Euskal Herriko bilakaera politiko eta ekonomikoa (1947-1973)
Aipagarriak dira 1947ko eta 1951ko lehenengo greba orokorrak. Hamarkada hartan, barruko gazteak gero eta gehiago urrundu ziren Espainiako errealitate soziopolitikoa ulertzen ez zuen erbestetik.
Oposizio politikoaren bilakaera eta ETAren sorrera
Indalecio Prieto 1962an hil zen, eta barruko gazteek baztertu egin zuten Llopisen zuzendaritza sozialista berria. Era berean, abertzaletasunaren barruan ere aldi horretan txanda egon zen. EAJko gazteek kritikatu egin zuten alderdi horren erreformismo demokratikoa; hori dela eta, bertatik banandu eta ETA sortu zuten.
ETA sorberriaren teoriko nagusia Txabi Etxebarrieta izan zen, Bilboko familia dirudun batean jaiotakoa. 1970eko abenduan, Burgosko prozesuan ETAko hamasei kide epaitu zituzten, eta horrek nazioarteko ospea eta erregimenaren aurka indarkeria erabiltzeko legitimizazioa eman zion erakundeari.
Elizaren eginkizuna eta euskal kultura
Elizak ere garrantzi handiko eginkizuna izan zuen oposizioko taldeen eraketan, herrietako parrokietako langilerian oinarrituz. 1960an, 339 abadek frankismoaren aurkako agiria sinatu zuten. Eliza, gainera, euskal kulturaren eta euskararen irakaskuntzaren sustatzaile nagusia izan zen.
Garapen ekonomikoa eta kooperatibismoa
Euskadiko garapen ekonomikoa Espainiako eskualde gehienetakoa baino handiagoa izan zen. Gerraostean ere, lantegien susperraldia, batez ere Bilbo inguruan, ikusgarria izan zen. Berrogeita hamarreko hamarkadatik, produkzio-gaitasuneko azpiegituraren zati handia desagertu egin zenez, koiuntura nabarmen finkatu zen.
EAEko burgesia handia, gerraosteko lehenengo hamarkadan Euskadiko ekonomiaren talde hegemonikoa izan zen, eta hamarkada horretako protagonista ere. Gipuzkoan, garaiko finantza-beharren eraginez, kooperatibismoa orokortu egin zen, eta mugimendu hori, batez ere, Arrasaten sortu zen (Euskadiko Kutxaren inguruan egituratuta).
Industriaren hedapena eta migrazio-mugimenduak
Kostako industriari dagokionez, industria Arabara hedatzen hasi zen; probintzia horrek ordura arte ez zuelako industria-iraultzarik izan. EAE osoa 1959ko Egonkortze Planaren ondoriozko uhin hedakorraren eraginpean gelditu zen. Aldi horretan, industria kimiko garrantzitsua sortu zen, eta horren erdigunean Bizkaia zegoen.
Bestalde, EAEko hazkunde ekonomikoak industria siderometalurgikoarekiko mendekotasun handiegia izan zuen, eta 1973tik aurrera, arazo hori nabarmendu egin zen. Azkenik, EAEko hedapenak jasotako ekarpen demografikoak migrazio-saldo itzelak izan zituen kostaldeko probintzietan.