DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Langile Mugimendua

Soldatapeko langileek talde kolektibo bat osatu zuten beren lan- eta politika-egoerak aldatzeko eta hobetzeko. Izan ere, langileen lan- eta bizi-baldintzak oso txarrak ziren: soldata oso baxuak (batez ere emakumeen eta umeen kasuan), lanaldi oso luzeak (12 ordu baino gehiago), lan-ingurune osasungaitzak (meatzarien kasuan), eta gizarte-babesik eza gaixotasun, langabezia edo erretiro kasuetan, tratu txarrez gain.

Lehen Ekintzak

• Ludismoa: XIX. mendearen hasieran, Ingalaterran indarra hartu zuten langile-mugimenduak, makinak suntsitzen zituztenak, langileen kaleratzeen eta soldaten jaitsieraren erantzule gisa ikusten zituztelako.
• Sindikatuak: Langileen elkarte antolatuak, ugazaben aurrean langileen eskubideak eta interesak defendatzen

Napoleonek, Blokeo kontinentala ezarri zuen Ingletarraren konta, Europarekn Merkataritza debekatzen, Portugal kanpo zegoen, esta hortik santzen zen inglaterrako merkataritza Europara. 1807 Fontainebleauko Ituna sinatu zuten Espania eta Frantziak, espaina lurraldetik pasatzeko. Tropa frantsesak Espaineko bidean herritan geratzen ziren eta Godoyren kontrako taldek zurrumurru faltsual zabal eta Aranjuezeko Matxinada piztu egin zen. Karlos IVak, Godoy kargutik kendu eta bere seme Fernado VII tronoan jarri zuen Napoleonek errege-familia Baionara deitu zuen, abdokatu behartu zituen (Baionako abdikazioa), eta Jose Bonaparte Espainako errege izendatu zuen. Maiatzaren 2an. Madriletik irteteko asmoa zueten errege-familia kideak, herritarrek altzamendua...

Napoleon

Napoleonen estatu-kolpeak burgesia gehienaren babesa izan zuen. Altxamenduaren asmoa ez zen Antzinako Erregimena itzultzea, baizik eta iraultzaren oinarrian egon ziren printzipio moderatuak indartzea.

Jenerala kontsul izendatu zuten, eta kontsulaldiari ekin zitzaion. Gobernu pertsonala eta autoritarioa izan zen garai horren ezaugarri. Helburuak iraultzako printzipio batzuk indartzea eta ekonomiaren susperraldia sustatzea ziren, burgesiaren interesak ordezkatzen zituen gobernu baten bidez.

Sistema politiko berriak ez zuen kontuan hartzen botere banaketa, ezta eskubide adierazpenik jasotzen ere. Askatasunak izugarri mugatu ziren eta zentsura ezarri zen.

Ordena berria onartzen zuten erbesteratuei barkamena eman zitzaien, konkordatu bat sinatu...

Frantziako Iraultza

Ekonomia

• Finantza arazoak: gobernuak zergetan jasotzen baino gehiago gastatzen du.
• Ipar Amerikako Independentzia Gerran kolonoei lagundu zion Frantziak.
• Herri xehearen pobrezia.

Gizartea

• Estamentuko gizartea, pribilegiatuak eta ez-pribilegiatuak.
• Azken hauek bakarrik ordaindu behar dituzte zergak.

Politika eta Ideologia

• Monarkia absolutua (botere mugagabea, Jainkozko eskubidea) Luis XVI.a
• Ilustrazioaren ideiak zabaltzea: botere banaketa, subiranotasun nazionala.

Ondorioak

• Antzinako erregimenarekin bukatu zen: Monarkia absolutua desagertu zen. Gizarte estamentuarekin bukatu zen. Sistema ekonomiko feudala desagertu.
• Ilustrazioaren ideiak garatu zituzten: Subiranotasun nazionala, botere banaketa. Konstituzioen erabilpena monarken boterea

Ilustrazioa eta Despotismo Ilustratua

Zer izan zen Ilustrazioa?

Antzinako Erregimenaren oinarriak zalantzan jarri zituen mugimendu horrek, eta gizarte-antolamendurako modu berri bat proposatu zuen.

Zein izan zen Ilustrazioaren helburua?

Burgesia berriak ideia horiek bere egin zituen, eta absolutismoa desagerrarazteko programa iraultzaile bihurtu zituen.

Zer defendatzen zuen Despotismo Ilustratuak?

Pentsamolde ilustratuaren eragina Europako gorteetara iritsi zen, eta monarka batzuek, autoritateari uko egin gabe, zenbait saiakuntza erreformatzaile egin zituzten.

Pentsalari Ilustratu Nagusiak

• Montesquieu: Botereak banatuta egon behar dira.
• Rousseau: Boterea herritarrengandik etorri behar da.
• Voltaire: Parlamentuak erregearen boterea mugatu behar du.

Ondorengotza

Gobernu Kolonial Motak

• Koloniak: Tokiko boterearen ahulezia aprobetxatuz, metropoliek kontrolpean hartutako herrialdeak. Kontrola erabatekoa izan zen, ekonomia, politika eta kultura esparruetan.
  • Afrikako eremu askotan finkatu zen eredu hori; Belgikak egin zuen Kongon eta Frantziak, berriz, Indotxinan (Asian).
• Protektoratua: Lurralde horietan metropoliak ez zuen tokiko politikan parte hartu; bakarrik ekonomia ustiatzera eta atzerri gaietara mugatzen zuen bere jarduna.
  • Eredu hau batez ere Asian eman zen (Indiako britainiarren protektoratua, adibidez).
  • Afrikan, Frantziak eta Espainiak protektoratu bana ezarri zuten Marokon.
• Agindupeko lurrak: Britainiar Inperioko lurraldeak, ia osorik jatorri europarreko biztanleek okupatuak. Lurraldeek autonomia zabala

Errusiar Iraultzaren Jatorria: XX. mendearen hasieran, erregimen zaharra errotuta zegoen Errusian. Monarkia absolutua zegoen, eta tsarrak. Nicolas II.ak, estatuko botere gorena zuen 1894tik, eta mugarik gabe baliatzen zuen. Parlamentu bat zegoen, Duma, baina oso botere mugatua zuena.

- Maria Kristina erreginak, Alfontso XII.aren semearen (Alfontso izenekoa) amak.

- Haren semea, Alfontso XIII.a, adinez nagusi ez zelako.

- Alderdien txandakatze-sistema

da 98ko krisia?

98ko Hondamendia.

- Kubako mugimendu independentistak hasi ziren bai Kuban, bai Filipinetan. Gainera, 1898an Maine estubatuar korazatuak Habanan eztanda egin zuenean.- Estatu Batuek, Kubak eta Filipinasek gerra garaitu zuten eta Parisko Ituna sinatu zen.

ONDORIOAK:- Kuba independiente deklaratu zen.Filipinak eta Puerto Rico Estatu Batuen koloniak bihurtu ziren. Espainiak Amerikan eta Asian sortutako inperioa amaitu zen. Erregenerazionismoa ekarri zuen, hau da, Espainiaren atzerapena gainditzeko erreformak.

Berrezarkuntzaren Krisia eta 98ko Hondamendia

Txandakatze Sistemaren Ahultzea

Maria Kristina erreginorde izan zen Alfontso XIII.a adinez nagusi izan aurretik. Garai honetan, Txandakatze Sistema politikoak jarraitzen zuen, baina higadura zantzuak erakusten hasi zen.

98ko Hondamendia

Parisko Ituna eta Ondorioak

Independentzia Gerraren Aurrekariak

Frantziako Iraultza eta Espainia

Frantziako Iraultza piztu zenean eta Luis XVI.a hil zutenean, Espainiak gerra deklaratu zion Frantziari, baina garaitua izan zen. Tropa frantsesek Espainia zeharkatu zuten Portugalera iristeko eta, bidean, hiri batzuk okupatu zituzten.

Aranjuezko Matxinada eta Baionako Abdikazioak

Gertaera horrek haserrea eragin zuen herritarren artean, eta Aranjuezko Matxinada piztu zen. Karlos IV.ak abdikatu egin zuen eta tronua bere seme Fernando VII.aren esku utzi zuen. Napoleonek errege-familia Frantziako Baiona hirira eraman zuen eta, han, erregea abdikatzera eta tronua bere anaia Josef Bonaparteren esku uztera behartu zuen.

Gerraren Garapena eta Funtsezko Gertaerak

Madrilgo Maiatzaren 2ko