Europako Potentzien Aliantzak eta Gatazkak: Historia Laburra

Europako Potentziak

• Bi bloke militarretan bereizi. Alemaniak, Austriak eta Italiak aliantza irukoitza sinatu zuten. Frantziak, Errusiak eta Britainia Handiak entente irukoitza sortu zuten. Errusiak Alemaniarekin zuen aliantza utzi zuen.

• Armamentu-norgeiagoka eragin zuen.

Mesfidantza eta tentsio giro orretan, edozein liskarrek sorraraz zezakeen gatazka handi bat.

Stalinen Maila-Igoera

Lenin 1924. urtean hil zen. Buruzagi talde txiki bat hasi zen alderdia eta estatua zuzentzen, baina borrokak eta liskarrak etengabeak ziren.

Stalinek errialde bateko sozialismoa sendotzea defendatzen zuen eta Mundu-Iraultza egitearen ideia baztertzea.

Alekin guztien helburua SESBren iraultza finkatzea eta sendotzea zen.

Errialdea

Lurralde Aldaketa

Alemania

Kolonia guztiak galdu zituen, eta Alsazia eta Lorrena Frantziari itzuli zitzaizkion. Sarre Frantziak administratu zuen amabost urtean.

Poznan eta Mendebaldeko Prusia Poloniak menperatu zituen.

Austria-Ungariako Inperioa

Hainbat errialdetan zatitu zuten: Austria, Ungaria eta Txekoslovakia. Horrez gain, lurraldeak eman zizkieten Jugoslaviari, Poloniari eta Errumaniari.

Otomandar Inperioa

Turkiako errepublika bihurtu zen eta lurraldeak galdu zituen. Frantziari Siria eman zion; Britainia Handiari, Irak eta Palestina; eta Italiari eta Greziari, berriz Uarte batzuk.

Polonia

Errusiako, Austriako eta Alemaniako lurrak hartu zituen, eta

Danzig-ko Korridorea Nazioen Elkarteak administratzen zuen.

Errumania

Austria-Ungariaren Transilvania hartu zuen.

Jugoslavia

Serbia, Kroazia, Eszloveniak, Bosnia, Montenegro eta

MaZedonia hartzen zituen bere baitan.

1929ko Krisiaren Jatorria

Superprodukzioak izan ziren.

• Superprodukzioa. Aritutako errialdeek ekonomia-baliabideak gerra-ekoizpenerako erabili, eta ordeztu zituzten nazioarteko merkatuan: estatu batuek, Japoniak, Australiak, Argentinak eta abarrek. Gatazka bukatu eta, errialde tradizionalak beren ohiko ekoizpenak egiten hasi ziren. Horrek salgai-soberakinak izatea eragin zuen.

• Espekulazioa. Higiezinen espekulazioan eta burtsan oinarrituta zegoen. Bankuek kreditu asko eman zizkieten enpresei. Horiek beren kontuak faltsutzeko erabili zuten dirua, eta, irabazi ekonomikoak zituztela zirudien. Kapital flotatzaile interes tasak, finantza-erakunde batek kapital bati eunetan aplikatzen dion “errentagarritasuna”, handitzea eragin zuen. Enpresa askok porrot egitea ere ekarri zuen.

Burtsaren krisia izan zen. Enpresek eta bankuek ordainketei aurre egiteko dirua bilatzerakoan, akzioak saldu zituzten. 24an, ostegun beltzean, akzio asko saldu zituzten.

1905eko Iraultza

Japoniarren tropek tsarraren armada garaitu zuten Mantxurian eta Korean.

1905eko iraultza urtarrilaren 9an hasi zen. Georgi Gapon apaiz ortodoxoak erri-masak San Petersburgoko Neguko Jauregian bildu zituen. Manifestatzaileek ez zuten tsarismoa suntsitzeko asmorik, eta gaizki gobernatzen zuela eta erreforma politikoak eskatzen zuten.

Protesten boladak hainbat hilabete iraun zuen. Nekazariak eta langileak sobietetan antolatu ziren.

Tsarrak hainbat kontzesio egin behar izan zituen. Errusia monarkia parlamentario bihurtuko zela. Tsarrak, ordea, azkar utzi zion konpromisoak betetzeari, eta Duma kontuan hartu gabe gobernatzen hasi zen.

1917ko Otsailako Iraultza

1914an, Errusia Lehen Mundu Gerran sartu zen. Ez ekonomia ez armada ez zeuden gerrarako prest. Porrot militarrek eta atzeguardia orniduraz gabetzeak ondoez handi bat sortu zuten.

1917ko iraultza otsailaren 23an hasi zen, San Petersburgon izandako manifestazioaren ondoren.

Greba orokorra hasi zen, eta 26an, altxamenduak izan ziren kuarteletan. Soldaduek uko egin zioten tiro egiteari.

Otsailaren 27an behin-behineko gobernua eratu zen; Kerensky sozial-iraultzaile alderdiko liderra zen.

Boltxebikeek zenbait gauza eskatzen zituzten:

• Lehen Mundu Gerra bertan behera uztea.
• Langileen bizitza-baldintzak hobetzea.
• Lurrak nekazarien artean banatzea.

1917ko Urriko Iraultza

Behin-behineko gobernuak ezin izan zuen gizarte eta politika ezegonkortasuna eragotzi. Era berean, gobernuak gerran jarraitzea erabaki zuen. Porrotak etengabeak zirenez, gobernua ahuldu egin zen.

Lenin, Suitzatik itzuli zen, eta apirileko tesiak idatzi zituen, bere iritziz jarraitu beharreko programa zen:

• Lehen Mundu Gerra uztea.
• Lurra nekazarien artean banatzea.
• Langile-batzordeek fabrikak kontrolatzea.
• Nazionalitateek autonomia izatea.
• Sobieti boterea ematea.

Erri-matxinada prestatu zuten uztailean, baina porrot egin zuen.