Karlos II.a eta XVII. mendeko Espainia: krisia, ekonomia eta zientzia-iraultza

Karlos II.a

1668an, Portugalek bere independentzia lortu zuen.

1580tik, Espainiako azken erregea (Filipe II.ak konkistatu zuen) izan zen.

Krisi demografikoa

Espainiako biztanle-kopurua 8 milioitik, 6 milioira murriztu zen.

Kausak:

• Gerrak
• Uztak txarrak
• Izurriak
• Eguraldi txarra
• Amerikako emigrazioa

Moriskoen kanporatzea (1609an): 300.000 pertsona inguru atera ziren Espainiatik.

• Baratzeko laboreetan lan gehien egiten zuten.
• Kanporatzean, langile asko gabe geratu ziren.
• Produkzioa jaitsi zen.
• Erosi behar izan genituen produktu horiek beste herriei.

Valentziari egin zion kalte handiena, biztanleriaren %33 moriskoa zelako.

Krisi ekonomikoa

Nekazaritzak krisi gogorra bizi izan zuen.

Kausak:

• Gudak
• Eguraldi txarrak
• Izurriak (langileak hiltzen zituzten)
• Emigrazioa (langileak joaten ziren)

Moriskoak kanporatzeak egoera okerragotu zuen.

Ondorio nagusia:

• Zerealak landatzera bideratu ziren.
• Industriak garapen urria izan zuen.

Kausak

Ez genuen inbertitu industrian. Geneukan mineral eta dirua, erosketan erabiltzen genuen.

Ondorioak

• Kanpoko merkatuak galtzen ditugu, besteherrialdeen produktuak kalitate hobea dutelako (haiek industria garatu dutelako).
• Barne-merkatua murriztenda.
• Krisia dela eta, jendeak ez du diru gehiegi.
• Demografiaren beherakada dela eta.

Horrek guztiak, krisi sako na eragin zien gremioei.

Amerikako merkataritza urritu zen

Kausak:

• Piratak.
• Gure armadaren potentzia murriztu zen, eta ezin genuen itsasontzi guztiak babestu.

Ondorioak:

Amerikatik iritsitako metal kantitatea murriztu zen.

Estamentu pribilegiatuak

Noblezia

• Botereak galdu zituzten erregeabsolutuaren alde.
• Gorteko nobleziabihurtu ziren.
• Erregearen hurbiltasuna eta mesedea bilatu zuten.
• Jabetzatik jasotako errentenbidez bizi ziren.

Horregatik, nekazaritzako krisi handia nabarituzuten.

Apaizeria

Krisi gutxien jasan zuen estamentua.

Estamentu ez-pribilegiatuak

Nekazariak

• Askeak ziren mendebaldeko Europan (adibidez, Espainian).
• Zerbitzariak ziren ekialdeko Europan.
• Bien egoera okerrera egin zuen.
• Kausak: gudak, krisia, eguraldia…

Burgesia

• Ugaria zen mendebaldeko Europan, merkataritza garrantzitsuena han zegoelako.
• Oro har, oso aberats bihurtuko da.

Merkatari eta artisau txikien taldeak

Krisi gogor jasan zuten.

Zientzia eta kultura

XVII. mendea: zientzia modernoaren sorrera

Mende honen zientziari “Zientzia-iraultza” deitzen diogu.

Zientzia modernoaren oinarriak

Enpirismoa

• Francis Bacon ingelesak formulatu zuen.
• Ezagueraren oinarria esperientzia izan behar da.
• Frogatu behar dira ideiak.
• Horretarako, zientzia-metodoa edo saiakuntza-metodoa erabiltzen dugu.
• Horiei esker, zientzia-legeak egin ditzakegu.

Arrazionalismoa

• René Descartes frantsesak garatu zuen.
• Ideia: errealitatea ulertzeko arrazoia erabili behar da.

Zientziaren eta teknikaren garapena

Arrazionalismoak eta enpirismoak sinesmen tradizionalak baztertu zituzten.

Zientziek hainbat diziplinetan egin zuten aurrera: matematikan, fisikan edo astronomian.

Adibideak

• Newtonek grabitatearen legea formulatu zuen.
• Galileok heliozentrismoa defendatu zuen.
• Keplerrek planeten orbitak aztertu zituen.

Teknikak asmakizun asko ekarri zituen.