Seiurteko Demokratikoa eta Hirugarren Gerra Karlista

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874)

1868ko Iraultza: "La Gloriosa"

Cádizen hasitako altxamenduaren ondorioz, Elisabet II.a erregina Frantziara erbesteratu zen, ez baitzuen beharrezko babesik lortu.

1869ko Konstituzio Demokratikoa

Union Liberal alderdiak eta aurrerakoiek osatutako konstituzioa izan zen. Honako ezaugarri hauek zituen:

• Gizonezkoen sufragio unibertsala ezarri zen.
• Estatu eredua monarkia demokratikoa zen.

Errege demokrata baten bila (1869-1870)

Elisabet II.a erbestean zela, errege berria aukeratzeko eztabaida ugari egon ziren: Alfontso XII.a ala Karlos VII.a (biloba)?

Gatazka gehiago eta ezegonkortasuna

• Arazo koloniala: Kubako altxamendua 1868an hasi zen; hamar urte iraun zuen gerra izan zen.
• Errepublikazaletasunaren hedapen handia gertatu zen.

Amadeo Savoiakoaren monarkia (1870-1873)

Savoiako etxeak hartu zuen koroa, Prim gobernu-buruak bultzatuta. Amadeo Savoiakoa parlamentuak aukeratutako lehenengo erregea (eta bakarra) izan zen.

Hala ere, Prim —erregearen gidari nagusia— tiroz hil zuten, eta Amadeok arazo handiak izan zituen gobernatzeko. Ondorioz, 1873an abdikazio-akta aurkeztu zuen. Jarraian, Kongresuak eta Senatuak Errepublika aldarrikatu zuten.

Espainiako I. Errepublika (1873-1874)

Hasieran, Estanislao Figueras izan zen Errepublika unitarioko presidentea. Gero, federalek indarra hartu zuten eta Pi i Margall bihurtu zen Errepublika Demokratikoko presidente.

Barne-arazoak etengabeak izan ziren; Salmeron eta Emilio Castelar presidente berriak ordena berrezartzen saiatu ziren. Ezkerra gobernuaren kontra zegoen, eta 1874an, Pavia jeneralaren estatu-kolpeak Gorte Konstituziogileak desegin zituen, Lehen Errepublika amaituz.

Seiurtekoaren politika ekonomikoa

Hazkunde ekonomikoa lortzeko ahaleginak egin ziren:

• 1868an pezeta ezarri zen errealaren ordez.
• Zor publikoarekin amaitzeko saiakerak bultzatu ziren.
• 1869ko Arantzel Legea: merkatuak zabaltzeko eta kanpoko inbertsioak erakartzeko neurriak hartu ziren.

Hirugarren Gerra Karlista

Lehen Errepublikarekin batera, karlismoak jarraitzaileak irabazi zituen. Euskal Herrian, karlismoak Elizaren erreferentzialtasuna eta liberal zentralistek mehatxatutako foruak defendatzen zituen.

Gatazka honetan ere, hiriak liberalak ziren eta nekazaritza-eremuak karlistak. Karlismoaren porrot militarrak foruen abolizioa ekarri zuen, nahiz eta euskal aldundiek fiskaltza propioa mantendu zuten.