Animalien digestio- eta arnas aparatuen anatomia
Digestio-aparaturik gabeko filumak
Poriferoek eta knidarioek ez dute digestio-hodirik; digestioa zelula barrukoa edo mistoa izan ohi da.
- Poriferoak: Zelula barruko digestioa dute. Koanozitoek (zelula flagelatuak) barrunbea tapizatu eta ur-korronteak sortzen dituzte. Bertan, fagozitosi-prozesuen bidez eta amebozitoen laguntzaz, digestioa egiten dute.
- Knidarioak: Digestio mistoa dute. Barrunbe gastrikoaren irekiera inguratzen duten erroekin (tentakuluekin) harrapatzen dituzte harrapakinak. Knidozitoek (zelula erregarriak) paralisia sortzen diete harrapakinei, eta erroen bidez barrunbean sartzen dituzte. Digestioa partziala da hasieran, entzima-isurtzeari esker, eta zelula barruan amaitzen da.
Digestio-aparatua duten filumak
- Digestioa zelulatik kanpokoa da.
- Digestio-hodian gune espezializatuak bereizten dira, bakoitza funtzio desberdinetan espezializatua.
- Digestio-egituren barruan guruinak agertzen dira, eta entzimak lagungarriak dira digestiorako.
Ornogabeen digestio-aparatuen ereduak
- Platelmintoak: Digestio mistoa dute, zelulatik kanpoko fase batekin. Digestio-hodiak esofagoa eta heste adarduna ditu, baina ez du uzkirik. Mutur itsuan metatutako iraizkinak heste-garbiketaren bidez ezabatzen dira.
- Anelidoak: Digestio zelulatik kanpokoa. Digestio-hodi osoa duen lehen taldea da: ahoa, faringea, esofagoa, papoa, arandoia, hestea eta uzkia.
- Moluskuak: Digestio-hodi osoa dute. Ahoa elikadura-motaren arabera espezializatuta dago: bibalbioak iragazleak dira; gasteropodoek erradula (organo mastekatzailea) dute; zefalopodoek, berriz, mokoa. Hepatopankrea izeneko guruinak digestio-entzimak isurtzen ditu.
- Artropodoak: Digestio-aparatu osoa, taldearen araberako espezializazioekin. Esofago laburra, papo metatzailea eta arandoi txikitzailea dituzte. Krustazeoek ehogailu gastrikoa dute urdailean.
- Ekinodermatuak: Digestio-aparatu osoa. Ahoa erdi-erdian dago eta Aristotelesen linterna izeneko hortz-egitura berezia du. Itsas izarretan, urdail handitik bost heste-zaku adarkatu irteten dira besoetarantz.
Guruin erantsiak: Listu-guruinak
Listuak digestio-entzimak (amilasa) eta muzina ditu, boloa eratzen eta aurreko digestioa egiten laguntzeko. Zelula isolatuak edo taldekatuak izan daitezke. Hiru mota nagusi bereizten dira:
- Parotidak: Listu jariatua ekoizten dute.
- Masailezurpekoak eta mihipekoak: Listu likina isurtzen dute.
Gizakiaren arnas aparatua
- Sudur-hobiak: Hezurdura kartilaginoso batek osatzen ditu. Pituitario izeneko mukosak airea berotu, hezetu eta garbitzen du. Usaimen-errezeptoreak dituzte.
- Faringea: Arnasbideak eta digestio-bideak lotzen ditu. Airearen igarotzea epiglotisak erregulatzen du.
- Laringea: Trakearekin lotzen duen hodia da, eta bertan ahots-kordak daude.
- Trakea: Zilioak eta muki-guruinak ditu hauts-partikulak harrapatzeko.
- Bronkioak eta bronkioloak: Trakearen banaketak dira. Bronkioloak albeolo izeneko barrunbe oso baskularizatuetan amaitzen dira.
Birika-ereduak animalietan
- Anfibioen birikak: Bi zaku oso sinple dira. Truke-azala txikia denez, birika-arnasketa larruazal-arnasketarekin osatzen da.
- Narrastienak: Eboluzio handiagoa dute, eraginkortasuna handitzen duten trenkadak dituztelako.
- Hegaztienak: Adarkatze oso konplexua eta aire-zakuak dituzte. Hauek hezurretan eta muskuluetan sartzen diren dibertikuluak dira, hegan egiteko behar duten oxigeno kopuru handia bermatzeko.
- Ugaztunenak: Pleurak inguratutako bi organo dira.