DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

ILUSTRAZIOA

XVIII. mendeko korronte intelektual bat zen, eta oinarri ideologiko hauek zituen:

• Arrazoiak gizakiaren bizitza indibidualaren eta sozialaren baldintzak hobetu ditzake.
• Berezko eskubideak eta gizakiaren askatasuna defendatzen zituzten.
• Ezagutzaren jabetza eta hezkuntza ziren zoriontasunaren oinarria.
• Tolerantzia izan behar zen bizitzaren oinarri.

Ilustrazioa Europan eta Amerikan zehar hedatu zen Entziklopediaren bidez; Frantzian argitaratu zen, Diderotek eta D'Alembertek zuzenduta.

Pentsalari Ilustratuak

John Locke (1632-1704) ingeles pentsalariaren theoriak eragin handia izan zuen Ilustrazioan. Berak esaten zuen estatua itun bat dela, eta gobernatzen zutenean boterea oker erabiltzean mendekoek matxinatzeko eskubidea dutela.

Pentsalari nagusiak:

Deskolonizazioa: definizioa, kausak eta bitartekoak

Deskolonizazioaren kausak

Europako inperioak mantentzeko zailtasunak sortu ziren:

• Kolonietako jendeak metropolia ahulak zirela eta garaiezinak ez zirela konturatu ziren, Bigarren Mundu Gerran metropoliak oso azkar erori zirelako.
• Gerrak mugimendu nazionalistak indartu zituen.
• AEB eta SESB ez zeuden koloniak zituztenen artean, eta, beraz, inperioen aurka jokatzen zuten koloniei laguntzen zieten. Horrela, lurralde gehiago beren alde jarriko ziren eta aliatu gehiago izango zituzten.
• NBE-ko herriek autodeterminazio-eskubidea izatea babesten zuten, eta, beraz, inperioen deskolonizazioaren alde zeuden.

Deskolonizazioa: kronologia eta non gertatu zen

Deskolonizazio prozesu osoak 1946tik 1999ra iraun zuen,...

Lehen Mundu Gerra (1914-1918)

Kausak

• Militarismoa: armada handitzea.
• Aliantzak: babes-hitzarmenak.
• Inperialismoa: lurralde kontrola.
• Nazionalismoa: herri harrotasuna.

Gertaera nagusien kronologia

• 1914/06/28: Franz Ferdinand hil zuten (Sarajevo).
• 1914/07/28: Austria-Hungariak Serbiari gerra deklaratu zion.
• 1914/08/01: Alemaniak Errusiari gerra deklaratu zion.
• 1914/08/03: Alemaniak Frantziari eraso egin zion.
• 1914/08/04: Erresuma Batuak Alemaniari gerra deklaratu zion.

Bandoak

• Entente Hirukoitza: Erresuma Batua, Frantzia, Errusia (gero AEB eta Italia batu ziren).
• Aliantza Hirukoitza: Alemania, Austria-Hungaria, Italia (baina gero Italia Ententearekin elkartu zen).

Faseak

1. Mugimendu-fasea (1914): Alemaniak Belgika inbaditu zuen.
2. Lubakietako gerra (1915-1917): fronteak

Espainia XIX. mendean: monarkia, gerra eta liberalismoa

Espainia 1800ean, Carlos IV.a (Borboi etxekoa) erregearen menpe, monarkia absolutua zegoen. 1800ean Napoleon Bonaparte (liberalismoa zabaldu nahi zuen eta Europa osora iraultza hedatu nahi zuen) Frantziako agintari bihurtu zen. 1808an Espainia inbaditu zuen eta urte horretan independentzia gerra hasi zen. Napoleon (Frantzia) eta Britainia Handia eta Portugal aurka jarri ziren.

Independentzia Gerra (1808-1814)

Donostia (1813ko abuztuaren 31n), Frantziako armadak liberalismoaren alde zeudelako, ingelesak eta portugesak sartu ziren Donostiako harresiko zulo batetik (La Brecha), eta emakumeak hil, bortxatu eta tratu txarrak eman zituzten. Donostia zazpi egunez egon zen sutan. Hortik datorkio...

Gaia: Inperialismoa, gerra eta iraultza

Potentzia handiak XIX. mendearen bigarren erdian

Liberalismoa eta autoritarismoa Europan

Sistema politiko autoritarioa zuten herrialdeak: Alemania eta Austria-Hungariako inperioak

Ezaugarriak:

• Agintzen zuen monarka batek, eta ia botere guztiak zituen.
• Parlamentua zuten, baina monarkak hartutako erabakiak errespetatu behar zituzten.
• Armadak botere handia zuen.
• Etnia eta kultura aniztasun handia zuten.
• Biztanleriak ia ez zituzten eskubiderik.

Erregimen liberala zuten herrialdeak: Erresuma Batua eta Frantzia.

Botere politikoa:

• Botere banaketa handitu zen, eta gobernuak parlamentuak kontrolatzen zuen.
• Eskubide berriak onartu ziren: adierazteko eta elkartze askatasuna.
• Gizonezkoen sufragio unibertsala ezarri zen.
• Langileek

1876ko uztailaren 21eko legea (6)

Aztergai dugun testua “1876ko uztailaren 21eko legea” da. Testu juridikoa eta publikoa da, lege bat delako, eta Madrilgo Gazeta aldizkarian argitaratu zen. Lehen mailako testu historikoa da: Gorteek onartu eta Alfontso XII.a erregeak, Cánovasekin batera, berretsitako legea. Espainiako herritarrei zuzenduta dago, bereziki Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako biztanleei. Foruak indargabetzeko legea Alfontso XII.aren erregealdiaren hasieran idatzi zen, karlistak galtzaile atera ondoren, hirugarren gerra karlista amaitu zenean. Helburua foru-berezitasuna indargabetzea zen.

Testuaren analisia

Testuaren analisian ideia hauek nabarmendu behar dira sarreran eta zenbait artikulutan. Hasteko, Alfontso XII.ak herritarrei jakinarazi...

Testua: 1876ko Konstituzioa

Sarrera

Aurrean dugun testua Madrilen, 1876ko ekainaren 30ean, aldarrikatu zen Konstituzioaren zenbait artikuluk osatzen dute. Testu historikoa da, lehen mailako informazio iturria delako, izaera juridiko-politikoa baitauka. Egilea kolektiboa da: 1876ko urtarrilean sufragio unibertsalaren bidez hautatu ziren Gorteetan Alderdi Kontserbadoreak nagusitasuna lortu zuen. 39 diputatuz osatutako batzordeak landu zuen testua, baina Cánovas izan zen benetan kodigo berria egituratu zuena.

Antonio Cánovas del Castillo (1828-1897) XIX. mendeko bigarren zatiko politikari nagusia izan zen. O'Donnellen Batasun Liberaletik zetorren; Biurteko Aurrerakoiari hasiera emango zion Manzanareseko Adierazpena idatzi zuen Seiurteko Iraultzaren...

Testua: 1876ko uztailaren 21eko legea

Kokapena

Canovasek bultzaturiko Foruen ezabapena dugu aurrean. Lehen mailako testu juridikoa da, bere edukia politikoa. Testu hau Hirugarren Gerra Karlista amaitu ondoan argitaratu zen, Gorteek onartuta eta erregeak geroago berretsi zuen lege bat hain zuzen. Egilea kolektiboa da, Gorteek egin zuten eta Alfonso XII.ak sinatu zuen, Kontseiluko presidentea zen Canovas del Castillok ere sinatu zuen. Testu publikoa da, Madrilgo Gazetan 1876ko uztailaren 25ean argitaratua.

Helburua: garai hartan geratzen ziren foruen hondarrak indargabetzea (zergak eta soldadutza salbuespenak izan ziren).

Azterketa: termino historikoak

• Errege konstituzionala: aginpidea konstituzioak mugatua eta zehaztua duena.
• Gorteak: botere legegilea