Funtzio Bitalak: Nutrizioa, Zirkulazioa eta Nerbio Sistema

Nutrizioa eta Funtzio Bitalak

Izaki bizidunek ingurutik materia atera eta inguruarekin materia trukatzeko darabiltzaten prozesuei deritzo nutrizioa.

Nutrizio Motak

• AUTOTROFOA: Elikagaiak substantzia ez-organikoen bidez sortzea. Horretarako energia behar da (adibidez, eguzkia).
• HETEROTROFOA: Beste izaki batzuek sortutako elikagaiak erabiltzea elikatzeko iturritzat (beste organismo batzuekin edo beraien hondakinekin).

Nutrizio Prozesuak

Nutrizio prozesu nagusiak hauek dira:

1. Elikagaiak sortzeko substantziak hartzea.
2. Kanpoaldearekin gasak trukatzea.
3. Hartutako edo sortutako substantziak erabiltzea.
4. Elikagaiak eta hondakin-substantziak garraiatzea.
5. Organismoaren jardueraren eraginez sortzen diren hondakin-substantziak desegitea.

Arnas Aparatua

Animalia bakunenek azal osoan zehar egiten dute gasen trukea. Animalia konplexuagoek mekanismo eraginkorragoa dute: arnas organoak eta arnas aparatua.

Zirkulazio Aparatua

Zirkulazio aparatuak hiru osagai nagusi ditu:

• Zirkulazio Likidoa: Ornodunetan odola, ornogabeetan hemolinfa.
• Ponpa Eragilea: Likidoa bultzatzen du, zirkula dezan uzkurtzeko eta dilatatzeko mugimenduen bitartez. Hodi uzkurkor edo bihotz forma har dezake.
• Hodiak (Basoak): Zirkulazio likidoa hodi horietan zehar igarotzen da.

Hartzaileak eta Nerbio Sistema

Hartzaileak: Definizioa eta Motak

Animalietan, zenbait estimulu atzemateko gai diren zelula espezializatuak dira hartzaileak. Hartzaileak nerbio-zelulak edo zentzumen-zelulak izan daitezke.

Kokapenaren araberako motak

• Kanpo-hartzaileak: Kanpotik datorren informazioa biltzen dute.
• Barne-hartzaileak: Barruko informazioa jasotzen dute.

Estimuluen araberako motak

• Argi-hartzaileak (Fotorrezeptoreak): Argia detektatzen dute.
• Kimiorrezeptoreak: Substantzia kimikoek estimulatuta.
• Mekanorrezeptoreak: Estimulu mekanikoei erantzuten diete (adibidez, ukimena, mina).
• Termorrezeptoreak: Beroa eta hotza bereizten dituzte.
• Elektrorrezeptoreak: Energia elektrikoa detektatzen dute.

Nerbio Sistemaren Atalak

• Nerbioak: Neuronek igarotzen dituzten milaka luzapeneko hari luzeak dira. Organo hartzaileak eta nerbio-zentroak lotzen dituzte, baita organo hartzaileak eta efektoreak ere.
• Nerbio-zentroak: Hartzaileen informazioa jasotzen duten organoak dira; erantzun egokiak landu eta organo efektoreetara bidaltzen dituzte.

Efektoreak

Erantzun bat emateko, animalien zelula guztiek modu koordinatuan erantzun behar dute. Zelula batzuk erantzunak sortzen espezializatuta daude, eta erantzunak bi motatakoak izan daitezke:

1. Substantziak garraiatzea.
2. Mugimendua.