Cadizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa

Ilustratu gutxi batzuek Frantzian benetako iraultza burgesa eragin zuten ideiak ezarri nahi zituzten Espainian. Batzorde Zentralak 1810ean erregeordetza sortu zuen. Bost kide kontserbadorek osatzen zuten, hiriko giroaren presioa zuten; izan ere, merkataritza-burgesiaren eta atzerriko merkatarien kolonia garrantzitsuen egoitza zen. Cadiz britainiar ontzidiak babesten zuen.

Gorte Nagusiak eta liberalismoaren sorrera

Gorte Nagusiek ideiak Batzorde Zentralean eztabaidatu ez arren, erregeordetzak ez zituen Gorteak deitu Cadizen Amerikako hiri batzuetan tokiko boterea ezarri zela jakin arte. Dekretuen multzo batek 1812ko Konstituzioaren bidez herrialdea aldatu nahi zuen, Espainia liberala eta parlamentarioa ezarriz.

• Goi noblezia eta elizako hierarkia: Ia ez ziren ordezkatuta egon.
• Gorteetako kideak: Erdiko klasea eta elizgizonak nagusi baziren ere, merkataritza eta industria-burgesiako kideak ere bazeuden.

Gorteak ez ziren antzinakoak bezalakoak; batzar konstituziogilea eta nazio subiranotasuna zituzten, herritar guztiei eskubide berdinak emanez.

Joera politikoak eta erreformak

Cadizeko ganberan bi joera sortu ziren:

• Liberalak: Eraldaketa iraultzaileak egitearen aldekoak.
• Absolutistak: Antzinako ordena monarkikoari eustearen aldekoak.

Klero gehienak kontserbadoreen alde jarri arren, apaiz batzuk Cadizeko erregimenaren alde zeuden. Liberalek inprenta askatasunaren dekretua onetsi zuten: idazki politikoen zentsura ezabatu zen, baina erlijiosoena ez.

Administrazioa eta gizartearen modernizazioa

Jurisdikzio jaurerriak abolitu zituzten, tokiko eta probintziako administrazioa modernizatzeko. Espainiako herri eta hiri zati bat nobleziaren eta kleroaren menpe zegoen. Erlijioan ere legeak jarri zituzten eta, geroago, Inkisizioa abolitu zen. Neurrien eraginez eliz hierarkiarekin apurketa sortu zen, baina klero ilustratuak ideiak zabaltzen lagundu zuen.

1812ko Konstituzioaren garrantzia

1812an, San Jose egunean, lehenengo Konstituzioa onetsi zuten. Legegintza-eginkizun guztia laburtu eta Espainiako liberalismoaren ideiak eta hizkera finkatu zituzten:

• Diputatuek nazioa ordezkatzen dute.
• Espainiarren eskubide indibidual eta kolektiboak baieztatu ziren.
• Burokrazia zentralizatua, fiskalitate erlijioa, nazio armada eta barruko aduanarik gabeko merkatu askea finkatu ziren.

Nazio subiranotasuna aldarrikatu zuen erregearen kaltetan. Legegintzaren eginkizuna kendu zitzaion erregeari, orain Gorteena baitzen. Gizonezko sufragio unibertsalaren bidez hautatu ziren konpromisarioen bitartez. Hala ere, erlijioaren eta nobleziaren eragina islatu zuen, estatua konfesionala zelako eta talde pribilegiatuen jabetzak aitortuta zeudelako.