Lehen hezkuntza mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Industria Hedapena eta Iraultzak

Lehen Industria Iraultza

• Britania Handia: Lehen Industria Iraultza.
• Industria-potentzia berriak: Alemania, AEB.
• Industrializazio kapitalistaren mundu izaera: Hedapen/depresio zikloak.
• (1873-1896): Lehenengo depresio kapitalista (nekazarien emigrazioa, langileen langabezia).

Bigarren Industria Iraultza

• Kapital pilaketa:
  • Kartela: Enpresen arteko akordioak, prezioak edo soldatak finkatzeko.
  • Trusta: Jarduera berean dabiltzan enpresen bat egitea.
  • Holdinga: Era askotako enpresetan (horiek kontrolatzeko) inbertitzen duen finantza sozietatea.
• Protekzionismo ekonomikoa:
  • Atzerriko produktuen muga-zergak.
  • Industria nazionalaren babesa.
• Berrikuntza teknologikoak:
  • Teknologia berriak: Petrolioa, elektrizitatea, altzairua (ikatzaren eta

Errestaurazioa: Seiurteko Iraultzailearen Ondorioa

Seiurteko iraultzaileak hondoa jo zuen eta horren ondorioz, 1874ean, Borboien monarkia ezarri zen berriro Espainian, Isabel II.aren seme Alfontso XII.aren bitartez. Horrela hasi zen Errestaurazioa.

Alfontso XII.aren Erregealdia

Errestaurazioko lehen gobernua Alderdi Kontserbadoreko buru Cánovas del Castillok zuzendu zuen eta hiru helburu zituen:

1. Gerrak Amaitzea

• Gerra Karlista: 1876an bukatu zen, eta horrek euskal foruak kentzea ekarri zuen.
• Kubako Gerra Independentista: 1878an konpondu zen, uhartearen autonomia onartuz eta matxinatuei amnistia emanez.

Beste bi helburuak ordena sozial eta politikoa berrezartzea eta sistema politikoa 1876ko konstituzioaren inguruan antolatzea ziren.

1881ean txandakatze

Munduaren banaketa: Afrika

Afrikako kontinentearen kolonizazioa oso azkar gertatu zen. Hogeita hamar urtean, europarrek kontinente osoa menderatzen zuten, Liberia eta Abisinia izan ezik. Arerio ziren potentzia batzuen interesek talka egin zuten Afrika banatzeko orduan, eta Berlingo Biltzarra antolatu zen (eztabaidatzeko bakoitza zein herrialderekin geratu behar zen).

Britainia Handiko Inperioa

XIX. mendearen amaieran, Britainia Handia munduko inperio kolonialik handienaren jabe zen. India izan zen Britainia Handiaren kolonia nagusia; ingelesak lehian aritu ziren frantziarrekin Birmaniaren jabe izateko (1886) eta Errusiarekin Afganistan eta Tibet menderatzeko. Biztanle asko zituenez, Britainia Handiko produktuak saltzeko merkatu handi bat bilakatu...

Gizarteen Antolamendu Politikoa

1. Estatua Antolamendu Politiko Gisa

1.1. Estatua

Estatua lurralde berean bizi diren eta, aginte beraren mende egonik, lege berek gobernatzen dituzten pertsonen bizitza eta jarduerak antolatzen ditu.

Lurraldea

Estatuek lurralde bat dute, ondo zehaztuta egon ohi dena mugen bidez.

Agintea

Agintea izateko eskubidea da estatuaren ezaugarria. Hainbat eginkizun bete behar ditu:

• Estatuko gizarte-harremanak arautzen dituzten legeak ezartzen ditu. Parlamentuan egiten dira legeak.
• Botere judizialaren bidez, legeak betetzen diren zaindu eta gizartean justizia administratzen du.
• Lurralde barruan ordena mantentzeaz arduratzen da, bai eta kanpoko segurtasuna ere.
• Kanpo-politika garatzen du, beste estatuekiko harremanak izatea.
• Zergak

Foruen jatorria eta izaera

XII. mendean, Arabak, Gipuzkoak eta Bizkaiak (Nafarroako erreinuaren barne zeudela), Gaztelako erreinuan sartzea onartu zuten baldintza batekin: haien lege propioak izatea, euskal foruak. Hiriak ere foruen jabe egin ziren. Denborarekin, lege bihurtu ziren, eta horien multzoari Foru Legea deitzen zaio.

Forua herri baten estatutu eta eskubideak jasotzen dituen dokumentu juridikoa da. Foruak, Erdi Aroaz geroztik euskal lurraldeetako biztanleen bizitza politikoa eta soziala arautzen zuten ahozko eta ohiturazko legedi zaharrean oinarritutako lege-bilduma ziren.

Antolaketa politikoa eta ekonomikoa

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan herrietako ermandadeak sortu ziren handikiei aurre egiteko. Ordenamendu berria maila ezberdinetan...

Vicente Blasco Ibáñezen “El Intruso” eleberriaren pasartea (1904)

Testuaren Izaera eta Gaia

Izaera soziala duen testu narratibo hau Vicente Blasco Ibáñez idazle valentziarrak 1904an idatzi zuen “El Intruso” nobelaren pasarte bat da. Zati honetan, Bizkaiko meatzariek XX. mendearen hasieran bizi zuten egoeraren berri ematen zaigu, eta egoera hori oso modu gordinean deskribatzen du idazleak. Langileen etxebizitzen egoera txarra, elikadura eskasa eta lan egiteko modu gogorra agertzen dira testuan.

Bizkaiko Meatzarien Bizi-Baldintza Gordinak

Testuan Aresti izeneko pertsonaia fikziozkoa agertzen da, kontatzen den guztiaren lekuko gisa. Lehenengo paragrafoan, meatzetako langileen etxebizitzaz ari da, “aterpetxe ziztrinak” deituz. Barrakoiak...

Sarrera eta Sailkapena

Oinarrizko testu historikoa da, aztertzen ari garen garaian idatzi zelako. Testu soziala da eta, formaren aldetik, informatiboa. Egilea ezezaguna da, baina sozialisten buru bat izan zela pentsa dezakegu, aldizkari horren jabe zirelako. Testu publikoa da eta Bizkaiko langile sozialistei zuzenduta dago. Helburua langileen baldintzak salatzea zen.

Bilbon idatzi zen 1896ko maiatzaren 23an eta “La lucha de clases” aldizkarian argitaratu zen. Langileek 1890eko greba orokorra egin ondoren idatzi zen, maiatzaren 1eko manifestazioaren ondoren. Langile mugimenduaren hasieran, lau greba egon ziren.

Analisia eta Hiztegia

Testu honen ideia garrantzitsuena langileen lan- eta bizi-baldintza txarrak kritikatzea eta salatzea da. Honako...

1. Cadizko Konstituzioa (1812-03-19)

Kokapena

Aurrean daukagun testua lehen mailako testu bat da, izan ere, historian hori bizi zuten protagonistek idatzi zuten, Independentzia Gerra garaian. Gainera, testu juridiko bat da, konstituzio bat baita, Espainian eta espainiarrek idatziriko lehen konstituzioa, gai askori buruzko legeak biltzen dituena. Kasu honetan, Gorte Nagusiak dira idazkiaren autoreak, eta Espainiako herri osoari eskainia da; beraz, publikoa da. Cadizen idatzi zen, 1812ko martxoaren 19an, eta helburua herritarrek lege berriak ezagutzea zen.

Azterketa

Testuaren ideia nagusia Gorteek lege batzuk onartu eta berretsi dituztela da, hau da, konstituzio bat idatzi dutela. Bertan, honako hauek aldarrikatzen dira:

• Subiranotasun nazionala.
• Ondasunen

Gerra Hotza: Blokeen Arteko Lehia

Kontzeptua eta Ezaugarriak

BMG ondoren bi bloke nagusi geratu ziren, AEB eta SESB. Bi blokeetako herrialdeen arteko gatazkak geroz eta handiagoak izaten hasi ziren, baina ez ziren Hirugarren Mundu Gerra bat sortzera heldu, elkarren beldur baitziren, oso ondo zekitelako elkar suntsitzea azkarra izango zela. Hala ere, elkarren artean nagusitasuna lortzeko borrokak egon ziren, eta nahiz eta istiluak zuzenak ez izan, hainbat gatazketan parte hartu zuten, beren ereduak (komunismoa/kapitalismoa) zabaltzen saiatzeko.

Gatazka multzo horiei Gerra Hotza deitu zitzaien, zuzena ez izan arren, espantsionismo nahiak gerra txiki asko sortu zituelako. 1947tik 1989ra iraun zuen, azken urte horretan komunismoak porrot egin baitzuen,...

Espainiako Bigarren Errepublikaren Bilakaera Politikoa

Espainiako Bigarren Errepublikak hainbat etapa igaro zituen 1931tik 1939ra bitartean, bakoitzak bere ezaugarri politiko, sozial eta gatazka propioekin.

1. Behin-behineko Gobernua (1931)

Estatuko Burua eta Gobernua

Etapa honetan ez dago Estatuko buru finkorik. Gobernuko burua Niceto Alcalá Zamora izan zen.

Gobernuko Alderdiak

• Ezkerreko alderdi errepublikanoa
• Alderdi Sozialista (PSOE)
• Eskuin Liberal Errepublikanoa
• Alderdi Erradikal zentrista
• Errepublikano galiziarrak
• Errepublikano katalanak

Politika Nagusiak eta Erreformak

Lurralde-gaiei buruzko eztabaida: Nazionalismoek autonomiaren auzia aurkeztu zuten. Gobernuak konpromiso bat lortu eta Generalitatea berrezarri zuen Kataluniako gobernu autonomo gisa....