Lehen hezkuntza mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1854an, progresistek, moderatu aurreratuek eta demokratek ekimen bateratu baten bidez, aldarazi egin zuten Espainiaren Gobernuaren joera politikoa. Faktore hauek bultzatu zuten aldaketa:

1854ko aldaketaren faktoreak

• Manzanaresko Manifestua. Manifestu horretan, moderatu puritanoek (Alderdi Moderatua baino ezkerragorako taldea, progresistekiko adostasuna bilatzen zuena) eskatu zuten zergak murriztea eta hauteskunde eta inprimatze lege berriak onartzea.
• Uztaileko Jardunaldiak. Batzorde Iraultzaileak eratu ziren Bartzelonan, Valentzian, Zaragozan eta beste hiri batzuetan.
• “Vicalvarada” jazarraldia, O’Donnellek gidatua.

Esparteroren Gobernua eta erreformak (1854-1856)

1854ko azaroko hauteskundeetan gehiengo progresista nagusitu zen Gorteetan. Esparteroren...

XIX. mendeko kontzeptu politiko eta sozialak

• Frantsestuak: Frantziarren aldeko espainiarrak Napoleonen garaian.
• Fernandinoak: Fernando VII.aren aldeko absolutistak.
• Gerrillak: Talde txikitan borrokatzen zuten borrokalari armatuak.
• Pronunciamendua: Militarrek egindako altxamendu politikoa.
• Aliantza Santua: Monarkia absolutuen arteko aliantza europarra.
• Desamortizazioa: Elizaren eta udalaren lurrak saltzea.
• Erreordetze: Lurraldearen edo estatuaren antolaketa berria.
• Kontonalismoa: Kantoi subirano eta federatuak sortzea helburu zuen mugimendu politikoa.
• Maiorazkoa: Ondasun higiezinak familiaren esku mantentzeko sistema.

Definizioen sakontzea

• Frantsestuak: Napoleonen garaian Frantziaren eta bere ideien alde zeuden espainiarrak.
• Fernandinoak: Fernando VII.aren

Taifen garaitik Nasri Erresumaraino

2-Taifen erresumatik Nasri erresumara

Taifen zatipena eta barne-gerrak

1031ean, kalifa‑herria hainbat erresuma edo taifatan zatitu zen ("bando" edo aurrez aurre dauden taldeak adierazten zuen).

• Almanzor hil ondoren barne‑borroka ugari egon ziren (gerra zibila).
• Zatiketa etniko eta politiko sakonak—krisi politikoa izan arren, kultura‑aberastasun handikoa.

Taifen artean etengabeko erasoak

Taifen artean etengabeko erasoak izan ziren (Sevilla, Toledo, Badajoz eta Zaragoza).

• Ahulago bihurtuz, eta kristau erresumek erasotzen hasi ziren.
• Erasorik ez izateko taifetako erregeek pariak edo zergak ordaindu behar izan zizkieten kristau erresumeei.

Toledoren konkista (1085)

1085ean, kristauek (Alfontso VI.a, Gaztelakoa)...

Alderdi Biko Sistema eta Txandakatze Baketsua

Bi Alderdi Dinastikoen Jatorria eta Ideologia

1. Bi alderdi dinastikoen jatorria eta ideologia. Antzekotasunak eta desberdintasunak.

Alderdi Kontserbadorea

• Sortzailea: Cánovas del Castillok sortua 1874an.
• Jatorria: Alderdi Moderatuko eta unionisten kide ohiek osatua.
• Talde sozial babesleak: Aristokrazia, goi-burgesia eta eliz agintariak.
• Ideologia desberdintasunak: Sufragio zentsitarioa; immobilismo soziala; askatasunak zabaltzearen aurkako jarrera; Estatu konfesionala eta Eliza babesteko neurriak.
• Antzekotasunak (Liberalekin): Monarkiaren babeslea; 1876ko Konstituzioaren defendatzailea; jabetza pribatuaren defendatzailea; estatu bateratu eta zentralistaren aldekoa.

Alderdi Liberala

• Sortzailea: Sagastak

Fontainebleuko Ituna eta Inbasioaren Hasiera

1799an, Napoleon Frantziako boterera iritsi zen. Honek Britainia Handia ekonomikoki itoarazi nahi zuen eta merkataritza-harremanak debekatu zituen. Horretarako, Godoyk Karlos IV.ari laguntza eskatu zion eta Fontainebleuko Ituna sinatu zuten. Portugal Espainia eta Frantziaren artean banatzeko neurriak zehaztu eta frantziar tropei Espainian sartzeko baimena eman zitzaien.

Espainiako barne-egoera krisian

Baina garai hartako Espainiako egoera ez zen egokiena. Ekonomia lur jota zegoen, Errege-ogasuna zorrez beterik zegoen eta nobleziaren zein kleroaren pribilegioak mantentzen ziren.

Independentzia Gerra eta Iraultza Liberala

Independentzia Gerra abian jarri zen 1808an, eta honekin batera iraultza liberala...

TESTUA: MENDIZABALEN DESAMORTIZAZIOA

Testu hau juridikoa da, 1836ko otsailean Mendizabalek egin zuen eliz desamortizazioaren atarikoa. Maria Kristina erregina ordeak onartu dezan dago idatzita, eta bertan desamortizazioa egiteko zergatiak edo helburuak aipatzen ditu Mendizabalek.

Testuinguru Historikoa

Mendizabal, joera liberal progresistadun politikaria izanik, Maria Kristinaren gobernuaren buruzagitza hartu zuen oso egoera politiko gorabeheratsuan edo kritikoan:

• Estatu absolutista batetik estatu liberalera igarotzeko trantsizioan zegoen.
• Lehen Guda Karlistari aurre egin behar zitzaion.
• Hazienda eta Ogasunaren egoera kaotikoa zen.

Desamortizazioaren Helburuak

Eliz desamortizazioaren legearen helburuak laburbiltzen ditu Mendizabalek Maria Kristinari...

Biurteko Aurrerakoia (1854-1856)

Progresistek boterea lortu zuten bi urtez. Espartero gobernu-buru izendatu zuten iraultza gelditzeko asmoz. 1856an konstituzio berri bat proposatu zen: La Non Nata, progresismoaren dogma guztiak biltzen zituena.

Biurteko aurrerakoiaren eginkizunak eta ezegonkortasuna

• Eskubideak eta politika: Gizabanakoen eskubideak zabaldu ziren, sufragioa hedatu zen eta egunkari berriak sortu ziren.
• Ekonomia: Elkarte anonimoen legea, Espainiako Bankuaren sorrera, trenbideen legea (sarea eraikitzeko) eta Pascual Madozen desamortizazioa.
• Ezegonkortasuna: Bigarren Gerra Karlista (1855-1856), langileen lehen greba orokorrak Katalunian eta segurtasun eza.

Gobernu aldaketak eta krisia (1856-1868)

O'Donell eta Batasun Liberala

• 1856 (O'Donell)

Euskal Autonomia Estatutua: Bigarren Errepublikaren garaia

Bigarren Errepublikaren ondorioz, euskal autonomia errealitate bat izan zen.

• 1931ko apirila: Agirre gobernuarekin negoziatzen hasi zen autonomia ezartzeko.
• 1931ko ekaina: EHKO eta Nafarroako alkateak Lizarrako (Estella) estatutu proiektua martxan jartzeko bildu ziren.
• 1931ko iraila: Espainiako Gorteetan aurkeztu zen, baina ez zuten onartu, Konstituzioaren aurkakoa zelako (erlijioa eta Aita Santuaren harremanak zirela eta).
• 1931ko abendua: Diputatuei proiektu berri bat egiteko eskatu zitzaien, Konstituzioa errespetatuz. Proiektu demokratikoagoa eta autonomia txikiagokoa zen.

Autonomiaren bidean: 1932-1936

1932ko ekainean, Nafarroako alkateek atzera bota zuten, baina Gipuzkoak eta Bizkaiak onartu...

Erregimen Aldaketak eta Errepublikaren Altxamendua

Errepublikanoek izandako garapenek monarkiaren erorketa eragin zuten. Apirilaren 14an, Errepublika aldarrikatu zen hainbat hiritan. Romanones estatuko ministroak erregeari Espainiatik alde egiteko gomendioa eman zion eta gobernu aldaketa negoziatu zuen.

Presidentea Niceto Alcalá Zamora izan zen, eta gobernuak errepublikano eta sozialisten arteko koalizioa osatu zuen. Lehen arazoa Katalunian sortu zen: Francesc Macià buruzagiak Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen, errepublika iberiarraren federazio baten barruan.

Antiklerikalismoa eta Tentsio Erlijiosoa

Apezpikuek fededunei gogorarazi zieten gobernari berriak errespetatu behar zirela. Hala ere, lasaitasunak gutxi iraun zuen. Gobernuaren antiklerikalismoak...