Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Euskadiko biztanleria: bolumena eta banaketa

Euskadiko biztanleriaren bolumenak bi milioi pertsonako kopurua gainditzen du.

Populazio-dentsitatea honela kalkulatzen da: kopuru hori zati Euskadiko azalera. Balio altua da, eta Euskadiko zein Europar Batasuneko batez bestekoaren gainetik dago. Baina batez besteko horrek, bere baitan, ezberdintasun handiak dakartza.

Banaketa Euskal Autonomia Erkidegoan

• Dentsitate handienak: Bizkaiko eta Gipuzkoako kostako inguruetan daude eta, neurri txikiago batean, Arabako lurraldean. Hirigune eta industrialde handiak izan dira barruko eta kanpoko immigrazioaren hartzaile nagusiak.
• Dentsitate baxuenak: Landa-inguruan daude, bereziki hegoaldeko isurialde menditsuko eskualdeetan.

Lurralde historikoen arteko kontrasteak

Bizkaia

Bizkaian,...

Demografiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Errolda

Udalerri batean bizi diren herritarren erregistroa da. Bertan izena emanda, herritarrek hainbat eskubide dituzte: botoa ematea, eskolaratzea edo osasun-zerbitzuak jasotzea. Errolda hilero eguneratzen da.

Biztanleriaren berezko hazkundea

Hazkunde begetatiboa ere deitua, urtebetean izandako jaiotze eta heriotzen arteko aldea da. Kalkulua jaiotza-tasaren eta heriotza-tasaren arteko ezberdintasunaren bidez egiten da:

• Hazkunde positiboa: Jaiotakoak hildakoak baino gehiago direnean.
• Hazkunde negatiboa: Hildakoak jaiotakoak baino gehiago direnean.
• Hazkunde zero: Bi kopuruak bat datozenean.

Biztanleriaren benetako hazkundea

Berezko hazkundea eta migrazio-saldoa batzearen emaitza da. Formula: Benetako hazkundea =

Bizkaiko industrializazioa

Bizkaian hasi zen, Bilbo inguruan. Aurreko mendeetatik industria tradizionala oso indartsua izan zen. Hirurek ere kostaldetik gertu zeuden, eta barkuetan kargatu eta garraiatzeko erraztasun handiak zituzten.

Meategi gehienak harrobi modukoak ziren, eta meatzari gehienak aire librean aritzen ziren. 10.000 meatzaritik %8k bakarrik aritzen ziren azpiko galerietan.

Kapitala ere beharrezkoa zen, eta 1858an Bilbon Banco de Bilbao fundatu zen, negozio berrietan dirua inbertitzeko prest zegoena. Burdina garraiatzeko itsasontziak etengabe iristen ziren Bilbora; horrela, portu eroso eta moderno bat lortu zuten.

Meategietan, burdina garraiatzeko aireko tranbiak, trenbideak, kaltzinazio-labeak eta antzekoak inbertsio garrantzitsuak...

Industria-sektore helduek garrantzi nabarmena dute oraindik. Sektore dinamikoek, berriz, atzerriko kapitalaren indarra dute, baina goi-mailako teknologiakoak ez daude Europako beste herrialde batzuekin alderatuta hain garatuta.

Industria-sektore helduak

Lehiakortasunaren eta eskariaren beherakada jasaten dute. Arrazoiak: industria horien teknologia-intentsitate baxua eta produktu berriak merkeago ekoizten dituzten herrialdeen lehia dira.

• Metalurgia eta siderurgia: Metalak erabiltzen ditu. Siderurgiak bi azpisektore hartzen ditu: siderurgia integrala (labe garaietan burdin-mineraletik ateratzen du altzairua, soilik Asturiasen) eta siderurgia ez-integrala (txatarretik lortzen du altzairua labe elektrikoetan; iparraldean kokatzen da).
• Ontzigintza:

Industria Moten Sailkapena

Oinarrizko industriak

Lehengaiak naturatik hartu eta produktu erdilanduak ekoizten dituzte. Beste industria batzuen lehengaiak izango dira produktu horiek:

• Siderurgikoa
• Metalgintza
• Oinarrizko kimika (petrokimika)
• Zementu industria

Ekipo-ondasunen industria

Oinarrizko industriek ekoitzitako produktu erdilanduekin, produktuak ekoizten dituzte beste enpresa batzuentzat:

• Makinak eta motorrak
• Garraiorako ekipoak eta materiala
• Eraikuntzarako materiala

Kontsumo ondasunen industriak

Zuzenean saltokietan eros daitezkeen kontsumo produktuak ekoizten dituzte:

• Elikagaigintza
• Ehungintza
• Automobilgintza
• Kontsumorako elektronika
• Kimika arina
• Altzarigintza

Industria Europar Batasunean (EB)

• Industria-potentzia nagusietako bat da.
• EBko herrialdeek merkatu

Ozeanoz haraindiko migrazioak

Migratzaileak Latinoamerikara joan ziren batez ere, baina baita AEB, Kanada eta Australiara ere.

Migrazio-aldia: XIX. mendetik Lehen Mundu Gerrara

• Lehen goren aldia: Latinoamerikako herrialdeek immigranteak behar zituzten haien lurraldeak jendeztatzeko.

Espainiak emigraziorako trabak kendu zituen, nekazaritza-eremu minifundista eta latifundistetan zegoen atzerapenerako eta langabeziarako irtenbide bihurtu baitzen. Emigrante gehienen jatorria Galizia, Asturias eta Kanariak ziren, eta helmuga Argentinako Panpako nekazaritza-lanak eta Kubako azukre-plantazioak. Gehienak gizonezko gazte eta ezkongabeak ziren.

Mundu gerren arteko aldia eta susperraldia

• Ozeanoz haraindiko emigrazioak behera egin zuen bi mundu gerren artean,

Nekazaritza-paisaia eta habitatak

Paisaia: Nekazaritza-jarduerek ingurune naturala aldatzen dutenean, nekazaritza-paisaiak sortzen dira. Paisaia guztiek jendea bizi den eremua eta lantzen den eremua dauzkate.

Jendetzatzea: Nekazaritza-populazioa espazioan banatzen den modua da:

• Sakabanatua: Nekazarien etxebizitzak elkarren artetik bananduta daude eta laborantza-lurrez inguratuta daude.
• Elkarretaratua: Etxeak herrietan elkartzen dira.
• Tartekatua: Etxebizitzak eta nekazaritza-eraikinak biltzen ditu.

Habitatak: Etxebizitzak eta nekazaritza-eraikinak biltzen dituen multzoa da.

Laborantza eta lurzoruaren kudeaketa

Laborantza-aniztasuna:

• Monolaborantza: Lursailak laborantza bakarra lantzeko erabiltzen dira.
• Polilaborantza: Hainbat laborantza lantzen dira.

Landareek

Lehen sektoreko jarduera nagusiak

• Laborantza: Lurra lantzen du barazkiak lortzeko. Elikagaiak, animalientzako bazka edo industriarako lehengaiak lortzen dira.
• Abeltzaintza: Animaliak hazten ditu gizakion aprobetxamendurako. Elikagaiak eta industriarako lehengaiak lortzen dira.
• Baso-ustiapena: Basoen aprobetxamenduan oinarritzen da: elikagaiak eta industria batzuetarako materialak lortzen dira.

Nekazaritzan eragina duten faktore fisikoak

Klima

Landare bakoitzak eguzki-ordu zehatz bat behar du. Nekazaritza ezinezkoa da -0 ºC-tik beherako eta +45 ºC-tik gorako tenperaturak dituzten zonetan, edota haize oso hotzak edo beroak dituztenetan. Landare bakoitza klima zehatz batzuetara egokitzen da.

Erliebea

Nekazaritza ordokietan edo haranetan egiten da batez...

Penintsulako Klima Mediterraneoaren Aldaerak

Klima mediterraneo tipikoa

Mediterraneoko kostaldean prezipitazioak urriak izaten dira (300 mm-500 mm), Atlantikoko depresioek kostaldetik hurbil dauden mendietan hezetasuna galtzen dutelako. Prezipitazio ugarienak udazkenean izaten dira, Mediterraneoko uraren berotzearen eta lehorreko lurren hoztearen arteko kontraste handiak eragiten dituen ekaitzen ondorioz.

Mediterraneoko giro epelaren ondorioz, klima honek tenperatura-bitarte moderatua du (12 ºC-16 ºC). Batez besteko tenperatura beroa izaten da (17 ºC-tik gorakoa). Udak beroak dira (22 ºC edo gehiago) eta neguak leunak (inoiz ez 10 ºC-tik beherakoak).

Klima mediterraneo kontinentala (kontinentalizatua)

Klima honek Penintsularen barnealdea hartzen...

Hiri-Hedapena eta Auzo Motak

Zabalgune Burgesa: Espazio Berriak

Zabalgune burgesak espazio berriak dira, helburu hauekin sortuak:

• Ordena eta plano erregularra: Lauki-sare formako plano erregularra zuten hasieran.
• Higienea: Zoladurak, estolderia, ur-hornidura eta espazio berdeak.
• Etekin ekonomikoa: Etxebizitzak eraikitzearen, denden eta garraioen bidez.

Sortu zirenean, hiri-bilbea dentsitate baxukoa zen, eta burgesen jauregitxoak eta etxe lorategidunak ziren nagusi. Lurzorua etxebizitzak egiteko erabili zen batez ere.

Denbora igaro ahala, aldaketak izan ziren: Hiri-bilbea trinkoago egin zen, etxe-uharteen lau aldeetan eraiki baitzen, eta parke izateko proiektatutako espazio askotan ere eraiki egin zen. Eraikuntza bertikalagoa bihurtu zen.

Langile-Auzoak: