, beraz, material hereditarioa eratzeko prozesua den.
- Gero, kromatidak elkarrengandik bereizten dira eta kromosoma bakoitza, modu independentean, zelularen mutur batera joaten da. Orain lau kromosoma ditugu, bakoitza kromatida batekin.
- Modu honetan lau zelula alaba osatzen dituzte, bakoitza herentziazko informazio ezberdina duena.
4. Mitosia
Mitosiaren funtzioa
Mitosia nukleoaren zatiketa prozesu bat da, zeinean kromosomak bi zelula alaben artean berdin banatzen diren, informazio genetiko berdina izan dezaten eta, era berean, sorrarazi dituen zelularen berdina. Ugalketa asexualaren mekanismoa da. Mitosiak zelula berriak agertzeko aukera ematen du, gizabanakoa hazi dadin edo hilzorian daudenak ordezkatzeko. Etengabeko prozesu bat da, lau fasetan banatzen dena:
Mitosiaren faseak
- Lehenik eta behin, DNA bikoiztu egiten da interfasea izeneko fasean.
- Horren ostean, mintz nuklearra hautsi eta nukleoa desegiten hasten da, kromosomak -interfasean jada bikoiztuta- kondentsatzen diren bitartean.
- Geroago, kromosomak kondentsatu direnean, zelularen erdian jartzen dira. Horietako bakoitzak zentromeroarekin bat egiten du. Ondoren, kromatidak haietatik askatu eta zelularen muturreraino mugitzen dira.
- Azkenik, zelula gurasoak egindako kromosomak zabaltzen hasten dira eta kromatinaren egitura hartzen dute. Eta mintz nuklearra berriro agertzen da.