Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Geologia eta Erliebearen Sorkuntza

Indar Tektonikoak

Barruko indarrak dira, litosferaren mugimenduetan dute jatorria. Goiko geruzak altxatu edo hondoratu egiten dituzte. Plaken tektonikaren teoriaren arabera, litosfera mugimenduan dauden plaketan banatuta dago.

Higadura-Eragileak

Kanpoko indarrak dira (adibidez, haizea, ura, izotza). Lurreko zati azaleratuak higatzen dituzte, erauzitako materialak garraiatu eta itsasoen hondoan metatzen dituzte. Ez dute uniformeki jokatzen, eta erliebearen modelatzea osatzen dute.

Bilakaera Geologikoa

• Aro Arkaikoa: Ipar-mendebaldeko antzinako masiboen sorrera.
• Aro Primarioa: Orogenia Herziniarra.
• Aro Sekundarioa: Higadura eta sedimentazioa.
• Aro Tertziarioa: Alpetar Orogenia.
• Aro Kuaternarioa: Glaziazioa, terrazak, egungo

Sarrera eta Basoen Degradazioa

Basoek hezetasuna behar dute. Gutxiago dagoenean, zuhaitz gutxiago agertzen dira, sastrakadia (behe mailako landaredia) sortuz, eta azkenean belardi bilakatuz (baso degradatua). Altuera-eragina: 1000 m-tik gora basorik ez → sastrakadia, gorago → belardia, gorago → landaredi falta.

Klima Ozeanikoa

Baso Ozeanikoaren Ezaugarriak

• Hostoa: Erorkorra (udazkenean galdu eta udaberrian hazten da → udazkeneko koloreak), leuna, tamaina handikoa.
• Enborra: Bat, zuzena, luzea, azal leuna, motel hazten da.
• Zuhaitzen behekaldean: Iratzeak, Otalurra (sastraka), belardia, garoa.

Espezie Nagusiak Klima Ozeanikoan

• Pagoak: Aurreko ezaugarriak betetzen dituzte. Hezetasuna behar dute eta hotz handirik ez (1000 m azpitik aurkitzen dira)

GAIA: GOI PALEOLITOA

Goi Paleolitoa Europan (40.000 - 11.500 BP)

Goi Paleolitoaren Kronologia eta Eztabaidak

Goi Paleolitoaren hasiera Würm II eta III aldiekin bat dator (37.000-35.000 BP). Garai honetan, epelago eta hezeago oszilazio batzuk agertu ziren (Arcy, Paudorf). Honek honako industriak ekarri zituen:

• Perigordiar eta Aurignaciar industriak (35.000-21.000 BP).
• Azkenik, Solutriar kultura (20.000-17.000 BP).

Würm IV-n (17.000-11.800 BP), klima hobetu egin zen, hezetasuna igo eta basoak ugaritu ziren, eta Madeleine aldia hasi zen (17.000-11.000 BP).

Klima Aldaketak eta Ondorioak

Itsas-maila duela 20.000 urte 100 m beherago zegoen. Erregresioek eta transgresioek eragina izan zuten; hori dela eta, Goi Paleolitoko aztarnategi asko ur azpian daude....

Espainiako Biztanleria Dentsitate Eremuak

Dentsitate eremuen sailkapena

Espainian, biztanleria dentsitate txikiko probintziak (50 biz/km² baino gutxiagokoak) ugariak dira (21). 17 probintziak 15-46,5 biz/km²-ko dentsitatea dute (Extremadura, Jaen, etab.).

• Dentsitate txikiko eremuak (50 biz/km² baino gutxiago)

  Probintzia hauek bereziki nekazal eremuak dira, non 60ko hamarkadatik aurrera pairatutako migrazioek eragin handia izan zuten.

  • Dentsitate oso urriko eremuak: Lau probintzia (Soria, Cuenca, Teruel eta Huesca) 25 biz/km² baino gutxiagoko dentsitatea dute.

• Dentsitate ertaineko eremuak (50-95,4 biz/km²)

  Kordoba, Granada, Valladolid, etab. Eremu hauetan hiriburuen efektua handia da, Ebroko hiri industrial eta nekazariekin batera (Zaragoza).

• Dentsitate

Hiri Antolaketa eta Urbanizazio Prozesuak

29. Hiria

Elkartutako biztanleriaren kokalekua, honako ezaugarriak dituena: pertsona kopuru bat bertan bizitzea (herrialde bakoitzeko estatistiken arabera aldatu egiten da; hiri-mugak ezartzeko batez besteko kopurua: 10.000 biztanle Espainian, 30.000 biztanle Japonian, edota 200 biztanle Suedian). Nolabaiteko konplexutasuna duen antolaketa ekonomiko eta soziala izatea eta hiriari dagozkion eginkizunak garatzea: merkataritza, kultura, politika, administrazioa, industria, bizilekua...

30. Urbanizazio-Prozesua

Hirian biztanleak, jarduera ekonomiko nagusiak eta berrikuntzak apurka-apurka pilatzea eta gero hedatzea.

31. Metropolialdea

Hiri nagusi eta oso dinamiko batek eta haren eraginpean era osagarrian hazten...

Gremioak

Erdi Aroko hirietan, gremioak lanbide bera zuten eskulangileen elkarteak ziren. Hiri askotan mota askotako gremioak aurkitzen ziren, bakoitza kale edo auzo batean antolaturik:

• Zapatagileak, burdingileak, ehungileak, harategiak, arraindegiak…

Gremioen helburua, produktu berdina saltzen zuten denden arteko laguntza ematea zen (lehia arazoak, lan-ordu kopurua zehaztu, arauak jarri…).

Tailerreko lan-egitura

Tailer edo denda bakoitzean, hiru mailatako eskulangileak aritzen ziren lanean:

• Maisua: tailerraren jabea zen, lana zuzentzen zuen.
• Ofiziala: lantegiko langile arrunta, soldata baten truke lan egiten zuena.
• Ikastuna: lanbidea ikasten ari zen gaztea, askotan maisuaren semea.

Tailerren antolaketa

Tailer asko hiru mailako eraikinak ziren:

• Goikaldean:

1.ESPAINIAKO TURISMOA

1.1ESPAINIAKO TURISMOAREN GARAPENA AZALTZEKO FAKTOREAK

–Espainiako turismoak 60 hamarkadan izandako gorakadan kanpoko eta barruko faktoreek eragin

a)Kanpoko faktoreak:

→Bigarren mundu gerra ondoren hazkunde ekonomiko→Bigarren klasekoek aisialdiako jardueretako diru gehiago eta langileen klaseko opor ordainduak izateko legegintza indarrean

→Garraiobideen aurrerakuntzak

b)Barruko faktoreak:

→Espainia Europa bezeroengandik hurbi

→Klima eta paisai onak

→Kultura ekarpena

→Espainia merkea izatea

→Estatuak erreztasunak eman turismoarako

→Hotel agentzia andiak agertu

1.2TURISMO EREDU TRADIZIONALA

a

A)TURISMO ESKAINTZA

B)TURISMOAREN ESKARIA

1.3EREDU TRADIZIONALAREN KRISIA ETA TURISMO ALTERNATIBOA

A)KRIZIAREN ARRAZOIAK

B)TURISMO...

I. Industria Iraultza: Zer da?

XVIII. mendearen erdialdean hasten den prozesu bat da, inpaktu ekonomiko, sozial eta politiko handiak izango dituena. Bi fasetan banatzen da: Lehenengo Industria Iraultza (1760-1840) eta Bigarren Industria Iraultza (1870-1910). Industrializazioak eraldaketa ekonomiko zein demografiko sakonak ekarri zituen, ekonomia industriala sortuz.

Industria agertzeko baldintzak

Britainia Handian bi fenomeno gertatu ziren: Nekazaritza Iraultza eta eztanda demografikoa. Nekazaritza Iraultza landa-eremuko berrikuntzek sustatu zuten: Norfolk sistema, burdinezko goldea, lurren pribatizazioa eta abeltzaintzaren hazkundea.

Eztanda demografikoa

• Elikadura: Ekoizpenaren igoerak jendearen elikadura hobetu zuen.
• Higienea: Hirietan hobetu zen,

1 Espainia hezea

Iberiar penintsulako iparraldea eta ipar-mendebaldea hartzen ditu.

Ingurune fisikoari dagokionez, erliebea malkartsua da eta gainazal lau gutxi daude. Klima ozeaniko euritsua da urte osoan.

Populaketa nagusia sakabanatu tartekatua da, herrixka, parrokia edo herri bat erdigune izanik. Iraganean biztanleria ugaria zen, baina gaur egun urria eta zahartua da.

Baserri-ustiategiak minifundistak dira. Nekazariek hesi bidez itxitako lursail txikiak dituzte, elkarrengandik urrun. Hori dela eta, errentagarritasuna murriztu egiten da eta mekanizaziorako zailtasunak sortzen dira. Arazo hori konpontzeko, partzela-kontzentrazioa bultzatu da, baina emaitza eskasak lortu dira.

Lurzoruaren erabilera eta jarduerak

• Nekazaritza: Azalera txikia da. Kostaldean