Lehen hezkuntza mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Euskal Herria: II. Errepublika (1931–1937)

Testuingurua eta koalizioak

Euskal Herria

II. Errepublika

• 3 hauteskunde Espainiako mailan.
• Nazionalistak eta karlistak koalizio moduan aukeratuak izan ziren.
• Bi taldeei ideiak erlijiosoak batzen zizkien.
• Koalizio errepublikano eta sozialistek indarra lortu zuten hirietan.

Arazo erlijiosoak eta egoera ekonomikoa

Arazo erlijiosoa: Gasteizko apezpikaren eta elizaren gatazka erlijiosoak garrantzitsuak izan ziren.

Egoera ekonomikoa: Europan eta Espainian zabaltzen ari zen krisiak Euskal Herrian ere eragina izan zuen; enpresarioen inbertsioak geldiarazi ziren.

Euskal Estatutua

Foruak: Lurralde batek berez dituen eskubideak, propioak.

Autonomia-estatutua: Gobernu zentralak lurralde bati ematen dizkion eskubideak dira;...

Langile Mugimendua Euskal Herrian (1890-1923)

Euskal Herrian sortutako industrializazioak inmigranteen etorrera masiboa ekarri zuen, gizartearen egitura erabat aldatuz. Aldaketa hauek bi gizarte mugimendu garrantzitsu eragin zituzten: industria langileen antolakuntza eta abertzaletasunaren sorrera.

Langile Mugimendua Euskal Herrian

Euskal meatzarien eta industrietako langileen bizi-modua oso eskasa zen. Sozialismoa izan zen euskal langileen artean gehien zabaldu zen ideologia. Greba zen talde ekintzarik erabiliena.

Greben eta Sindikalismoaren Hasiera

Loma jeneralak egoera ikusita langileen eskaerak onartu egin zituen eta greba bukatu zen. Sindikalismoa Donostian eta Eibarren ezartzen hasia zen; industrializatutako eremuetan, gatazkak goraka egin...

Bilakaera: (1939-1945)

Ezaugarriak

1. Mundu gerra

Gerra hau munduko lehenengo benetako gerra gisa har dezakegu. Fronteak ez ziren Europara mugatu; operazio militarrak Afrika, Asia eta Ozeano Barera hedatu ziren. Potentzia protagonista nagusiak ez ziren europarrak soilik izan; AEB, Japonia eta Sobietar Batasuna ere funtsezkoak izan ziren.

2. Zientifikoki planifikatutako gerra

Zientzia, teknika eta ekonomia gerraren zerbitzura jarri ziren, bereziki Alemaniaren eta Japoniaren kasuetan. Arma berriak garatu ziren:

• Tankeak: Alemanek borrokarako tresna autonomo gisa garatu zituzten, gerraren lehen fasean nagusitasuna emanez.
• Radarrak: Britainiarrak aitzindari izan ziren teknologia honetan.
• Bonba hegalariak: Alemanen V-1 eta V-2 ereduak.
• Hegazkin flota eta

Euskal Herriko Industrializazio Prozesua

Industrializazio prozesua ez zen berdina izan euskal lurraldeetan. Bizkaian, XIX. mendearen azken laurdenean, Bilbon siderurgian oinarritutako industria-hazkunde izugarria garatu zen. Gipuzkoan, berriz, industriaren garapena motelagoa eta dibertsifikatuagoa izan zen, bai geografikoki bai sektoreei dagokionez, eta ez zen XX. mendearen lehenengo hamarkadara arte finkatu. XX. mende erdialdera arte, Araba eta Nafarroa nekazaritza-lurraldeak izaten jarraitu zuten.

Industrializazioaren Ezaugarri Nabarmenenak

• Beranduago heldu zen, Ipar Europarekin konparatuz.
• Siderurgiaren nagusitasuna nabarmentzen da.
• Bizkaiaren protagonismoa prozesu osoan.
• Merkatu espainiarrekiko mendekotasuna: Ipar Europarekiko atzerapenak Euskal

Testuaren Aurkezpena: Clara Campoamorren Hitzaldia (1931-09-01)

Iruzkintzeko dugun testua 1931an idatzi zen, biurteko ezkertiarrean, hain zuzen ere, II Errepublikan. Jatorriari dagokionez, lehen mailako testua da, garai hartan emandako hitzaldia baita. Horretaz aparte, formari dagokionez, zirkunstantziala dela esan daiteke eta eduki politikoa jorratzen da.

Argi eta garbi ikus dezakegu dokumentu honen egileak, hau da, Clara Campoamorrek, abokatu eta diputatu errepublikarra zenak, Espainiako herritarrentzako baina batez ere Gorte konstituziogileetako diputatuentzako emandako hitzaldia dela, hauek bere proposamenaren alde bozkatzeko helburuarekin.

Testuaren Azterketa

Lexikoaren Argipena

Azterketarekin hasteko, lexikoari erreparatuz, hainbat hitz argitzea...

Isabel II.aren erregealdiaren amaiera

Isabel II.aren erregealdia amaieran krisi larri bat izan zen. Progresistek, demokratek eta errepublikanoek Ostendeko Ituna sinatu zuten Isabel II.a Espainiatik botatzea helburu zuten akordio gisa.

1868ko iraultza eta ondorioak

1868an Isabel II.a kentzeko altxamendu militar bat egon zen; Serrano eta Prim jeneralak buru zeuden. Horrekin batera iraultza-juntak sortu ziren. Iraultza hori "La Gloriosa" izenez ezaguna izan zen eta Isabel II.ak Espainiatik alde egin behar izan zuen. Ondoren behin-behineko gobernu bat eratu zen eta hauteskundeak antolatu ziren. Gorteek 1869ko konstituzioa onartu zuten, Espainiako lehen testu demokratikoa. Serrano erregeorde izendatu zuten.

Amadeo I.aren monarkia (1871-1873)

Gorteek...

EAJren barnean lehenengo desadostasunak izan baitziren. 1957. urtean Pariseko Hitzarmena sinatu zuen Eusko Jaurlaritzak, Errepublikari uko eginez, monarkikoengana hurbiltzeko asmoarekin. Euskadi 1960tik 1975era bitartean: Aldaketa bizkorreko aroa: Desarrollismoa eta euskal kooperatibismoa. 1950eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, euskal gizartea ekonomia-hazkunde handia eta industrializazio-prozesu bizkorra izan ziren Euskadin. Mugimendu kooperatibista sortu zen, eta immigrazio masiboa izan zen; oso urbanizatze-prozesu bizkorra gertatu zen.

Euskadi etapa berri batean sartu zen, esparru guztietan: gizartean, ekonomian, politiketan eta kulturan. Egonkortasunerako Plana izan zen abiapuntua. Planaren ondorioz, atzerriko kapitalak heldu, eta enpresa...

Trantsizioa erregimen politikoaren aldaketa izan zen, diktaduratik demokraziara igarotzea. Ez zen egun batetik bestera gertatu. 1975ean hasi zen, Franco hil zenean, eta 1982an amaitu, PSOEk hauteskundeak irabazi zituenean.

Espainiako Gizartea 1975ean

Franco hil ondoren, hau zen egoera politiko eta soziala:

• Armada eta inmobilistak: Jokabide itxia zuten, edozein erreformaren aurkakoak.
• Eliza eta aperturistak: Jarrera malguagoa zuten, erreformak beharrezkoak zirela onartuz.
• Herria: Erradikalizatu egin zen erregimenaren geldotasunagatik. Gizarte gatazka ugari sortu ziren amnistiaren eta autonomiaren alde. Gobernuaren erantzuna errepresioa izan zen.
• Oposizio politikoa: Platajunta aliantzan bildu ziren. Amnistia politikoa eta hauteskunde libreak eskatu

testua: Lehen Gerra Karlista eta Foruak

Fernando VII.aren azken erregealdi urteetan, liskar asko egon ziren absolutisten eta liberalen artean. 1830ean, Fernando Maria Kristina Borboikoarekin ezkondu zen eta alaba bat izan zuten, Isabel izenekoa. Horregatik, Lege Salikoa kendu eta Lege Pragmatikoa ezarri zuen; lege honek emakumeei erregina izateko eskubidea ematen zien.

Gerraren hasiera eta bi bandoak

Fernando VII.a 1833an hil zenean, Gorteek Isabel II.a izendatu zuten Espainiako erregina. Honek Karlosen eta absolutisten haserrea piztu eta Gerra Karlista hasi zen:

• Karlistak: Nekazarien, herritarren eta foruen aldekoen babesa zuten. Euskal lurraldeetan eta Nafarroan indar handia zuten, absolutismo monarkikoa eta foru tradizionalak aldarrikatuz.
• Isabelinoak:

Bilakaera Politikoa Espainiako Gerra Zibilean

Errepublikaren Aldearen Bilakaera Politikoa