DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Lehenengo Gerra Mundiala

Inperialismoaren Faktoreak

Inperialismo terminoak herrialde batek beste herrialde batzuetan hartzen duen nagusitasuna da.

• Metropolia: Herrialde konkistatzailea da.
• Koloniak: Konkistatutako lurraldeak.

Faktoreak

Ekonomikoak eta Demografikoak

Industrializazioaren ondorioa izan zen; herrialdeek haien kapitalak interes altuagoekin inbertitu nahi zituzten, lehengai merkeagoak lortzeko eta kolonia berrietan industria produktuak saltzeko tokiak izateko.

Europako biztanleria gero eta ugariagoa zen, eta kolonietan aurkitu zuten finkatzeko tokia. Industria Iraultzak garraiobide azkar eta eraginkorragoak eskainiz, lehualdatze horiek erraztu zituen.

Erlijiosoak

Inperialismoa erlijio primitiboak zituztenei zuzenduta zegoen. Eliza Katolikoaren...

Industrializazio prozesua eta testuingurua

Testu honetan protekzionismo eta libreganbismo argudioak biltzen dira. Dokumentua ondo ulertzeko, industrializazioaren prozesua ezagutu behar dugu. Industrializazioa Ingalaterran sortu zen XVIII. mendearen bukaeran eta XIX. mendean Espainiara hedatu zen; Espainiara mende bukaeran iritsi zen.

Ehungintza eta siderurgia sektoreak

Espainiako industria bi sektore nagusitan banatu zen: Kataluniako ehungintza eta Bizkaiko siderurgia. Siderurgia Bizkaian errotu zen, burdin meategi garrantzitsuengatik, itsasotik gertu egoteagatik eta burdinaren kalitate onagatik.

Bessemer bihurgailua eta kapitalizazioa

1855ean, Espainiako lehen Bessemer bihurgailua ezarri zen. Horrek burdin ez-fosforikoa behar zuenez, eta Bizkaiko...

Forma: Mitin protesta diskurtso bat da.

Edukia: Politiko-ekonomikoa. Federiko Etxebarriak, Bilboko industrialari handi batek, merkataritza-itunen aurkako protesta egiten du eta protekzionismo ekonomikoaren alde azaltzen da.

1. mailakoa: Garaiko testuinguruan emandako mitina da, garaiko gobernua konbentzitzea helburu duena.

Egilea: Federiko Etxebarria, industrialari oligarka liberal ezaguna.

Hartzailea: Bai industrialariei eta baita langileriari zuzenduta.

Espazioa eta denbora: 1893ko urrian eman zuen mitina Bilbon.

Garai horretan, Madrilen, Sagastaren liberalak zeuden gobernuan eta politika librekambisten alde egin nahi zuten. Alemaniarekin itun bilateral bat egiteko asmoa zeukaten. Horrek Bilboko industrialariak kontra jartzea eragin zuen. 1891tik...

1. Independentzia Gerra

Karlos IV.aren Erreinaldiaren Krisia

Napoleonek Portugal inbaditu nahi zuen eta Espainiatik pasa behar zenez, Fontainebleauko Ituna sinatu zuen. Aukeraz baliatuz, Espainia inbaditzen saiatu zen. Horren ondorioz, Aranjuezko Matxinada sortu zen Karlos IV.aren eta Godoyren aurka. Karlos IV.ak abdikatu eta Fernando VII.a jarri zen karguan. Napoleonek gertatutakoa ikusita, errege familiarekin hitz egin eta abdikatu egin zuen, Baionako Abdikazioa deritzona.

Frantziaren Aurkako Gerra

Errege familiaren bahiketak herritarren altxamendua eragin zuen, 1808ko maiatzaren 2an. Afrantsesatuak (Josef I.a erregetzat aitortu zutenak) Fernandotarren aurka (Fernando VII.arekiko leialak) borrokatu ziren. Gatazka luze eta gogorra izan zen, etengabeko...

1. Definizio Historikoak

• Fontainebleauko Ituna: Karlos IV.aren garaian, itun bidez, Frantziako tropei Espainia zeharkatzeko baimena ematen zitzaien, Portugalera joateko.
• Baionako Abdikazioak: Karlos IV.a eta Fernando VII.aren arteko liskarraren ondorioz, Napoleonek egoera aprobetxatu zuen. Bi erregeak Baionara eraman, abdikazioa sinatuarazi, eta Napoleonek bere anaia (Jose I.a, "Pepe Botella") Espainiako tronuan jarri zuen.
• Lege Salikoa: Fernando VII.aren aurretik indarrean zegoen legea, emakumeek tronuan egoteko aukera ukatzen zuena.
• Pragmatika Santzioa: Fernando VII.ak Lege Salikoa indargabetzeko eman zuen dekretua, emakumeek tronuan egoteko aukera aldarrikatzen zuena.
• Foru Pasea (Pase Forala): Euskaldunek foruak izateagatik zuten pribilegioa.

Merkataritzaren Garapena

Protekzionismoa

Protekzionismoa: Ilustrazioaren eraginez, nazioko merkatuak bultzatu ziren (politika ekonomiko protekzionista ezarri) defizita geldiarazteko eta barruko eskaera berpizteko. Horretarako, inportazioei karga handiak ezarri eta barruko merkataritzari oztopoak kendu zitzaizkion.

Merkataritza Askea Amerikarekin

Merkataritza askea Amerikarekin: Cadizen Amerikako merkatuaren monopolioa bertan behera utzi zen. Portu batzuei koloniekin merkataritzan aritzeko baimena eman zitzaien. Merkataritza-askatasunak periferiako eskualdeak bultzatu zituen, eta horietan industria sustatu zen erregeordetzako eskaria asetzeko (metropolitik iritsitakoa urria bazen, kontrabandoa egiten zen Europarekin).

Kreolak (Amerikako hispaniarrak)...

Demokrazien krisia

• Lehen Mundu Gerrak munduko Estatu autoritario guztiekin amaitu zuen, Sobietar Batasuna izan ezik, demokrazia indarberrituz.
• Konstituzioen bidez bermatu zen: sufragio unibertsala (emakumeak barne), 8 orduko lanorduak, eta alarguntze-, zahartze- zein gaixotasun-pentsioak.
• Hala ere, bakearen antolaketa (Alemania umiliaturik), SESBek europar burgesen artean eragiten zuen izua eta 1929ko krisi ekonomikoak demokraziaren garapena oztopatu zuten.
• Gerra arteko garaian hiru eredu politiko garatu ziren: komunismoa (SESB), totalitarismoak (Alemania, Italia) eta demokrazia liberalak.
• Europako potentzien totalitarismora pasatzea demokrazien krisiaren eredu da, 1929ko krisiak eragindako kalteengatik. Estatu Batuek estatu demokratikoen ikurra

1929ko Burtsaren Krak-a eta Depresio Handia

Lehen Mundu Gerran zehar, Ameriketako Estatu Batuetako industria eta nekazaritza hazi egin ziren. Gerra amaitzean, ordea, Europako herrialdeen eskariak txikiagotu egin ziren. Nekazaritzako eta industriako ekoizkinak saldu ezinik geratu eta metatu egin ziren. Horrela, enpresen benetako balioa ez zetorren bat enpresa horien akzioek burtsan zuten balio handiarekin. Egoera horrek akzioen prezioa jaitsi zuen.

New Yorkeko burtsaren krak-a 1929ko urriaren 24an gertatu zen. Zerk eragin zuen? Akzioen prezioa gehiago jaitsiko ote zen beldurraren ondorioz, jendea bere akzioak saltzen hasi zen eta prezioak are gehiago jaitsi ziren.

Krisi Ekonomiko Orokorra AEBetan

Burtsaren porrotak krisi orokorra eragin zuen Ameriketako...

Nazismoa Alemanian Ezartzeko Bidea

Weimar Errepublika

1918an, Lehen Mundu Gerra galdu ostean, Bigarren Reicha desagertu zen eta Weimar Errepublika sortu zen, kaiserra abdikatu ondoren. Biltzar Konstituziogilea sortu zen, eta hiru alderdi moderatuk gobernua osatu zuten. Versaillesko Ituna onartu zen, eta horren ondorioz, armada asko murriztu zen, eta Alsazia eta Lorena galdu zituzten. Danzig inguruko lurraldeak ere galdu zituzten.

Ekonomia krisi handia eta langabezia sortu ziren. Gerraren zigorraren ondorioz, inflazio handia sortu zen eta markoak balioa galdu zuen. 1923an, Frantziak Ruhr eskualdea okupatu zuen. Bestalde, muturreko taldeek estatu-kolpeak ematen saiatu ziren. Gainera, beste batzuek errepublika traizio bat zela uste zuten.

Garai hartan,...

Deskolonizazioa: Europako Inperioen Lurraldeen Independentzia Prozesua

Deskolonizazioa Europako inperio handien menpe egondako lurraldeen independentzia prozesua da.

Kausak

• Bigarren Mundu Gerrak (BMG) eragina: BMG-ak ohartarazi zien koloniei beren metropoliak ahulak zirela eta ez zirela garaiezinak.
• Mugimendu Nazionalisten Sendotzea: Gerrak mugimendu nazionalistak indartu zituen.
• AEB eta SESB-en Rola: Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak ez zuten koloniarik, baina nagusitasuna lortzeko borrokan laguntza behar zuten. Ondorioz, mugimendu independistak bultzatu zituzten Europaren eragina ordez beraiena ezartzeko.
• NBEren Printzipioa: Nazio Batuen Erakundearen (NBE) oinarrietako bat inperioen mendeko herriek autodeterminazio eskubidea izatea zen.

Hindustango