Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1876ko uztailaren 21eko legea

1876ko uztailaren 21eko legea

Dokumentu hau jatorrien aldetik lehen mailako iturria da eta formaren aldetik, berriz, juridikoa da, artikuluz osatuta dagoelako. Edukia publikoa izanik, Gazeta de Madrid egunkarian publikatutako testu hau momentuko erregeak idatzi zuen, Alfonso XII.ak, errestaurazio garaia hastean. Errepublika amaitu ostean, Antonio Cánovas del Castillorekin batera, beraz, taldekako egilea da. 1876ko uztailaren 25ean plazaratu bazen ere lehen aipatutako egunkarian. Uztailaren 21ean idatzi zuten eta dokumentu publikoa izan zen, Euskal Herriko Foruek euskaldunei ekartzen zieten pribilegioekin bukatzea zuen helburu eta, herritarrak jakin beharrekoa zen.

Dokumentuaren egitura

Dokumentu hau sarrera txiki...

Foruen Erreformarako Legea: Testuaren Azterketa eta Iruzkina

Egilea

Hartzailea

Openfield (Eremu irekiak)

Openfield edo eremu irekiak hesirik gabeko lur-sail handiak ziren, bai jabe bakarrekoak, bai jabetza kolektibokoak.

Bocage (Itxiturak)

Bocage edo itxiturak hesien edo heskaien bidez mugatutako jabe bakarreko lur-sailak ziren. Denetarik landatzen zuten bertan.

Domestic System

Domestic System: Enpresaburu kapitalista batek lehengaiak erosi eta nekazari-familien artean banatzen ditu. Nekazariek salgaiak egiten dituzte nekazaritzan atseden hartzen duten hiletan. Enpresaburu kapitalistak amaitutako salgaiak jasotzen ditu eta salgaiak banatzen edo saltzen ditu.

Lurralde-jaurerria

Lurralde-jaurerria: Jauntxoa lurraren jabea zenekoa. Horrelakoetan, nekazariek errenta ordaindu behar izaten zioten jauntxoari, haren lur-sailak lantzeagatik....

Karlos II.a

1668an, Portugalek bere independentzia lortu zuen.

1580tik, Espainiako azken erregea (Filipe II.ak konkistatu zuen) izan zen.

Krisi demografikoa

Espainiako biztanle-kopurua 8 milioitik, 6 milioira murriztu zen.

Kausak:

• Gerrak
• Uztak txarrak
• Izurriak
• Eguraldi txarra
• Amerikako emigrazioa

Moriskoen kanporatzea (1609an): 300.000 pertsona inguru atera ziren Espainiatik.

• Baratzeko laboreetan lan gehien egiten zuten.
• Kanporatzean, langile asko gabe geratu ziren.
• Produkzioa jaitsi zen.
• Erosi behar izan genituen produktu horiek beste herriei.

Valentziari egin zion kalte handiena, biztanleriaren %33 moriskoa zelako.

Krisi ekonomikoa

Nekazaritzak krisi gogorra bizi izan zuen.

Kausak:

• Gudak
• Eguraldi txarrak
• Izurriak (langileak hiltzen zituzten)
• Emigrazioa (langileak

Kokapena

Testu juridikoa dugu aurrean, Antonio Cánovas del Castilloren eskutik datorrena. Errege berria dago agintean, Alfontso XII.a, Borboiak tronuan berrezarri dituena, alegia. Iraultza Loriatsuan Isabel II.a bota zutenean, Seiurteko Demokratikoa etorri zen eta, 1874an, Alfontsok ezarri zituen Borboiak berriro tronuan.

Lege hau atera zenean, II. Karlistaldia bukatuta zegoen jada, eta karlistek galdu zuten gerra hura. Cánovasek 1839ko urriaren 25eko Legea hartu zuen eta bere erara interpretatu zuen. Han euskaldunei ENTZUN egin behar zitzaiela jartzen zuen unean, horixe ulertu zuen literalki: ENTZUN ETA NAHI ZUENA EGIN… Euskaldunek ez zuten horrela ulertu: ENTZUN ETA KONTUAN HARTU behar zela zioten… Kontua da lege honekin, foruak bertan...

1. Antzinako Erregimena (XV-XVIII. mendeak)

Europan garatutako garaia izan zen; ezaugarri nagusiak monarkia absolutua, merkantilismoa eta hiru estamentutan banatutako gizartea izan ziren.

Trantsizio demografikoa eta ekonomia

• Trantsizio demografikoa: Hazkunde demografikoa eta ekonomikoa.
• Nekazaritza: Eremu irekiak, itxiturak, lurralde-jaurerriak eta eskumeneko jaurerriak.
• Eskulangintza: Gremioak eta domestic system ereduak.
• Merkataritza: Nazioartekoa zein barnekoa (kanpokoa eta nazionala).

Gizarte estamentala

• Talde pribilegiodunak: Noblezía (aristokrazia) eta kleroa (erregularra zein sekularra).
• Hirugarren estatua: Burgesia, nekazariak eta beste herritarrak.

Antzinako Erregimenaren kritika eta Ilustrazioa

Despotismo ilustratua eta Ilustrazioaren oinarriak...

Frankismoaren azken urteak eta Euskal Herria

60-69. gerra ondoko ekonomia-hazkundearen eta isolamenduaren ondorioz, Espainiako gizartea ekonomikoki aldatzen hasi zen. Gobernuak neurri ekonomikoak hartu zituen, garapen-planak adostuz (4 urteko planak), eta sektore ekonomikoak bultzatu zituen: industria, automobilgintza eta turismoa, besteak beste.

Ekonomia

Garapen ekonomikoak alde kontrajarriak izan zituen. Hiriak industrializatu ziren, baina landa-eremuak desertizatu ziren eta arazo kronikoak ez ziren konpondu. Turismoak diru-iturri garrantzitsua eman zuen, eta emigrazioak bidalitako aurrezkiak ere garrantzitsuak izan ziren.

Gizartea

Gizartean aldaketa handiak gertatu ziren:

• Migrazioa: landa-eremuetako jendea hirietara emigratu zuen, eta eredu urbano

Alfonso XIII.aren erregealdia eta hasierako krisia

Aurreko mendearen amaierako krisiak XX. mendearen hasieran ere jarraitu zuen, Alfonso XIII.aren erregealdian. Garai hartan, gizartea muturrekoa eta neurri handi batean analfabetoa zen. Canovasen sistemak (canovismoak) ustelkeria eta jauntxokeria pairatzen zituen, eta alderdi tradizionaletako buruzagi nagusiak hil egin ziren. Horrez gain, erlijio-gatazkak (antiklerikalismoaren eta neokatolizismoaren arteko talkak), armada zatitua, sindikatuen indartzea eta Marokoko gerraren arazoa nagusitu ziren.

1905-1912: Jurisdikzioen Legea eta Aste Tragikoa

1905ean Lliga Regionalistak Bartzelonako udal-hauteskundeak irabazi zituen; horren harira, militarrek aldizkarien egoitzak erre zituzten eta istilu larriak...

1839ko urriaren 25eko legea

Testuaren kokapena

Testu juridikoa da, lege bat. Testua ez dago osorik, legearen sarrera eta lehenbiziko bi artikuluak azaltzen dira. Egileak Madrilgo Gorteak dira. Maria Kristinaren erregeordetzaren garaiko legea da, Lehen Gerra Karlista irabazi ondoren. Gerra horretarako operazio militarrak, Euskal Herrian, Bergarako Itunean bukatu ziren. Hitzarmen hori Espartero jeneral liberalaren eta Maroto karlisten buru militarraren arteko Bergarako Besarkadarekin aurkeztu zuten. 1839ko lege hau Euskal Herriari zuzenduta dago.

Testuaren analisia

Euskal Foruak berresten direla batasun konstituzionala hausten ez den bitartean esaten da lehenengo artikuluan, baina kontraesankorra dirudi. Foruak gordeko direla esaten da, hain zuzen,...

1. Foruak eta Monarkia Konstituzionala

5.I.N: Think-Euskadi frantziar berrezarkuntzaren behin aldaketak eginez monarkiaren 1ekoan konstituzioarekin ados. 2.I- Erregimen politiko monarkiko konstituzionala hartu barne, estatu konfederazioa.

Garaia berezian 1ean kokatua M.C. erregeordea. Konstituzionaltasuna Frantziarren gainetik.

Gainera, aldatzeko pausoak segi behar dira: 1. Euskaldunen ordezkariak entzun. 2. Espainiako Gobernua.

Gorteek proposatutako ideiak onartu behar dira konstituzioarekin batera egiteko. P.h.- Euskadiko Foruak lurralde bakoitzean belaunaldiz belaunaldiz ahoz transmititutako ohitura, erakunde eta arauez osatuak daude.

Jauna eta erregea errespetatu behar dira. Erdi Aroko XIII. mendetik lege horiek idatzita daude Euskadin.

2. Foru