DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Bigarren Mundu Gerraren Osteko Bake Antolaketa

Aliatuek, bake luzea lortzeko, kontuan izan behar zuten bi potentzia nagusi berri zeudela: Estatu Batuak eta SESB. Gerra bitartean, konferentzietan bildu ziren bakerako baldintzak aztertzeko:

Yaltako Konferentzia (1945)

• Stalin, Roosevelt eta Churchill bildu ziren Europa nazien eskuetatik askatu ondoren geratuko zen egoeraz hitz egiteko. Une honetan, egoera Stalinentzat ona zen.
• Ekialdeko Europan hauteskunde libre eta demokratikoak egiteko konpromisoa hartu zuen Stalinek.
• Alemania armadarik gabe geratuko zen eta lau zatitan banatuko zuten, bakoitza potentzia irabazle batek administratuta.
• Nazio Batuen Erakundea (NBE/ONU) sortzea proposatu zen, bakea bermatzeko.

Potsdamgo Konferentzia (1945)

• Aliatuen artean

Frantziako Iraultzaren Gertaera Nagusiak

1. Asanblada Konstituziogilearen Helburuak

Asanblada Konstituziogilearen bi helburu nagusiak hauek ziren:

• Antzinako Erregimena desagerraraztea.
• Konstituzio bat idaztea.

2. Eskubide Feudalen Abolizioa

Eskubide Feudalen Aboliziorako Dekretuaren bitartez, hamarrena eta pribilegiodunen jurisdikzioa kendu zituzten, eta edozein pertsonak edozein kargu eskura zezakeela erabaki zen.

3. Gizakiaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena

Gizakiaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpenean agertzen ziren printzipio nagusiak:

• Askatasun pertsonalak.
• Legearekiko berdintasuna.
• Jabetza aitortu eta bermatzea.

4. Frantziako 1791ko Konstituzioa

Frantziako lehen Konstituzioa 1791n idatzi zuten, eta honako ezaugarri hauek zituen:

• Politika-

Independentzia Gerra: Eskualde batek aldebakarreko independentzia aldarrikapena egin eta gero egon ohi den gatazka armatuari deritzo.

Kostituzioa: Estatu bateko oinarrizko legea, estatuaren botereak eta botere horiez arduratzen diren erakundeak, subirotasun mota eta herritarren eskubideak eta betebeharrak zehazten ditu.

Estatu Federala: Garraiobide guztiei lotutako departamentu federala da.

Metropolia: Antzinako Grezian, koloniak sortzen zituen eta horien administrazioaz arduratzen zen hiria zen.

Estatu Orokorra: Asanblea Nazionala: Frantziako Egebiltzarreko bi ganberetako bat da.

Sufragio Unibertsala: Adinez nagusi diren herritar guztiek botoa eman dezaketenean, inongo mugarik gabe.

Sufragio Zentsotarioa: Errenta-maila jakin bat dutenek soilik botoa...

7. GAIA, ESPAINIAKO BIGARREN ERREPUBLIKA (1931-1936)

Aznarrek 1931ko apirilaren 12an udal hauteskundeetara deitu zuen. Hautagai monarkikoak egon ziren, baina konjuntzio errepublikano-sozialistak irabazi zuen. Apirilaren 14an Alfontso XIII.ak tronua utzi zuen. Behin-behineko gobernua eratu zen, Niceto Alcalá Zamora buru izanez. Ekainaren 28an gorte konstituziogileetarako hauteskundeak izan ziren, eta PSOE parlamentuko talde nagusia bihurtu zen, Alcalá Zamora eta Maura eskuin errepublikanoak galtzaile nagusiak izanik. Gobernua osatuta, lehendabiziko eginkizuna konstituzio berri bat sortzea izan zen.

1931ko konstituzioa demokratikoa eta progresista izan zen. Eskubide eta askatasunen adierazpen zabala, hezkuntzan eta lan arloan berdintasuna, diskriminaziorik...

1. 1930eko Hamarkadako Depresio Handia

New Yorkeko burtsaren 1929ko crack-ak krisialdi ekonomiko larria eragin zuen.

1.1. 1929ko Krisialdiaren Jatorria

Krisialdiaren kausak:

• Gainekoizpena: Gerran sartu ziren herrialdeek gerrara bideratu zituzten beren ekonomiak, eta beste herrialde batzuek kontsumo-ondasunak ekoiztera. Gerra amaitzean, mota guztietako produktuak fabrikatu zituzten, eta horrek soberakina eragin zuen.
• Espekulazioa: Prezio aldaketan oinarritutako irabaziak; merke erosi eta oso garesti saltzeko.

Enpresek beren ordainketak egiteko akzioak saldu egin zituzten. Ostegun Beltza deitzen zaion egunean, New Yorkeko burtsan saldu ziren, beren balio guztia galduz eta porrot eginez. Horri deritzo 1929ko crack-a.

1.2. Depresio Handia eta Haren Hedapena

Depresio

KOLONIETAKO GATAZKAK

Inperioen arteko adostasun eta arbitraje-neurriak ezartzen saiatu zen Berlingo Biltzarra. Baina, geroago, beste potentzia batzuk ere indartu egin ziren (Alemania, atzeratuta iritsi zen kolonia-norgehiagokara) eta Europako herrialdeen arteko gatazkak agertu ziren. Ma rokon gertatu ziren liskarrak bereziki

NAZIONALISMOA

Europako potentziek jarrera nazionalistak hartu zituzten, Europan eta kolonialetan, beren interesen alde egin zuten. Nazio bakoitza bere identitatea goresten zuten, horrek deskonfiantza sortu zuen. Europako nazio batzuen independentzia izateko inperioen mendetik nahiek nazionalismoen goraldian eragin zuen.

Balkanetako eskualdean, Otomandar Inperioaren mende egon ondoren, nazioarteko tentsio garrantzitsuak sortu...

Eskola alemaniarraren nazio kontzeptua bereganatu zuen, eta bere nazionalismoak zerikusia zuen karlismoarekin eta intransigenteekin. Iragana idealizatzen zuen. Bere leloa “Jaungoikoa eta Lege Zarra” zen. Foruak esan beharrean “Lagizarra” esaten du: lege tradizionalak eta ohiturak eta erabilera onak adierazteko. Goi burgesiak ezarri zuen sistema kapitalistaren kontra agertu zen, klase horrek foru garaiko gizarte-talde ohikoak baztertzen zituelako. Industriaren kontra zegoen, berarekin batera lehenengo ohitura eta egitura desagerpena etorriko zelako. Industriarekin batera burgesia txikia sortu zen, lantegi txikien jabea eta merkatu bezala Espainia ez zuena, probintzia eta Euskal Herria baizik. Erdi mailako edo behe burgesia honek ez zuen...

Imperialismoaren Faktoreak

Imperialismoa industrializazioaren ondorio bat izan zen. Europako herrialdeek beren kapitalak metropolian baino interes altuagoekin inbertitzeko eremuak behar zituzten, bai eta lehengai merkeak eskuratzeko eta industriako produktuak saltzeko tokiak ere. Europako biztanleriak kolonietan aurkitu zuen finantzatzeko aukera lurraldea.

Imperialismoa, kasu askotan, erlijio primitiboak zituzten herriak kristautzeko nahiarekin justifikatu zen. Eliza katolikoak eta protestanteak garrantzi handia izan zuten. Ehunka misio sortu ziren Asian, Afrikan eta Ozeanian.

Hedapen inperialistak potentzia handien eskakizun estrategikoen arabera ere egin ziren. Beste kasu batzuetan, potentziek nazioarteko prestigioa handitzea nahi zuten, iritzi...

Nekazaritza Iraultza

Faktoreak:

• Berrikuntza teknikoak: ekoizpena azkartu zen.
• Txandakatze sistema berria eta ongarri kimikoak: lurraren emankortasuna areagotu zen.

Ondorioak:

• Ekoizpena azkar hazi zen: nekazaritza produktu gehiago.
• Nekazari gutxiago behar ziren: landa exodoa, hirira joan ziren lana bila.

Garraioen Iraultza

Ondorioak:

• Garraioa azkartu eta merketu: merkataritza eta emigrazioa erraztu.
• Elikadura hobetu: produktu freskoak garraiatu.
• Industrializazioa bultzatu: belaontziak eta trenbideak egiteko burdina eta ikatza behar zen.

Bigarren Industria Iraultza

Sektoreak:

• Altzairugintza: altzairua burdina ordezkatu. Bessemer labeak ekoizpena merketu. Ontzigintzan, eraikuntzan eta ingeniaritzan erabili zen.
• Beste metalgintzak: aluminioa eta kobrea.
• Industria

Antzekotasunak (Marxismoa eta Anarkismoa)

• Jabetza pribatuaren eta langileen esplotazioaren aurka daude.
• Berdintasunezko gizartea lortu nahi dute iraultzaren bidez.
• Kapitalismoaren eta burgesiaren aurka daude.

Desberdintasunak (Marxismoa/Anarkismoa)

• Marxismoa: Jabetza Estatuaren esku egotearen alde dago. / Anarkismoa: Jabetza kolektiboaren alde dago.
• Marxismoa: Botere politikoa lortu nahi du alderdi politikoen bidez. / Anarkismoa: Alderdi politikoak suntsitu behar direla uste du.
• Marxismoa: Langileen Estatua sortu nahi du (proletariotzaren diktadura). / Anarkismoa: Estatua suntsitu behar dela uste du.

Kapitalismoaren Ezaugarriak

• Jabetza pribatuan oinarritzen da.
• Ekimen askearen ondorioak dira.
• Ahalik eta etekin handiena lortzea du helburu.
• Eskaintza-eskariaren