Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Sarrera: Errepublikaren bilakaera politikoa (1931-1936)

Errepublikak eboluzio pendularra izan zuen. Beste garaietako arazoak konpontzen saiatu baino gehiago, gobernu batek besteak egindakoa desegin zuen.

1.1. Monarkiatik errepublikarako aldaketa

1923an Canovasen Berrezarkuntza sistema eta Primo de Riveraren diktadura amaitu ziren, monarkia gordez. Diktadura erori ondoren ezinezkoa zen sistem konstituzionalera itzulitzea, monarkiaren aurkako sozialistak, errepublikazaleak eta erregionalistak baitzeuden.

1930-1931 bitartean errepublikara eman zuten ekintzak hauek izan ziren:

• Donostiako ituna: Sozialistak, errepublikazaleak eta nasionalistak elkartu ziren; Alcala Zamorak presiditutako Batzordea eratu zuten, behin-behineko gobernua osatuko zuena.

Espainia XIX. mendean: monarkia, gerra eta liberalismoa

Espainia 1800ean, Carlos IV.a (Borboi etxekoa) erregearen menpe, monarkia absolutua zegoen. 1800ean Napoleon Bonaparte (liberalismoa zabaldu nahi zuen eta Europa osora iraultza hedatu nahi zuen) Frantziako agintari bihurtu zen. 1808an Espainia inbaditu zuen eta urte horretan independentzia gerra hasi zen. Napoleon (Frantzia) eta Britainia Handia eta Portugal aurka jarri ziren.

Independentzia Gerra (1808-1814)

Donostia (1813ko abuztuaren 31n), Frantziako armadak liberalismoaren alde zeudelako, ingelesak eta portugesak sartu ziren Donostiako harresiko zulo batetik (La Brecha), eta emakumeak hil, bortxatu eta tratu txarrak eman zituzten. Donostia zazpi egunez egon zen sutan. Hortik datorkio...

XIX. mendea: Industrializazioa eta Ideologia Berriak

Industrializazioak ideologia berriak ekarri zituen: nazionalismoa eta langile mugimendua, sozialismoa eta anarkismoa.

Langile mugimendua

Langileen lan baldintzek sindikatuen sorrera eragin zuten, eta sindikatuek lan baldintzak hobetzeko aldarrikatzen zituzten eskubideak. Sozialismoak PSOE sortu zuen, Pablo Iglesias buru zela, eta Bizkaian nagusitu zen. Perezaguaren grebak (1890-92) garrantzitsuak izan ziren. Geroago PCE eta anarkismoa ere agertu ziren, eta SOV eta ELA sindikatuak sortu ziren.

Nazionalismoa

Nazionalismoaren oinarriak tradizioa eta foruak ziren, bereziki Jainkoa eta legea. Sabino Aranak euskal nazionalismoaren ideologia sortu zuen.

1. Garaia (1893)

Arana erradikala zen. Espainia egotzi...

Sorrera eta Testuingurua (1931-1936)

1931ko apirilaren 14aren ondoren, Errepublika ezarri zen eta Euskal Herriko estatutuaren garapena aztertzeko prozesu ezberdinak sortu ziren. Biurteko reformistan eta erreforma garaian, Euskal Herriko tradizionalistak eta nazionalistak eskuinean kokatu ziren (Errepublikazaleak, Sozialistak eta EAE-ANVko kideak ezkerrean zeudela). Eskuinak hauteskundeak irabazi zituen eta autonomia estatusaren aldeko esku-hartze handia egon zen.

Lehen Estatutu Proiektua: Lizarrako Estatutua

Eusko Ikaskuntzak bultzaturik, helburua Euskal Herriko garapen sozioekonomiko, kultural eta politikoa lortzea zen. Proiektuak 4 probintzia bildu eta Errepublika federalean sartzea proposatzen zuen, oinarri elebidunarekin eta Madrilgo Batzordea...

Foruak eta Euskal Herriko Ordenamendu Juridiko-Politikoa

Foruak Euskal Herriko ordenamendu juridiko-politikoak dira. Erregе Katolikoek emandako lehen aldiz idatzita 1526an, baina aurretik ere bazeuden. Foruak pribilegioak ematen zizkien euskal lurraldeei: foru-pasea (legeak ezarri edo deuseztatzeko aukera), zergen salbuespena, zerbitzu militarrik ez egitea eta kontzertu ekonomikoa. Foruek erakunde propioak zituzten: Batzar Nagusia (botere legegilea), exekutiboa (foru aldundia) eta agintaritza exekutiboa.

Foruen mehatxua eta galera

Foruak 1700. urtean Borboiak etorri zirenean mehatxatuta egon ziren. 1808an frantsesek Euskal Herria hartu zuten eta Napoleonek foruak kendu zituzten. Cadizko Konstituzioak (1812) ideia liberalak zabaldu zituen eta...

Bigarren Errepublika: 1931ko Konstituzioa eta Erreformak

1930. urtean, konstituzionalistek, monarkikoek, errepublikanoek eta alderdi sozialistak Donostiako Ituna sinatu zuten. Horren ondorioz, bi korronte nagusi sortu ziren:

• Politikoa: altxamendu bat burutzeko asmoa zuena.
• Iraultzailea: monarkiaren ospea galaraztea helburu zuena.

Garai hartako ezegonkortasun politikoan (Berenguer eta Aznarren agintaldietan), gobernuak hauteskunde lasaiak nahi zituen Gorte Konstituziogileak eratzeko bidean; horregatik, udalerri-hauteskundeak deitu ziren. Horrela, 1931ko apirilean udal-hauteskundeak egin ziren: Espainia mailan monarkikoek zinegotzi gehiago lortu bazituzten ere, probintzietako hiriburu gehienetan errepublikanoek eskuratu zuten garaipena.

Errepublikaren

Gaia: Inperialismoa, gerra eta iraultza

Potentzia handiak XIX. mendearen bigarren erdian

Liberalismoa eta autoritarismoa Europan

Sistema politiko autoritarioa zuten herrialdeak: Alemania eta Austria-Hungariako inperioak

Ezaugarriak:

• Agintzen zuen monarka batek, eta ia botere guztiak zituen.
• Parlamentua zuten, baina monarkak hartutako erabakiak errespetatu behar zituzten.
• Armadak botere handia zuen.
• Etnia eta kultura aniztasun handia zuten.
• Biztanleriak ia ez zituzten eskubiderik.

Erregimen liberala zuten herrialdeak: Erresuma Batua eta Frantzia.

Botere politikoa:

• Botere banaketa handitu zen, eta gobernuak parlamentuak kontrolatzen zuen.
• Eskubide berriak onartu ziren: adierazteko eta elkartze askatasuna.
• Gizonezkoen sufragio unibertsala ezarri zen.
• Langileek

Errestaurazioa eta Nazionalismoen Sorrera

Testua Errestaurazio garaian kokatzen da, Maria Kristinaren erregeordetzan, hain zuzen ere. Une honetan, Alfontso XII.aren erregealdian sortutako sistema kanobista martxan mantendu zen Pardoko Itunari esker: bi alderdien txandaketa ziurtatzen zuen eta beste alderdi guztiak politikatik kanpo geratzen ziren. Horrela, oposizioa osatzen zuten.

Mendearen azken hamarkadan, agerian jarri ziren hainbat erregionalismo eta nazionalismo: katalanismoa, Galiziako nazionalismoa, Andaluziako erregionalismoa eta euskal abertzaletasuna.

Euskal Abertzaletasunaren Sustraiak

Euskal abertzaletasuna XIX. mendearen amaieran jaio zen "bizkaitarrismo" mugimenduaren bitartez, Bizkaiari soilik lotutako alderdi gisa jaio baitzen,...

Cadiz

Sailkapena

• lehengoMailakoa
• Juridikoa:KonstituzioaArtikulutanBanatua 
• Politikoa:IdeiaLiberalakDefendatu
• Autore:Kolektiboa -->CadizkoGorteak
• HartzaileKolektiboa -->EspainiarGuztiak (publ)
• IndepGer1810eanHasi1812-03-19Bukatu
• Helburua:IdeiaLiberalakEspFinkatu

Analisia

Sarreran:EspainiakoErregeJBEspainiarrentzatF7ErregeordetzaEspF7BaionanBahitutaErregHurrengoErab:

1.ArtEspainia =Espainia +koloniak (indepNahiaBaztertu)

3.ArtSubiranotasunNazionala (monarkiaAbsDeuseztatu)

8.ArtEspGuztiekBetebeharrak,LegeAurrean =GizEstAlbor

ForuakEzAipatu (indargabetuZirelaUlertu)

12.ArtEspainiaKatolikoaBesteakDebek

14.Art monarkiaKonstituzional

HiruHurrengo: 15.ArtLegegileaGorteek (diputatu+errege)

16.ArtErregeakBetearazlea 17.Art judizialaEpaitegian

HonekinErregeariBotereaKenduEtaBotereBanaketaBermatu

331.

Mendizabalen Desamortizazio-dekretua (1836-02-21)

1. Sailkapena

Eskutan duguna 1836. urtean Mendizabal gobernuburuak idatzitako Desamortizazioaren zati bat da. Jatorriaren aldetik, testua lehen mailako iturrikoa da, historikoa; formaren aldetik, dekretu bat da eta, horrenbestez, juridikoa; eta edukiaren aldetik, testua politikoa zein ekonomikoa dela esan genezake.

Dokumentu hura berretsi zuena, Elisabet II.a adingabekoa zenean, bere ama Maria Kristinaren erregeordetzan gobernuburu izan zen Juan Alvarez Mendizabal, aurretik Ogasunaren ministraria izandakoa.

Dokumentua Gaceta de Madrid egunkari ofizialean argitaratu zen, 1836ko otsailaren 21ean. Hartzaileak garaiko Espainiako gizartea eta Maria Kristina erregina gobernatzailea izan ziren, eta testuaren...