Espainiako Garraio Sarea: Trenbideak eta Errepideak
Trenbide Sarea Espainian
Garraioak funtsezkoak dira ekonomia bat egituratzeko; produkzioguneak eta merkatuak lotzen dituzten azpiegiturak dira. Trenbidea XIX. mendearen bigarren erdia eta XX. mendearen hasiera bitartean garraiabide nagusia izan zen. Geroztik, beste garraio modu batzuen lehiak bigarren mailara eraman zuen; trenbide sareen dentsitatea errepide sareena baino txikiagoa da.
Egitura eta Kudeaketa
Espainiako trenbide sareak egitura erradiala du. Sarearen kudeaketa Estatuaren eta autonomia-erkidegoen artean banatzen da. Estatuaren sarea gehiengoa da eta autonomia-erkidegoak lotzen dituzten lineak eta nazioarteko sarearekin lotzen duten lineak biltzen ditu. 2005etik, ADIF izeneko enpresa publikoak sarea administratzen du, linea berriak eraikitzen ditu eta sarea ustiatzeaz eta mantentzeaz arduratzen da.
Trenbide-sarearen sailkapena
- Sare konbentzionala: 200 km/h-ko abiadura baino txikiagoan zirkulatzeko ekipatuta dago eta egitura erradiala du. Oinarrizko lineak hiriburutik periferiako hiri nagusietara abiatzen dira.
- Abiadura handiko sarea: 200 km/h-ko abiadura baino handiagoan ibiltzeko ekipatuta dago. 1992an Madril-Sevilla linea ireki zenetik, sare hau handituz joan da.
- Bide estuko sarea: Batez ere Bizkaiko golkoaren inguruan dago, baina beste autonomia-erkidego batzuetan ere badaude lineak (Gaztela eta Leon, Katalunia, Valentzia, Murtzia eta Balear Uharteak).
Trafikoa eta Lurralde-desorekak
Trenbide sarea bidaiarien eta salgaien trafikorako erabiltzen da. Lurralde-desoreka handiak daude; ekipamendu gehien dituzten bideak ekonomikoki dinamikoenak diren inguruak lotzen dituzte (Madril, Bartzelona, Bilbo, Valentzia eta Zaragoza). Sare eraginkorrago bat egiteko, Azpiegituren Plan Estrategikoa dago abian.
Errepide Sarea Espainian
Garraiabideak funtsezkoak dira ekonomia bat egituratzeko. Errepideetan bi maila bereizten dira: autobideek eta autobiek osatzen duten ahalmen handiko sarea, eta Estatuko ohiko errepideek osatzen dutena.
Egitura Erradiala eta Historia
Begi bistan dagoen ezaugarri nabarmena egitura erradiala da. Borboikoak XVIII. mendean Espainiako tronura iritsi zirenean, plan erradiala abiatu zen. 1960ko hamarkadan, ibilgailuen kopuruaren hazkundearekin batera, errepide sarea modernizatu zen eta egitura erradiala sendotu egin zen, hiriburua ardatz nagusiekin lotzeko asmoz.
Erronkak eta Desorekak
Egitura erradial hori garraiabide guztietan islatu da, bestelako norabideetako bideen sorrera oztopatuz. Gainera, penintsulako erliebeak ez die lurreko garraiabideei laguntzen, kostuak handituz. Europar Batasuneko beste herrialde batzuekin alderatuta, Espainian errepideei lehentasuna eman zaie trenbideen kaltetan, azpiegitura horiek eraikitzeko kapital falta izan delako.