DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Liberalismoa Euskadin

Euskal lurraldeen kokapen geografikoa estrategikoa zen Napoleontzat, Espainia zeharkatu eta Portugalera iritsi nahi baitzuen britainiarrak ahultzeko. Aukerak baliatuz, Euskal hiri batzuk okupatu zituen. Euskal biztanlearen zati handiena inbaditzailearen aurka jarri zen, eta hainbat gerrilla sortu ziren.

Foruen Egoera eta Liberalismoa

Cadizko Gorteen Konstituzioak liberalismoaren espiritu zentralizatzailea zuen eta ez zituen foruak onartzen. Fernando VII.ak foruak berrezarri zituen. Geroago, Esparterok foruak abolitu zituen eta liberal moderatuen alde jarri zen.

Lehen Karlistaldia

Karlistak, Zumalakarregi buru zutela, lurralde osoaz jabetu ziren, hiriez izan ezik. Ondoren, krisi handi bat hasi zen, eta Espartero eta Maroto jeneralek...

Mendizabalen Desamortizazio Dekretua: 1836ko Otsailaren 21a

1836ko otsailaren 21ean, Mendizabalek, Espainiako krisi larriarekin amaitzeko asmoz, desamortizazio dekretua idatzi zuen. Mendizabal estatuko Ogasun ministroa zen, gobernu progresistaren parte. Testu hau Maria Cristina erreginari zuzenduta dago. Lehen mailako iturria da, idatzi zen moduan dagoelako, inongo aldaketa edo moldaketarik jasan gabe. Desamortizazio dekretu honen helburua Espainiako krisi larriarekin amaitzea da, eta testu juridiko bat dela esan genezake, baina testu ekonomiko eta politiko gisa ere interpreta daiteke. Testua publikoa da, Gaceta de Madrid egunkarian argitaratua izan zelako; hau da, edozein herritarrek irakur zezakeelako. Mendizabalek idatzi zuen dekretu hau,...

Ari lehen biurtekoko erreformak sakon berrikus zitzan. Erliji-politika berrikusi zen, etan horren ondorioz, ez zen aplikatu erreforma batzuk. Azkenik, kendutako lurrak itzuli zizkioten aristokrazia latifundistari. Gorteek amnistia-lege bat onartu zuten, eta estatu-kolpean sartuta egon ziren jeneralak zerbitzu aktibora itzultzea ekarri zuen berekin. Neurri horiek ondorio larriak izan zituzten. Alderdi Erradikala zatitu egin zen. Bestalde, ezkerreko errepublikanoak indarberritsen hasi ziren. Landako-gatazkak eta tentsio autonomikoak ekarri zituzten…. CEDAk gobernuan sartzea exijitu zuen. Beste gobernu erradikal bat eratu zen, CEDAko 3 ministrorekin. 1934ko urrian piztu zen iraultza, Espainiako hiri nagusietan greba orokorra deituta. Kataluniako...

Bigarren Errepublikako Bienio Erreformista (1931-1933)

Gobernuko alderdiak: Ezkerreko errepublikanoak eta sozialistak.

Errepublikako presidentea: Niceto Alcalá-Zamora.

Gobernuko presidentea: Manuel Azaña.

Politika nagusiak: Erreformak

• Militarra
• Erlijioa
• Nekazaritza
• Lurraldekoa
• Hezkuntza
• Lana

Arazo nagusiak:

• Oposizioa (anarkistak eta eskuina)
• Sanjurjada (1932ko estatu-kolpe saiakera)
• Manuel Azañaren dimisioa

Erreforma zehatzak

Erreforma militarra

• Helburua: Errepublikak erakunde militarrak eta polizia-erakundeak erreformatzea.
• Hartutako neurriak:
  1. Ofizial kopurua murriztu.
  2. Erretiroa hartzeko aukera eman ofizialei.
  3. Zaragozako Akademia Militarra itxi.
  4. Asaltoko Guardia sortu.
• Oposizioa: Armadako goi-karguak.

Erlijio-erreforma

• Helburua: Estatua eta gizarte-bizitza sekularizatzea.

XVII. Mendea: Eraldaketak eta Gatazkak

1.1. XVII. Mendeko Eraldaketak

Politikoak:

Nazioarteko liskar larriak gertatu ziren. Espainiak Europako hegemonia galdu zuen. Lehen sistema parlamentarioak agertu ziren.

Ekonomikoak:

Merkataritzaren gorakadak finantza-kapitalismoa sustatu zuen, eta estatu gehienetan merkantilismoa nagusitu zen.

Sozialak:

Gizarte estamentala apurtzen hasi zen.

Kulturalak eta artistikoak:

XVII. mendean zientzia modernoa jaio zen, eta saiakuntza-metodoen aplikazioak zientzia-iraultza ekarri zuen. Arte estilo bat sustatu zen: Barrokoa. Italian sortu zen.

1.2. Europako Gatazkak

Hogeita Hamar Urteko Gerra (1618-1648)

Alemaniako gatazka batekin hasi zen. Printze alemanak protestanteak ziren eta beren autonomia defendatzen zuten. Enperadoreak...

Liberalismoaren Krisia eta Totalitarismoaren Gorakada: Faxismoa Italian eta Nazismoa Alemanian

1898ko Krisia eta Liberalismoaren Zalantzak

1898an, Espainiak bere azken koloniak galdu zituen (Kuba, Filipinak eta Puerto Rico), 1895ean Kuban piztutako independentzia-mugimenduaren ondorioz. Gertaera honi "1898ko Hondamendia" deitzen zaio. XIX. mendearen amaieran, sistema politiko liberal eta demokratikoa politika masiboa bideratzeko egokientzat jotzen zen. Hala ere, Bigarren Industria Iraultzaren (1850) ondorio ekonomikoek kapitalismoaren irudia aldatu zuten. Industriek teknologia berrietara egokitzeko kanpoko finantzaketa behar izan zuten, zorpetzea areagotuz eta enpresa txikiak desagerraraziz. Honek lehia librea murriztu eta prezioen igoera...

Langile Borrokaren Hasiera Euskadin

Denbora pasa ahala, langileen baldintzak hobetzen ez zirenez (batez ere meatzari-inguruetakoak), beren lan eskubideak defendatzeko greba erabiltzen hasi ziren. Meatzarien lehenengo greba garrantzitsua 1890ean izan zen, eta emaitza onak lortu zituzten. Mende amaierarako, sindikalismo sozialista Donostia, Gasteiz eta Eibarrera hedatu zen.

Sozialismoaren Lehen Urratsak Udaletxeetan

1891ko udal hauteskundeetan, sozialistek arrakasta lortu zuten, Bilboko Udalean PSOEko lehenengo zinegotzia edukitzea lortu baitzuten: Manuel Orte.

Greba eta Sindikatuen Gorakada

90eko hamarkada nahiko lasaia izan zen, ez zen greba asko egon. Egia da 1899an greba orokorrerako deia egon zela, baina porrot egin zuen. 1910ean, greba batek...

Konkistak

Amerikaren aurkikuntzaren ondoren, kontinentearen konkistari ekin zioten. Tributan antolatutako herriak konkistatzea zailagoa izaten zen. Zergatiak asko dira, adibidez: gizarte hierarkizaturik ez zeudenez, taktika ez zen baliagarria; armak ez ziren hain eraginkorrak oihan eremuetan, eta ezinezkoa zen zaldirik joatea.

Gaixotasun kutsakor asko zeuden, indigenentzat ezezagunak zirenak. Ez zeuden inmunizatuta, eta horregatik asko hil ziren.

Konkista nagusiak

• Azteken inperioaren konkista, Hernán Cortések gauzatua.
• Estatu Batuetako hegoaldearen konkista.
• Maien zibilizazioaren konkista.
• Lurralde australen konkista.
• Inken inperioaren konkista, Francisco Pizarrok gidatua.

Kolonietako gobernua eta ekonomia

Amerikan konkistatutako lurraldeak Gaztelako...

Primo de Riveraren Diktadura (1923-1931)

Gobernuaren buruzagitza Miguel Primo de Riverak izan zuen 1923tik 1930era. Estatu kolpea emanda eskuratu zuen agintea. 1923tik 1925era Direktorio militarra izan zen agintean. Herrialdea militarizatu nahi izan zuen; horrela, aurre egin nahi zien gizarte gatazkari eta terrorismoari. Bigarren etapa 1925etik 1927ra bitarte izan zen, baina diktadoreak ez zuen gailurra lortu.

Estatu Kolpea

Erregeak Primo de Riverari eman zion gobernua sortzeko ardura; beraz, erregeak ageriko babesa eman zion.

Primo de Riverak Marokoko gatazka konpontzeko, ordena publikoa berrezartzeko eta separatisten auzia amaitzeko asmoa zuen.

Diktaduraren Arazoak

Terrorismoa

Diktadoreak bertan behera utzi zituen berme konstituzionalak eta Espainia...

Mendizabalen Desamortizazioaren Azterketa (1836)

1. Testuaren Sailkapena

Testu hau oinarrizko iturri historikoa da. Edukiaren aldetik, politiko-ekonomikoa da, eta formaren aldetik, gutun edo dekretu baten zati bat dirudi (nahiz eta hasieran gutun gisa aipatu). Egilea Juan Álvarez Mendizabal da, garaiko Ogasun ministroa. Testua, jatorriz, publikoa litzateke Gaceta de Madrid-en argitaratu bazen (1836ko otsailaren 21ean), nahiz eta Maria Kristina erreginaordeari zuzendutako azalpen edo justifikazio baten parte izan daitekeen. Beraz, nazio mailakoa da. Helburu nagusia Elizaren ondasunak saltzearen (desamortizatzearen) abantailak eta beharra azaltzea da.

Testua Isabel II.aren adingabeko erregealdian kokatzen da, Maria Kristina Borboikoa erregeorde...