Gluzido eta Lipidoen Funtzioak eta Egiturak

Gluzidoak

Funtzioak: Energetikoa, egiturazkoa, erreserbakoa (kalorien %60).

1. Monosakaridoak (3-9 C atomo)

Arnasketa zelularrean glukosa oxidatzen da, eta molekula konplexuagoen sintesian parte hartzen dute.

• Triosak: Arnasketa zelularrean, fotosintesian eta gluzidoen metabolismoan garrantzitsuak.
• Tetrosak: Gehienbat bakterioetan agertzen dira, naturan ez dira oso ohikoak.
• Pentosa: Azido nukleikoen, koentzima batzuen, ATP-ren sintesian eta fotosintesian funtsezkoak.
• Hexosak: Arnasketa zelularrean energia-iturri eta molekula konplexuagoen sintesian erabiltzen dira.

2. Disakaridoak

• Maltosa: α eta β glukosaz osatua, garagardoaren azukrea.
• Laktosa: β galaktosa + α glukosa, esnearen azukrea.
• Sakarosa: α glukosa + β fruktosa, azukre arrunta (azukre-kanaberatik edo erremolatzatik eratorria).

3. Polisakaridoak

• Almidoia: Erreserba-funtzioa du landareetan. Amilosa + amilopektinaz (glukosaren deribatuak) osatuta dago. Amilasak maltosa sortzen du, eta maltasak glukosa.
• Glukogenoa: Animalien almidoia, glukosa-erreserbarik handiena gibelean eta giharretan. Errazago deskonposatzen da glukosa emateko.
• Zelulosa: Landareen hainbat egituretan agertzen da, zelula-paretan bereziki, mikrozuntzak osatuz. Zelulasa entzimak hidrolizatzen du. Animaliek ez dute zelulasarik; belarjaleek, aldiz, hesteetako bakterio batzuetan dute. Guretzat, zuntz hidrolisaezina da.
• Kitina: Homopolisakaridoa, artropodoen exoeskeletoaren osagaia.
• Pektina: Heteropolisakaridoa, landare-zelulen horma zelularraren matrizean dago.
• Mureina: (Ez da aipatzen jatorrizko testuan, akats bat dago)
• Heparina: Heteropolisakaridoa, ugaztunen odolean antikoagulatzaile gisa jarduten du.

Lipidoak

Funtzioak: Energetikoa, garraiatzailea, babes-funtzioa eta egiturazkoa.

1. Gantz-azidoak

CH kateak + azido taldea. Heteropolarrak eta saponifikagarriak dira, uretan orientatzen dira.

2. Gantz-azidoak dituzten lipidoak

• Azilglizeridoak: Azido + alkohol (normalean glizerina) esterifikazio-prozesuaren ondoren sortuak. Saponifikagarriak dira. Isolatzaile termikoak dira azaleko panikuluetan, eta triazilglizeridoak eratzen dituzte, energia-biltegi gisa funtzionatuz.
• Ezkoak: Gantz-azidoa + CH katea. Solidoak dira, urtze-puntu altua dute. Landareen hazietan, hostoetan, fruituetan, eta animalien ilean, azalean, lumetan eta kanpo-organoetan agertzen dira.
• Fosfolipidoak: Glizerina + 2 gantz-azido + fosfato taldea + gehienetan aminoalkohol bat. Mintzak eratzen dituzte, anfipatikoak dira eta orientatzen dira.

3. Gantz-azidorik ez duten lipidoak (Saponifikaezinak)

• Esteroideak: Esterano-eraztun multzoa + metilo taldea + alkohol taldea. Adibidez, kolesterola (mintz zelularraren osagaia) eta sexu-hormonak (estrogenoa, testosterona, progesterona).
• Terpenoak: Isoprenoaren deribatuak. Landareen esentzietan, lurrinetan eta bitaminetan agertzen dira.