Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Aliantza Napoleonen Frantziarekin

Espainiako Gorteen jarrera Napoleonen aurrean

Espainiako Gortea Frantsiaren politika espantsionistaren konpartsa hutsa izan zen. Godoyk Portugalen inbasioa gidatu zuen 1801ean —Laranjaren Gerra—, bertako portuak britainiarrekiko merkataritzatik ixteko.

1802an, Frantsiak eta Ingalaterrak Amienseko bakea sinatu zuten.

Trafalgarreko guda

Kausak

Napoleonek Britainia Handiari blokeo ekonomikoa ezarri zion, baina ez zuen ezer lortu Ingalaterrak Portugalen laguntza jaso zuelako; orduan, Portugal inbaditzea pentsatu zuen.

Ondorio ekonomikoak eta sozialak

• Eskuadrak suntsitu egin ziren.
• Amerikako jabetzak inkomunikatuta geratu ziren.
• Espainiaren hondoratze ekonomikoa.

Gerrak ekarritako ondorio politikoak

• Porrot belikoak.
• Goi-

Errestaurazioa (1874-1902)

1874an Borboitarren monarkia berreskuratu zen, Alfontso XII.aren proklamazioarekin. Martínez Campos jeneralak Sagunton izan zuen eragina horretan. Pavia jeneralaren estatu kolpeak Lehen Errepublika amaitu zuen, eta Serrano gobernu-burua izan zen. Ondoren, Martínez Campos-en kolpeak eta Cánovas del Castillo gobernu-burua izan zituen ondorioak.

Cánovasek ekintza nagusiak egin zituen: Lizarraga bataila irabazi, Armada Lagunaren menpekoa lortu eta funtzionario aurrerakoiak kendu zituen. Iparraldean karlisten gerra zibila amaitzea lortu zuen.

1876ko Konstituzioa

1876ko Konstituzioak subiranotasun partekatua ezarri zuen Errege eta Gorteen artean. Gortea bi ganberakoa izan zen (Senatua eta Kongresua), eta estatu konfesionala...

Cadizko Konstituzioa: jatorria eta testuingurua

Cadizko konstituzioa Espainiako lehen konstituzio modernoa izan zen, eta Cadizen bildutako Gorte Nagusiek idatzi zuten. Espainiar herritarrei zuzendua zegoen, eta 1812an onartu zen, Indepentzia Gerraren garaian eta Cadiz hiria libre zegoen bitartean. Bere helburua herritarrei konstituzio liberal berri bat ematea zen.

Forma juridikoa eta edukia

Konstituzioak forma juridiko modernoa zuen, eta eduki politikoa, ekonomikoa eta erlijiosoa biltzen zuen. Espainia bi lurraldek osatzen zutela zehaztu zen: Espainia eta Ameriketako eta Pazifikoko kolonia espainiarrak.

• 1. artikulua: Espainia bi lurraldek osatzen dute: Espainia eta Ameriketako eta Pazifikoko kolonia espainiarrak.
• 3. artikulua: Burubidea nazioak

Errepublikaren Hasierako Erronkak

Errepublikak monarkiak utzitako arazoei aurre egin behar izan zien:

• Sistema demokratikoa ezartzearen beharra.
• Elizaren oposizioa, sekularizazioaren kontrakoa.
• Analfabetismo-maila altua.
• Armadaren egoera kaxkarra eta egitura zaharkitua.
• Arazo sozial larriak: nekazaritza-erreforma eta langileen egoera zaila.
• Autonomiaren aldeko eskaerak.

Gainera, nazioarteko koiuntura zaila bizi zuen Errepublikak: 1929ko krisi ekonomikoa eta faxismoaren goraldia. Horren guztiaren aurrean, Errepublika Espainia modernizatzen eta demokratizatzen saiatu zen, arazo historiko sakonak konponduz.

Biurteko Progresista (1931-1933)

Errepublikaren Aldarrikapena

Errepublikanoek hirietan izandako garaipenak monarkiaren erorketa eragin zuen. Erregimen-...

1. Erregimenaren finkatzea

1953an Vatikanoarekin eta Estatu Batuekin sinatutako hitzarmenek, eta 1955ean NBE-n sartzeak, lasaitasun pixka bat eman zioten Frankoren gobernuari.

1.1. Opus Deiko teknokraten ekonomia-erreforma

Frankok, Carrero Blancoren aholkuz, gobernu berria eratu zuen 1957an. Opus Deiko zenbait kide sartu ziren bertan, katoliko hutsen ordez. Kide horiei teknokrata esaten zitzaien. Ekonomian irekitasunaren aldekoak ziren eta politika eta gizarte-gaietan, kontserbadoreak. Zerga-erreforma abian jarri zuten; dolarrak 46 pezeta balio zituen, estatuaren diru-sarrerak handitzeko asmoz. Ondoren, pezeta debaluatu zen, nazioartean sinesgarritasuna lortzeko.

1.2. Lege berriak

Erregimenaren instituzionalizazioa prozesu geldo eta etengabea izan...

Faxismoaren ondamena

Demokrazian ondamen faxismoa: filosofia politiko antidemokratikoa, antisozialista eta ultranazionalista.

Ezaugarriak

Italian sortu zen 1. Mundu Gerraren ostean.

Eraginak

• Demokrazia krisian sartu.
• Faxismoak gora egin.
• Iraultza sobietarra finkatu.

Oinarriko printzipioak

• Nazionalismo erradikala.
• Antiliberalismoa.
• Estatu indartsu eta bakarra.
• Alderdi bakarra.
• Antiparlamentarismoa.
• Arrazakeriaren justifikazioa.
• Buruzagiaren nagusitasuna.
• Propaganda eta terrorea.

Italia gerraren ostean

Italia iruzurtuta irten zen 1. Mundu Gerratik. Honi krisi politikoa, ekonomikoa eta gizarte krisia gehitu zitzaizkion. Jendeak sistema demokratikoa kritikatu zuen. Altxamendu eta greba ugari izan ziren, eta Mussolinik Fasci Italiano di Combattimento sortu zuen....

1. Erregimen aldaketa

Errepublikanoek hirietan hauteskundeak irabazi ostean, monarkiak behera egin zuen. Erregimen aldaketa, odolik isuri gabe, 1931ko apirilaren 14an hiri buru batzuetan errepublika aldarrikatu zen, udal hauteskundeen emaitza monarkiaren aurkako adierazpena izan zelako. Alfonso XIII.a erbestera joan zen.

Behin-behineko gobernuaren zereginak

Behin-behineko gobernuan, buru Niceto Alcalá-Zamora kontserbadorea zen; errepublikano eta sozialisten ordezkariak zeuden (Donostiako itunekoak). Estatua aldatzen hasi zen buru belarri.

Espainiar askoren ustez aldaketa beharrezkoa zen: horregatik, Berrezarpeneko jauntxoen Espainia behin betiko baztertuko zuen erregimena pozik hartu zuten.

Anarkistek errepublika gogo onez hartu zuten, nahiz eta...

Estatu Batuen sorrera

Estatu Batuak Britainia Handiaren menpeko hamhiru koloniak ziren, eta independentzia lortu ondoren sistema demokratikoa eratu zuten, Frantzia eta Ingalaterra baino lehenago.

Iritar guztiek botu eskubidea zuten. Emakumeek, ordea, 20. mendera arte ez zuten botu eskubiderik.

Hamahiru kolonia zituen Errepublika Batuak sistema politiko originala sortu zuen: errepublika federala.

Kolonien gizarte egitura

Kolonietan ez zegoen nobleziarik edo klero indartsurik. Gizartearen goiko mailan merkatari aberatsak zeuden.

Hegoaldeko kolonietan esklabutza sistema antolatua zegoen. Haien ekonomia plantazioetan oinarrituta zegoen (kafea, kotoia...), eta langile ugari Afrikatik ekartzen zituzten.

Gizarte taldeak

1. Iparraldeko burgesia: talderik aberatsena