Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Turismoa biztanleriaren aldi bateko mugimendua da, aisialdian egiten dena. Espainian garrantzi handiko jarduera ekonomikoa da turismoa, bai bisitarien kopuruagatik eta bai ematen duen etekinagatik.

Sektorearen eragina eta datu ekonomikoak

Espainian, 2006. urtean biztanleria aktiboaren % 19,6 sektore honetan aritzen zen. Izan ere, turismoari esker oreka daiteke hein batean merkataritza-balantza, defizitarioa izan ohi baita. Hain zuzen ere, turismoaren bidez lorturiko diru-sarrerak esportazioen % 30aren bestekoak dira.

Urte askotan, masa-turismoaren hazkundea jarraitua eta ikusgarria izan da Espainian, eta munduko sailkapenean bigarren lekuan dago, AEBren atzetik eta Frantziaren aurretik. Jarduera turistikoaren hazkundea hoteleko gelen kopuruaren...

Trenbide Sarea Espainian

Garraioak funtsezkoak dira ekonomia bat egituratzeko; produkzioguneak eta merkatuak lotzen dituzten azpiegiturak dira. Trenbidea XIX. mendearen bigarren erdia eta XX. mendearen hasiera bitartean garraiabide nagusia izan zen. Geroztik, beste garraio modu batzuen lehiak bigarren mailara eraman zuen; trenbide sareen dentsitatea errepide sareena baino txikiagoa da.

Egitura eta Kudeaketa

Espainiako trenbide sareak egitura erradiala du. Sarearen kudeaketa Estatuaren eta autonomia-erkidegoen artean banatzen da. Estatuaren sarea gehiengoa da eta autonomia-erkidegoak lotzen dituzten lineak eta nazioarteko sarearekin lotzen duten lineak biltzen ditu. 2005etik, ADIF izeneko enpresa publikoak sarea administratzen du, linea berriak...

Eskualdeen arteko aldeak tertziarizazioan

• Diru-sarrerak: Pertsonen errenta altuagoa denean, zerbitzuetan gastatzen den proportzioa handitu egiten da.
• Ongizate-estatua orokortzea: Biztanleriak zerbitzu publikoak eskura izatea.
• Industrian teknologia berriak: Enpresek zerbitzuak kontratatzen dituzte funtzionamendua eta kalitatea hobetzeko.
• Finantza-kapitalismoa: Ekonomia-eredu berriak banku eta aseguru-etxeen jarduera finantza-merkatuan areagotu du.

Zerbitzu-jardueren sailkapena

Nork eskaintzen du?

• Zerbitzu pribatuak: Enpresek etekin ekonomikoak lortzeko eskaintzen dituztenak.
• Zerbitzu publikoak: Administrazio publikoek zerga-bilketaren bidez ematen dituztenak.

Zertarako erabiltzen dira?

• Enpresentzako zerbitzuak: Enpresen beharrak betetzeko.
• Kontsumitzailearentzako

Industria Potentziak

Industria potentzia tradizionalak: Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia eta Italia.

Beste potentzia batzuk: India, Brasil, Hegoafrika, Txina, Errusia.

Lehen Sektorea Gaur Egun

Lehen Sektorearen Datuak

• Herri garatuak: Biztanleria aktiboa: %1etik %5era. BPG-a: %4.
• Garatzen ari diren herriak: Biztanleria aktiboa: %50. BPG-an: %10.

Akuikultura

Uretako animaliak eta landare-organismoak leku itxian haztea da.

Lehen Sektorea Euskadin

• Sektoreak garrantzia galdu du: biztanleria landuna %2, BPG-an %15.
• Kalitatezko produktuak ekoizten dira, bertako kontsumorako.
• Ustialdi bataz besteko tamaina txikia da.
• Belaunaldi arteko erreleboaren arazoa dago.

Industria Euskadin

Enpresa Motak Euskadin

Industria multinazionalak egon arren,...

Erregimen demografiko zaharra

• Jaiotza-tasa altua: Erregimen demografiko zaharrean, familiak ugariak ziren, antisorgailu eraginkorrik ez zegoelako eta seme-alabek, nekazaritza-lanetan laguntzeaz gain, gurasoak zahartzaroan mantentzen zituztelako.
• Heriotza-tasa altua: Heriotza-tasa altua zen, medikuntza eta higienea atzeratuta zeudelako.

Trantsizio demografikoa

• Jaiotza-tasa: Jaiotza-tasa poliki jaitsiz joan zen, eta suspertu ere egin zen.
• Heriotza-tasaren jaitsiera bortitza: Heriotza-tasak behera egin zuen. Lagungarria izan zen kliniketan erditzeko joera; horri esker, amen eta haurren heriotza-tasa jaitsi zen.
• Gerra Zibila (1936): Eragin handia izan zuen: jaiotza-tasa izugarri jaitsi eta heriotza-tasa igo zen.

Aurrerapen mediko eta sanitarioak

Garrantzitsuenak...

Lehen Sektoreko Jarduerak: Gizakiaren Premia Elikatzea

• Nekazaritza, abeltzaintza, arrantza eta baso-ustiapena.

Egungo Egoera: Munduko Biztanleria Aktiboa

Herri Garatuetan

• Biztanleria aktiboaren 1/5a.
• Produktibitate handia (mekanizazioa eta aurrerapen teknikoak).
• Ekarpen txikia BPGari (%4tik behera).

Garapen Bidean Dauden Herrietan

• Biztanleriaren erdiak dihardu.
• BPGaren %10eko gorakada.
• Produktibitate txikia (teknika tradizionalak).

Landa Exodoa

• Nekazaritza teknika berriak ezartzearen ondorioa (langile gutxiago).
• Herri garatuetan: lanaldi partziala zabaltzen ari da (osagarria).
• Garapen bidean: itxaropen gutxi sektoreetatik biltzeko (lur eskasia, produktibitate txikia, prezioak aldatu).

Nekazaritza Paisaia

Lehen sektoreko jarduerak egitearen ondorioz sortzen...

Industria Iraultzaren Sarrera

Zer da Industria Iraultza eta non hasi zen?

Industria Iraultza makinen erabileraren ondorioz sortutako aldaketa ekonomiko eta sozialen multzoa izan zen. Prozesu hau Britainia Handian hasi zen XVIII. mendean.

Industria Iraultzaren Faseak

Bi fase nagusi izan zituen:

• Lehen Industria Iraultza
• Bigarren Industria Iraultza

Eragin Nagusiak: Demografia eta Nekazaritza

Iraultzak aldaketa sakonak eragin zituen, batez ere demografian eta nekazaritzan.

Hazkunde Demografikoa Britainia Handian

XVIII. mendean, Britainia Handiko biztanleriak hazkunde demografiko handia izan zuen, jaiotza-tasa altuari eutsi eta heriotza-tasa nabarmen jaitsi zelako. Hauek izan ziren arrazoi nagusiak:

• Izurri epidemikoen beherakada: Gaixotasun handien eragina

Lanaldi partzialeko baserri-jarduera

Lanaldi partzialeko baserri-jardueran, nekazaritzako edo abeltzaintzako lanak industrian, eraikuntzan edo zerbitzuetan lan egitearekin uztartzen dira. Espainiako baserri-zuzenbidearen arabera, ustiategi horietako titularrek beren lan-denboraren %20 eman beharko dute gutxienez baserri-jardueretan, eta %50 gehienez.

Baserri-jabetza eta ustiategia

Baserri-jabetza jabe batenak diren lur-sailen multzoa da. Baserri-ustiategia, berriz, baserri-titular edo ustiatzaile batek kudeatutako lur-sailen multzoa da:

• Txikiak: (10 hektareatik behera) gehiengoa dira (2009an, %67,4), baina azalera txikia hartzen dute (%8,5).
• Handiak: (100 hektareatik gora) gutxiengoak dira (%5,1), baina azalera handia hartzen dute (%55,1).

Baserri-

Nekazaritza Herrialde Azpigaratuetan

Herrialde azpigaratuetan bi motatako nekazaritza ematen da: tradizionala eta sail handietakoa.

Nekazaritza Tradizionala eta Sail Handietakoa

Nekazaritza tradizionalean, jarduten duten nekazariek baliabide gutxi izaten dituzte eta familiaren mantenua lortzeko da. Baina toki askotan, enpresa multinazionalek sail handiak sortu dituzte beren interes ekonomikoekin lotuta daudenak.

Nolakoa da nekazaritza tradizionala?

• Biziraupeneko nekazaritza da, jabetza txikiekin.
• Nekazari familia elikatzea da bere helburua.

Nolakoa da sail handietako nekazaritza?

Oro har, herrialde tropikal azpigaratuetan izaten dira, batez ere, Afrikan, Erdialdeko Amerikan, Indian eta Asiaren hego-ekialdean.

Jatorria XVI. mendean kokatu behar dugu,...

Turismoa

Turismoa: pertsonak bizi diren lekutik, oro har aisia-helburuetarako, beste leku batzuetara aldi baterako mugitzea da.

Modalitateak

• Ur-bazterreko turismoa: gaur egun nagusitzen da. Eguzki- eta hondartzaturismoa itsaso epelaren kostaldeetan eta aintzira batzuen ertzeetan egiten den turismoa da. Horren barruan sartzen dira turismo nautikoa eta nabigazioan oinarritutako jarduerak, eta baita bainu-etxe turismoa, iturburuetan eta ur termaletan kokatua.
• Mendiko turismoa: mendikateen balioak aprobetxatzen ditu. Eskiak eta kirol-jarduerak (alpinismoa barne) hartzen ditu.
• Landa-turismoa: nekazaritza-jarduera eta ekosistemak ezagutzeko aukera ematen du, eta produktu naturalak eta artisau-produktuak eskuratzeko aukerak eskaintzen ditu.
• Beste turismo