Monarkiak, Amerikaren konkista eta gerrak — Azterketa laburra
Monarkia autoritarioaren ezaugarriak
- Administrazio zentralizatua sortu zuten.
- Errege-armada iraunkorrak eratu zituzten.
- Batzar ordezkzaileen jarduera mugatu zuten.
- Zergak igo zituzten herri pobreei eta armadako funtzionarioei.
- Nazioarteko harremanei ekin zieten.
Errege katolikoak
Fernando eta Isabel. Fernandok Aragoiko koroa eta Isabel Gaztelako errege-erregina gisa jardun zuten. Biak ezkondu eta beraien lurraldeak bateratu zituzten. Boterea pertsonala izan zen; legeak eta erakunde batzuk mantendu ziren.
Batasun erlijiosoa
Erregeek erlijio batasuna ezarri nahi izan zuten. Inquisizioa sortu zuten eta musulmanak eta juduak kanporatu edo kristau egin ezean kanporatu zituzten.
Monarkia autoritarioaren ezaugarriak
- Administrazio zentralizatua sortu zuten.
- Errege-armada iraunkorrak eratu zituzten.
- Batzar ordezkzaileen jarduera mugatu zuten.
- Zergak igo zituzten herri pobreei eta armadako funtzionarioei.
- Nazioarteko harremanei ekin zieten.
Errege katolikoak
Fernando eta Isabel. Fernandok Aragoiko koroa hartu oinordetzan eta Isabel Gaztelako erregina izan zen. Biak ezkondu eta beraien lurraldeak bateratu zituzten. Boterea pertsonala izan zen; legeak eta erakundeak mantendu ziren.
Batasun erlijiosoa
Erregeek erlijio batasuna ezarri zuten. Inquisizioa sortu zuten eta musulmanak eta juduak kanporatu zituzten, kristau egin ezean.
Monarkia autoritarioaren ezaugarriak
- Administrazio zentralizatua sortu zuten.
- Errege-armada iraunkorrak eratu zituzten.
- Batzar ordezkzaileen jarduera mugatu zuten.
- Zergak igo zituzten herri pobreei eta armadako funtzionarioei.
- Nazioarteko harremanei ekin zieten.
Errege katolikoak
Fernando eta Isabel. Fernandok Aragoiko koroa hartu oinordetzan eta Isabel Gaztelako erregina izan zen. Biak ezkondu eta beraien lurraldeak bateratu zituzten. Boterea pertsonala izan zen; lege eta erakunde batzuk mantendu ziren.
Batasun erlijiosoa
Erregeek erlijio batasuna ezarri zuten. Inquisizioa sortu zuten eta musulmanak eta juduak kanporatu zituzten, kristau egin ezean.
Amerikaren konkista
Konquistak — kapituluazioa: Erregearen baimena armada bat errekrutatzeko eta lurralde jakin bat konkistatzeko.
- Hernán Cortés: Mexiko konkistatu zuen.
- Moctezuma: azteken enperadorea.
- Francisco Pizarro: Inka inperioaren konkista antolatu zuen.
- Atahualpa: Inka enperadorea.
Gizarte koloniala (PIRAMIDEA)
- Espainiarrak: merkataritza lurreen jabeak eta gobernu kargudunak.
- Mestizoak: espainiar eta indiarren seme-alabak.
- Indiarrak: eskulanak, merkataritza eta abeltzaintza-lanak; gehiegikerien biktima izan ziren eta morroi egoeran bizi izan ziren.
- Esklabu beltzak: Afrikatik eraman ziren eta lan gogorrenak egin zituzten.
Mita
Mita: lan sistema bat zen; indigenek baldintza gogorretan lan egin behar zuten.
Enkomienda
Enkomienda: sistema bat zen. Erregeek kolonoei lurraldeak eman zizkieten; indigenak kolonoarentzat lurrak landu behar izan zituzten morroi moduan. Kolonoek babesa eta kristau heziketa eskaintzen zituzten, printzipioz.
Paviako gudua
Paviako gudua: Espainia / Frantzia.
Zergatik? Italiaren jabetza: Frantziako erregeak Milan (Italia) nahi zuelako.
Lepantoko gudua
Lepantoko gudua: Espainia / Turkia.
Turkiak Alemaniako lurrak (Vienna) eta Mediterraneoko merkataritza kontrolatu nahi zituenez, gatazkak izan ziren.
Flandesiako gerra
Flandesiako gerra: Espainia / Herbehereak.
Kalvinismoaren zabalkuntza geldiarazi eta zergak altuak jarri zituzten. Erreboltak egin ziren. Independentzia onartu 80g.
Ingalaterrako gerra
Ingalaterrako gerra: Espainia / Ingalaterra.
Herbehereak Ingalaterran alde jarri. Irabazi zuten itsas armada ona zutenez.
12. gaia
Krisi demografikoa
- Gose ugaria, uzta txarra, laboreen suntsipena; gerrek eragindako arpilatzeak.
- Epidemiak: izurritea, tifusa, kolera…
- Gerrek hildako ugari eragin zituzten (adibidez, 30 urteko gerraren ondorioz).
- Migrazioa: batzuek behartuta, beste batzuk borondatez.
2. Monarkia hispanikoa
Validoak
Validoak: erregearen konfiantzazkoak; ministro baten antzera jarduten zuten.
Lerma
Lerma: bake-akordioak lortzen saiatu zen, ekonomia krisialdi larri zegoelako eta gerrak bukatzeko. Diru gutxi gastatu zuen.
Olivares
Olivares: gerrak nahi zituen. Ekonomia- eta diru erreforma proposatu zituen, baina porrot egin zuen. Armamentu eta indar militarrak sustatu zituen.
Luis XIV — Frantzia
Louis XIV absolutismoa ezarri zuen; jainkoak boterea eman zien erregeei (hori esaten zuten).
- Boterea pertsonala: berak hartu erabaki gehienak.
- Noblezia menpean jarri zuen, gortera ekarriz; karguak eta diru laguntzak bere menpe ipiniz.
- Boterea zentralizatu zuen.
- Erreligio desidentziak ezabatu nahi izan zituen; kalvinismoaren kontra jokatu zen eta eliza erregearen alde egon zen.
Ingalaterrako monarkia parlamentarioa
Absolutismoa ezartzen saiatu ziren, baina herria ados ez zegoenez iraultza hasi zen; ondoren Gerra Zibilean amaitu zen. Monarkiaren desagerpena hasi zen erregea hil edo erori ondoren; diktadura gogor bat egon zen eta ondoren eskubideen aitortzak onartu ziren.
Ipar eta hego kolonien ezaugarriak
Ipar kolonietakoak: lurraldean landu eta merkataritza beste herriekin egiten zutenek bizi ziren.
Hego kolonietakoak: aristokrata asko bizi ziren; plantazioen jabe izango zirenak. Lanak esklabo beltzek egiten zituzten.