Estatu Liberalaren Eraikuntza eta Finkapena (1833-1874)

Gaia: Estatu Liberalaren Eraikuntza eta Finkapena (1833-1874)

Isabel II.aren erregealdia (1833-1868) markatu zuen garaia estatu absolutistatik liberalismora igarotzeko prozesua izan zen.

Isabel II.aren adingabetasuna (1833-1843)

Isabel adingabea zenez, bere ama Maria Kristinak erreginaordetza hartu zuen (1833-1840). 1834an Errege Estatutua onartu zen, subiranotasuna erregearengan mantentzen zuen trantsiziozko sistema bat. Garai hartako ezegonkortasun politiko eta ekonomikoari aurre egiteko, Mendizabal progresista izendatu zuten gobernu-buru.

Mendizabalen desamortizazioa

Mendizabalek elizaren ondasunak nazionalizatu eta salmentan jarri zituen diru-sarrerak lortzeko. Gainera, Inkisizioa deuseztatu eta nobleziaren pribilegioak murriztu zituen. 1836ko La Granjako matxinadaren ondoren, 1812ko Konstituzioa berrezarri zen, absolutismoari amaiera emanez.

Esparteroren erregeordetza (1840-1843)

Espartero jeneralak, gerra karlistaren garaileak, modu pertsonalistan gobernatu zuen. Bere zentralismoak ("España una") euskal foruekin gatazka sortu zuen 1841eko legearen bidez, eta horrek altxamenduak eragin zituen.

Isabel II.aren adin nagusitasuna (1843-1868)

• Hamarkada moderatua (1843-1853): Narváez jeneralak ordena eta kontrola ezarri zituen. 1844an Guardia Zibila sortu zen eta 1845eko Konstituzio moderatua onartu zen.
• Biurteko progresista (1854-1856): Ekonomia modernizatzeko legeak onartu ziren: Madozen desamortizazioa, burdinbideen legea eta meatzeen ustiapena.
• Moderantismoaren berrezarkuntza (1856-1868): O'Donnellek boterea hartu zuen. Oposizioak, Ostendeko Ituna sinatuz, 1868ko iraultza prestatu zuen.

Seiurteko Iraultzailea (1868-1875)

Krisi politiko eta ekonomiko larriak Isabel II.a erbestera bultzatu zuen. 1869ko Konstituzio demokratikoak subiranotasun nazionala eta sufragio unibertsala ezarri zituen.

Amadeo I.aren erregealdia eta Lehen Errepublika

Amadeo I.ak (1870-1873) babesik gabe gobernatu zuen, gerra karlistak eta gizarte gatazkak zirela medio. 1873an Lehen Errepublika aldarrikatu zen, baina 1874an Pavia jeneralaren estatu-kolpeak eta 1875eko Borboien berrezarkuntzak amaiera eman zioten prozesuari.