Liberalismoa Euskadin eta XIX. Mendeko Gertaera Nagusiak

Liberalismoa Euskadin

Euskal lurraldeen kokapen geografikoa estrategikoa zen Napoleontzat, Espainia zeharkatu eta Portugalera iritsi nahi baitzuen britainiarrak ahultzeko. Aukerak baliatuz, Euskal hiri batzuk okupatu zituen. Euskal biztanlearen zati handiena inbaditzailearen aurka jarri zen, eta hainbat gerrilla sortu ziren.

Foruen Egoera eta Liberalismoa

Cadizko Gorteen Konstituzioak liberalismoaren espiritu zentralizatzailea zuen eta ez zituen foruak onartzen. Fernando VII.ak foruak berrezarri zituen. Geroago, Esparterok foruak abolitu zituen eta liberal moderatuen alde jarri zen.

Lehen Karlistaldia

Karlistak, Zumalakarregi buru zutela, lurralde osoaz jabetu ziren, hiriez izan ezik. Ondoren, krisi handi bat hasi zen, eta Espartero eta Maroto jeneralek gerrari amaiera eman eta foruei eutsi zieten.

Bigarren Karlistaldia eta Kontzertu Ekonomikoa

Karlos VII.ak armada antolatu zuen eta ia Euskal lurralde guztia kontrolatzen zuen. Erabaki zuen Euskal lurraldeek Kontzertu Ekonomiko bat izango zutela, Estatuarekin zituen zerga-harremanak ahultzeko.

Industria Iraultza Euskadin

Industria Iraultza Bizkaian eman zen, burdin meategiak bertan zeudelako. Burdin hori itsasontzietan esportatzen zen, eta burdin hori lantzeko siderurgia beharrezkoa zen.

Politika Euskalduna

Sozialismoa

• Langileen bizi-baldintzak defendatzeko sortu zen mugimendua: PSOE.

Nazionalismoa

• Euskadiko eskubide politikoak defendatu zituen foruak kendu aurretik: EAJ.
• Facundo Perezagua: benetako sindikatu sozialista zuen burua.
• Sabin Arana: Euskal Nazionalismoaren sortzailea.

Munduaren Banaketa eta Potentziak

Erresuma Batua

• Monarkia parlamentarioa
• Demokrazia
• Ekonomia kapitalista
• Industria Iraultza garatua
• Itsasoko potentzia

Frantzia

• Ekonomia kapitalista
• Nazio oso lehiakorra
• Industria Iraultza hasiera

Alemania

• Monarkia autoritarioa
• Industria oso modernoa

Errusia

• Monarkia autoritarioa
• Baliabide natural asko
• Populazio handia

AEB

• Demokrazia
• Populazio handia
• Industria potentzia

Lehen Mundu Gerraren Aurrekariak

Frantzia Isolatzea

Alsazia eta Lorena galtzeak Frantzia haserretu zuen, eta horregatik etsai potentziala zen.

Balkanetako Oreka Mantentzea

Bismarckek Austriak eta Errusiak kontrako interesak zituztela zekien Balkanetan, eta tentsio horiek Europa mailako gatazka bat sor zezaketela.