Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

XIX. mendeko Espainiako historiaren gako nagusiak

1851ko Konkordatua

Eliza Katolikoaren eta gobernuaren arteko akordioa izan zen. Eliza haserre zegoen Mendizabalen desamortizazioa dela eta. Gobernuak ez zizkion lurrak itzuli Elizari, baina finantzaketa eta hezkuntzaren kontrola ziurtatu zizkion.

Zentralismoa eta Federalismoa

Estatua egituratzeko eta boterea kudeatzeko bi modu desberdin dira:

• Zentralismoa: Boterea leku jakin batetik kudeatzea, lurralde guztietara botere hori zabalduz. Adibidez: Hamarkada Moderatua.
• Federalismoa: Boterea banatzea. Adibidez: Lehen Errepublika.

Batasun Liberala

Sortutako alderdi politiko liberal berria izan zen, liberal moderatuek eta aurrerakoiek osatua. Bere liderra O'Donnell izan zen eta gobernuan egon zen 1856tik 1863ra...

Estatu Liberala: Sarrera eta Testuingurua

Kolonien independentziaren ondorioz, Espainia nazioarteko politikan bigarren mailan gelditu zen. Bere produktuak saltzeko merkatua galdu zuen, baita garrantzi handiko lehengaiak ere.

Errepublika burujabe berrietan, barne arazo eta tentsio larriak sortu ziren, askapen prozesuaren gidari izan ziren kreolek ezarritako kontrol politiko, ekonomiko eta soziala zela eta.

Liberalismoa atera zen garaile Maria Kristina erreginaordearen eta Espartero erregeordearen agintaldietan. Konstituzio-erregimena behin finkatuta gelditu zen Isabel II.aren garaian.

Seiurtekoan, progresistek, demokratek eta errepublikarrek iraultza demokratikoa gailendu zuten. Euskal Foru-erregimena konstituzioaren esparru berriari egokitu zitzaion....

1812KO KONSTITUZIOAREN IRUZKINA

Aurkezpena

Testu hau Espainiako lehen Konstituzioaren zati bat da. Cadizen, 1812ko martxoaren 19an idatzita dago. Testu politiko-juridikoa da. Cadizen bildutako diputatuak idatzi eta erregeari eta herritar guztiei zuzendu zioten, beraz, testu publikoa da. Oso momentu kritikoan idatzi zen: Espainia frantsesen aurkako independentzia-gerran murgilduta zegoen, Napoleonen tropek Espainia inbaditu zutelako eta koroa bere anaia José Bonaparteri eman ziolako. Bitartean, Karlos IV.a eta Fernando VII.a bahituta zeuden eta agintean hutsunea zegoen. Bere helburua Espainiako erregimen politikoa aldatzea zen, monarkia parlamentarioa ezarriz.

Azterketa

Sarreran aipatzen da Espainiak monarkia konstituzionala duela; Gorteek egin...

Ilustrazioa: Arrazoia eta Gizarte Aurrerapena

Ilustrazioak arrazoiaren erabilera du oinarri. Arrazoia jakituriaren oinarria da. Arrazoia erabiliz, gizartearen aurrerapena zuen helburu. Horregatik, Erregimen Zaharraren mugak salatu eta sistema zaharkituaren oinarriak (erlijioa, gizarte estamentala, monarkia absolutua eta egitura ekonomikoa) aldatzeko proposamenak egingo dituzte:

Ekonomia: Fisiokrazia eta Liberalismoa

Ekonomian, Frantziako fisiokraten eta eskoziar Adam Smith-en liberalismoaren ideia ekonomiko berriak iritsi ziren.

• Fisiokratek nekazaritzaren berritzea azpimarratzen zuten.
• Liberalismoaren teorialariek, berriz, norbanakoaren interesari eta ekimen pribatuari emango zioten garrantzia.
• Gobernuaren esku-hartzea (interbentzioa) kritikatu eta

              FRANTZIAKO IRAULTZAREN FASEAK

Urrezko kaiola bat nobleentzat: Frantzia

Frondea Luis XIV.a oso gaztea zela gertatu zen, eta eragin handia izan zuen harengan. Hain zuzen, Versailles eraiki zuen Parisko istiluetatik aldentzeko eta noblezia handia —zenetaz ez baitzen inoiz fidatu— erakartzeko; horrela, hobeto kontrolatu ahal izango zuen, eta gobernu-ardurak emanez saritu.

1.2 Parlamentarismoa: Ingalaterrako kasua

Zenbait lurraldetan, gorte eta parlamentuek gobernuaren boterea kontrolatzen zuten, esaterako, Venezian eta Probintzia Batuetan. Zenbaitetan, subirano baten asmo absolutistei aurre egin behar izan zitzaien, hala nola Ingalaterran. Estuardo etxea Parlamentuaren kontroletik askatzen saiatu zen, eta gerra zibila (1642-1648) piztu zuen.

Armada parlamentarioek, Oliver Cromwell...

"La Lucha de Clases" astekaria eta testuinguru historikoa

Ideia nagusiak: La Lucha de Clases Bilbon sortutako astekari sozialista izan zen. 1891n agertu zen, Valentín Hernández Aldaeta zuzendaria zelarik, eta 1937an debekatu zuten.

Langileen antolamendua eta 1890eko greba

Astekariak langileen antolamendua erakusten du eta derrigorrezko barrakoien eta denden aurka agertzen da. Bertan, ordezkari politikoekin hitz egiteko batzorde bat eratzea proposatzen zen.

• 1890eko grebaren aipamena: Salatzen duten egoeraren aurrekari nagusietako bat da.
• Akordioak: Partzialki bete ziren; lanaldian adostutakoa onartu zen, baina gainerako puntuetan ugazabek hitza jan zuten.
• Egoeraren deskribapena: Kontratu bat lortu ahal izateko, enpresaren etxeak eta dendak (kantinak)

Aro Modernoa: Hasiera eta Amaiera

Aro Modernoa hasten da:

• 1453an: Turkiarrek Konstantinopla hartu zuten.
• 1492an: Amerikara heldu ginen.

Aro Modernoa bukatzen da:

• 1789an (Frantziako Iraultzarekin).

Nazioarteko Egoera

Turkiarrek 1453an Konstantinopla hartu zutenean:

• Bizantziar Inperioa desagertu egin zen.
• Musulmanen mehatxua ekialdean handitu zen.

Erreforma Erlijiosoak

Erreforma Luteranoa

Alemanian sortu zen 1521ean. Martin Luterrek hasi zuen, eta Bibliaren fede eta interpretazio askean oinarritzen zen.

• Aita Santuaren hutsezintasuna arbuiatu zuen (Elizak, Aita Santuak esaten edo pentsatzen zuena egia zela esaten zuen).
• Liturgia sinplifikatu zuen.
• Ama Birjinarekiko eta santuekiko gurtza arbuiatu zuen.
• Oso azkar hedatu zen Europatik.

Erreforma Kalbindarra

Joan Kalbinek...

Fernando VII eta Hirurteko Liberala

Hirurteko Liberalaren alderdi nagusiak

Riegoren altxamenduak jarraipena izan zuen leku askotan ⇒ Fernando VII derrigortuta erregimen konstituzionala onartzera ⇒ 1812ko Konstituzioa berrezarri eta garai berri bat hasi: Hirurteko Liberala. Garai honetan konstituzioak markatzen zituen ezaugarri liberalak ezarri ziren: askatasun indibidualen bermea, erregimen fiskalaren berrikuntza…

Elizaren aurkako neurriak

• Hamarrenaren abolizioa
• Inkisizioaren desagerpena
• Erlijio-ordenen desamortizazioa
• Moje-ordenen desagerpena

Neurri hauek Elizaren boterea ahultzeko hartu ziren; erregea, ordea, askotan oztopo izan zen.

Liberal taldeetan banaketa

• Liberal moderatuak: 1812ko Konstituzioa aldatu nahi zuten, erregeari botere gehiago