Alemania

Kanpo Politika

Bizi-espazioan oinarrituko da, Alemaniaren inperialismoa, Europa beste gerra izugarri batera eramanez. Teoria honen arabera, Alemaniak, bizirauteko, alemaniar biztanle eta lurralde guztiez osatutako estatu bakar bat eratu eta eslabiarrak, nagusiki, menperatu behar zituen. Horretarako, esan bezala, Hitlerrek berrarmaketa bultzatu (Versailleseko ituna hautsiz) eta III Reich-a Europako potentzia militar garrantzitsuena bihurtuko du, beti ere eraso eta baketze politika trebe bat uztartuz.

Alemaniar inperialismo horren mugarri nagusiak, Bigarren Mundu Gerraren atarian jarriko gaituztenak:

• 1933an Versailleseko Ituna salatu eta Nazioen Elkartea utzi egin zuen.
• 1935ean derrigorrezko soldaduska berrezarri.
• 1936ean Renania militarizatu

Alemania Nazia

Barne Politika

Politika

Estatu totalitarioa zen: alderdi bakarra zegoen, eta estatuaren aparatuak eta armadak haren kontrolpean zeuden. Botere osoari eusteko, Estatu Poliziala ezarri zuen, SSen eta Gestaporen bidez. Lan horretan, propaganda erabiltzea ere oso garrantzitsua izan zen, eta naziak maisuak izan ziren horretan, komunikabideen kontrolaz baliatuz. Haien helburua herritarren pentsaera bateratzea eta Alderdiaren irizpideetara makurtzea zen.

1933. urteaz geroztik, erregimenaren aurkako edozein oposizio mota ezabatzeko, lehen kontzentrazio-esparruak eraiki ziren.

Gizartea

Hitlerrek eta alderdiak sortutako erakundeek gizabanakoaren eta gizartearen gaineko kontrola ezarri zuten. Führerra zen lider bakarra, eta propaganda naziak...

III. A. Faxismoaren finkapena (1922-1925)

Italiak formalki sistema parlamentario izaten jarraitzen zuen, beraz, sistema hori desegiteko zenbait neurri hartu zituen Mussolinik:

Sistema Parlamentarioa Desegiteko Neurriak

• 1923ko azaroan, eskuinaren eta liberalen babesaz, Hauteskunde Lege Berria onartu zen: botoen %25arekin parlamentuko eserlekuen bi heren lor zitezkeen.
• 1924ko hauteskundeetan, koalizio faxista kontserbadoreak botoen %65a lortu zuen, indarkeria faxistari eta zenbaketan egindako iruzurrari esker. Hamar egun beranduago, sozialisten buruzagi zen Matteotti eraila izan zen, Mussolinik aginduta.
• 1925ean, alderdi bakarra inposatu eta oposizio politiko osoa desagerrarazi zuen Mussolinik, erregearen, kontserbadoreen, liberalen eta kapitalista

Mugimendu Faxisten Ezaugarri Orokorrak

1. Antiliberalismoa: Sortutako sistema parlamentarioaren eta liberalismoaren aurkakoak ziren. Askatasun indibidualek nazioa ahultzen dutenez, hauen desagerpena defendatzen dute.
2. Totalitarismoa: Taldearekiko menpekotasuna defendatzen dute; horren ondorioz, estatu korporatibo eta autoritarioa defendatzen dute. Ez da aniztasun politikorik egongo (askatasuna, sindikatuak...). Faxisten helburua klase borroka desagertzea da.
3. Muturreko Nazionalismoa: Lehen Mundu Gerraren porrotak eta nahigabeak (Alemania, Italia...) nazionalismo honen pizgarri izango dira. Arrazaren eta nazioaren mitoak inperialismoaren eta lurralde hedapenaren oinarri bihurtuko dira.
4. Antikomunismo Bortitza: Ezin dugu ahaztu faxistek, eredu ekonomiko

Biurteko Kontserbadorea eta Fronte Popularra (1933-1936)

Zentro-eskuinak 1933ko hauteskundeak irabazi zituen. 1934an, ezkerreko alderdiek boterea modu ez-demokratikoan eskuratzea erabaki zuten. Hori dela eta, urriko iraultza piztu zen.

• Iraultzak arrakasta izan zuen Asturiasen.
• Katalunian, gobernu autonomoak bat egin zuen matxinadarekin, eta Kataluniako Errepublika aldarrikatu zen.

1936ko hauteskundeetara ezkerra elkartuta aurkeztu zen, Fronte Popular koalizioan: sozialistak, komunistak, alderdi errepublikanoak eta zenbait indar abertzale, anarkisten babesarekin. Eskuinean, muturreko liderren garrantzia areagotu zen: Calvo Sotelorena eta José Antonio Primo de Riverarena (Miguel Primo de Riveraren semea), Espainiako Falange alderdi faxistaren buruarena....

Bizkaiko Meatzarien Borroka 1896an

Greba Mehatxua Jauntxoen Abusuen Aurkako

Sarrera: 1896ko maiatzaren 23an, Facundo Perezaguak, euskal sozialismoaren aitzindariak, Lucha de clases Bilboko astekari sozialistan argitaratu zuen artikulu baten pasartea aztertuko dugu. Testu politiko eta publiko hau Bizkaiko langileei zuzenduta dago, Berrezarkuntza garaian, Bizkaiko langile-mugimenduaren hasieran. Artikuluaren helburua Bizkaiko meatzarien egoera salatzea da.

Meatzarien egoera eta eskaerak

Perezaguak adierazten duenez, Bizkaiko meatzariek maiatzaren 1ean manifestazioak egin zituzten. Batzorde bat eratu zuten, eta botere publikoei eta bere ordezkariei eskatu zieten meatze eskualdeetako jauntxoek ezarritako barrakoi eta derrigorrezko dendak kentzeko....

SARRERA

Nazionalismoa iraultza frantsesarekin batera sortu zen. Frantziar iraultzaileek nazioaren burujabetasuna aldarrikatu zuten. Bi nazio kontzeptu daude:

• Nazio frantsesarena: liberalismoak aldarrikatzen duen herriaren burujabetasunaren ideian oinarritzen da. Nazioa komunitate bateko gizabanakoek libreki erabakitzen dutenean elkarrekin estatu bat eratzea da.
• Nazio alemanarena: herri izaeran oinarritzen da. Nazioa, arraza, hizkuntza, zuzenbide, ohitura, historia eta tradizio berdinak dituen komunitatea da. Euskal nazionalismoa honetan oinarritzen da.

Kontzeptu bien desberdintasun nagusia: kontzeptu frantsesaren arabera, nazioa gizarte hitzarmen edo kontratu baten emaitza da. Kontzeptu alemanaren arabera, berriz, errealitate natural bat da. XIX....

Euskal Industrializazioaren Ezaugarriak

Industrializazio prozesua ez zen berdina izan euskal lurraldeetan. Bizkaian, XIX. mendearen azken laurdenean siderurgian oinarritutako industriaren hazkunde izugarria gertatu zen (Bilbo eta Nerbioiren ezkerraldean). Gipuzkoan, berriz, garapena motelagoa eta dibertsifikatuagoa izan zen, eta Araba eta Nafarroak nekazal lurraldeak izaten jarraitu zuten XX. mendearen bigarren erdialdera arte. Oro har, euskal industrializazioaren ezaugarri nagusiak hauek dira: berandu Europarekin alderatuz, siderurgiaren nagusigoa, Bizkaiaren protagonismoa, merkatu espainiarrekiko mendetasuna eta etorkinen immigrazioa, batez ere Bizkaira.

Bizkaiko Industrializazioaren Oinarriak

Bizkaiko ereduari jarraituz, industrializazioak...

Fernando VII.a eta Absolutismoaren Berrezarpena

Valençay eta Erregearen Itzulera

Hurrengo urtean, gauzak larritzen ari zitzaizkion Napoleoni, eta Espainiako arazoa baztertu eta Errusiako kanpainara dedikatzea pentsatu zuen. Horregatik sinatu zuen Valençayko Ituna eta anaiari deitu zion. Itun horren bidez, Borboiei koroa itzultzen zien.

Pertsiarren Manifestua

Fernando VII.a penintsulara itzuli zen, harrera arrakastatsua izanik. Hortik Valentziara joan zen Elio jeneralaren babespean; hark laguntza eskaini baitzion monarkia absolutua berrezartzeko. Orduan, erregeari Pertsiarren Manifestua aurkeztu zioten Gorteetako diputatu absolutistek. Eliok eta Fernandok gudarostearen parte handi baten, Elizaren, klase politikoaren eta herritarren onarpena izan...

Errepublika Ezartzea

1931ko apirilaren errepublikarrek irabazi. II. Errepublika Eibarren apirilaren 14an. Alfontso XIII.a erbesteratzeko negoziazioak, monarkia amaitu. Trantsizioa modu baketsuan egin zen, eta Primo de Riveraren

Behin Behineko Gobernua

1931ko apirilaren 14an osatu. Zamora eta koalizio sozialista ordezkari. Konts: Zamora maura. Erradi: Lerroux. Ezk: Azaña. Sozi: Prieto eta Caballero. Hauteskundeetara deitu, gorteak eratzeko eta konstituzioa egiteko.

Lehenengo Ekimen Erreformistak

Konstituzio aurretik, oinarrizko neurriak hartu. *

Erreforma Militarra

Armada nagusitasun beldur, armada eraberritu. Indar armatuak aginpide zibilaren menpe jarri eta ofizialak murriztu. Hiriko polizia taldea sortu baina errepresioa armadak egin. *

Nekazaritzaren...