Gaia: Estatu Liberalaren Eraikuntza eta Finkapena (1833-1874)

Isabel II.aren erregealdia (1833-1868) markatu zuen garaia estatu absolutistatik liberalismora igarotzeko prozesua izan zen.

Isabel II.aren adingabetasuna (1833-1843)

Isabel adingabea zenez, bere ama Maria Kristinak erreginaordetza hartu zuen (1833-1840). 1834an Errege Estatutua onartu zen, subiranotasuna erregearengan mantentzen zuen trantsiziozko sistema bat. Garai hartako ezegonkortasun politiko eta ekonomikoari aurre egiteko, Mendizabal progresista izendatu zuten gobernu-buru.

Mendizabalen desamortizazioa

Mendizabalek elizaren ondasunak nazionalizatu eta salmentan jarri zituen diru-sarrerak lortzeko. Gainera, Inkisizioa deuseztatu eta nobleziaren pribilegioak murriztu zituen. 1836ko...

Cadizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa

1.1. Karlos IV.a eta Errejimen Zaharraren krisia

Iraultzaren eragina eta erreformaren amaiera:

• Errejimen liberala: Subiranotasuna herriarena da. Politika ekonomiko berria proposatu zen.
• Karlos IV.a: Espainia isolatu zen. Floridablanca, Aranda eta Godoyren gobernuak txandakatu ziren.

Frantziaren aurkako gerra (Konbentzio Gerra, 1793-1795): Espainia, Ingalaterra eta Austria elkartu ziren Frantziaren aurka. Basileko Bakearekin (1795) amaitu zen. Ondoren, San Ildefontso Ituna (1796) sinatu zen Ingalaterraren aurka, eta 1805ean Trafalgargo guduan porrot egin zuten. 1807an, Fontainebleauko Ituna sinatu zen Portugal hartzeko.

1.2. Independentzia Gerra (1808-1813)

Napoleonen inbasioa eta Baionako abdikazioak

Frantziar...

Iraultzaren hasiera: 1789

Gobernu neurriak: Asanblada Nazionalak nobleziaren eta kleroaren pribilegioak kentzen ditu, eta eskubideak herritar guztiei ematen dizkie.

Alderdi politikoak: Oraindik ez daude erabat osatuta.

Gertaerak:

• Hirugarren Estatuaren ordezkariak Asanblada Nazional bihurtzen dira, konstituzio bat idazteko helburuarekin.
• Parisko herriak Bastilla hartzen du, erregearen kartzela.
• Landa eremuan, nekazariek nobleziaren eta kleroaren aurkako erasoak egiten dituzte.

Fase moderatua: 1789-1792

Gobernu neurriak: Asanblada Nazionalak konstituzio bat aldarrikatzen du, subiranotasun nazionalean, botere banaketan eta sufragio zentsitarioan oinarrituta.

Alderdi politikoak:

• Moderatuak: boterean.
• Radikalak: oposizioan.

Gertaerak:

• Konstituzioa onartu ondoren,

I. Errepublika eta 1875eko kolpea

I. Errepublika estatu-kolpe batekin amaitu zen (Pavía jeneralak bideraturikoa, 1875ean), baina egoera politikoa ez zegoen konponduta eta Gerra Karlista oraindik indarrean zegoen. Aurreko hamarkadetan egondako ezegonkortasun politikoari aurre egiteko Cánovasek bultzatu zuen Borboiaren dinastia erregetzara itzultzea (Alfonso XII) eta honekin batera "Berrezarkuntza" izeneko sistema politikoa eraikitzea.

Berrezarkuntzaren ezarpena

Berrezarkuntza 1874an ezarri zen, hau da, Alfonso XIIren erregealdia hasi zenean, Borboien monarkia berrezarrita. 1923an amaitu zen, Primo de Riveraren estatu kolpearekin.

Erregealdi nagusiak

Etapa honetan hiru erregealdi egon ziren:

• Alfonso XII (1875–1885)
• Maria Cristina Habsburgo-Lorenaren

gaia: Liberalismoa eta Nazionalismoa

Liberalismoa: Norbanakoaren askatasuna eta ekimen pribatua defendatzen dituen filosofia politikoa da, Estatuaren eta botere publikoen esku-hartzea bizitza sozialean, ekonomikoan eta kulturalean mugatzen duena.

Nazionalismoa: Nazioaren kontzeptuarekin batera sortu zen ideologia eta mugimendu soziopolitikoa da, Aro Garaikidean, XVIII. mendearen amaierako iraultzen garaian.

gaia: Demokrazia eta totalitarismoaren gorakada

Demokrazia

Bi mundu gerren arteko aldian (1919-1939), Europan sistema demokratikoak ezarri ziren hasieran. Hogeiko hamarkadan sinaturiko nazioarteko akordioek, itxuraz behintzat, bake iraunkorraren oinarriak finkatu zituzten.

Totalitarismoa

Giza eta gizarteko alderdi guztiak kontrolatzen dituen ideologia...

SESB: Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna

• Lehen Mundu Gerran, Errusian jendea oso pobrea zen eta gaizki bizi zen.
• Tsarrak, Errusiako erregeak, ez zuen inongo aldaketarik onartzen; horregatik, ez zegoen askatasunik eta errepresio gogorra zegoen.
• Langileak, nekazariak eta Lehen Mundu Gerrara bidalitako Errusiako soldaduak elkartu eta altxatu egin ziren Leninen teoriak jarraituz, hau da, Iraultza Komunista gauzatuz.
• Stalinen garaian, Sobietar Batasuna diktadura komunista bat izan zen.

Islam eta Islamista: Bi Hitzen Esanahia

Gaur egungo arazo larria

Ez da gauza bera Islama, erlijio bat dena, eta Islamista. Islamista hitzak integrismoa eta fundamentalismoa adierazten ditu, non erlijioaren izena erabiliz terrorismoa sortzen den.

Musulmanen sailkapena

Balidoak

• Balidoak: Pertsonaia politikoak edo errege-laguntzaileak, XVII. mendean erregeen (Austriar etxeko erregeen) gobernu-afereetan ardura gutxi hartzeagatik beren ondoan zeudenak. Beren konfiantzazkoak ziren eta erabaki gehienak hartzen zituzten, erregearen sinadurarekin berretsita.

Adibide nagusiak:

• Lermako duquea: Felipe IIIaren balido nabarmenetako bat (moriskoen kanporaketa aholkatu zuena; ustez korupto eta ostentatiboa).
• Olivares (Ucedako konde-dukea): Felipe IV.aren balidoa; Portugal galtzean eta zentralizazio-saioak sustatzean paper garrantzitsua izan zuena.
• Juan José de Austria: Carlos II.aren garaiko beste balidoetako bat.
• XVIII. mendean, Godoy izenak ere agertzen du balidoen kontzeptua.

Mende honetan inperioaren beherakada izugarria...

II. Errepublika Euskal Herrian

Euskal Estataren historia eta II. Errepublika.

1 Euskal Herriko indar politikoak

Errepublikak iritzi eta sistema politikoa demokratizatu ondoren, elkarte politikoak nabarmendu ziren: errepublikazaleen zentroak, elkarte sozialistak eta nazionalistak. Baina gizarte erakundeak ere agertu ziren: emakume-, gazte-, ikasle-, langile-, kirol-, aisia- eta kultura-erakundeak, eta abar. Beraz, planteamendu politikoak elkarte-sare gihartsu batez bideratu ziren. Hiru erpin politikoen eragina oso argi bereizi zen hauteskundeetan: ezkerrekoak, EAJ/PNV eta karlismoa (eskuinekoak).

2 Eusko Ikaskuntzaren lehen autonomia proiektua

Lehen proiektu honen bultzatzailea EAJ izan zen, Agirre hain zuzen ere. Autonomiaren aldeko udal mugimendua...

Frankismoaren amaiera (1960-1975)

Laugarren eta azken aldi hau 60ko hamarkadaren amaieratik diktadorearen heriotza arte doa.

Erregimen frankistaren krisia

Barne-politikan, Francoren osasun kaskarra agerian zegoen eta pixkanaka erabaki politikoetatik urruntzen joan zen. Nazioarteari begira ere, egoera ez zen erregimen frankistaren aldekoa; 1973ko petrolioaren krisia izan zen gertaerarik nagusiena. Saharako lurraldea Marokoko eta Mauritaniako administraziopean geratu zen, baina oinarrizko auziak oraindik konpontzeke jarraitzen du.

Frankoren heriotza eta diktaduraren amaiera

1975eko azaroaren 20an Franco hil zen eta, 1967ko Lege Organikoari jarraituz, Gorteek Joan Karlos errege izendatu zuten, Arias Navarro gobernuburu zegoelarik.

Erregimenaren oposizioa

60ko...

Ekonomiaren Garapen Aldia (1957-1973)

Diktadura frankistaren hirugarren aldia 1957an hasi zen, autarkiaren porrotaren ondoren gobernuak ekonomia egonkortzeko planak abian jarri zituenean, eta 1973ko krisi ekonomikoaren eragina sumatu arte iraun zuen. Aldi honetako ezaugarririk bereziena ekonomiaren garapena eta hazkunde ekonomikoa izan zen.

Egonkortze eta Garapen Planak

50eko hamarkadaren hasierako irekitze-pausoak ez ziren nahikoak izan eta 1956an hainbat arazo ekonomiko oso larriak zeuden: defizit publiko handia, inflazioa eta dibisen erreserba-gabezia. Ezinbestekoa zen neurri berriak ezartzea porrot ekonomikoa saihesteko.

Ekonomia-politika berriaren sortzaileak teknokratak izan ziren, Opus Deiri lotutako pertsonak. Munduko Bankuaren aholkuak...