Demografia eta Hirigintza: Oinarrizko Kontzeptuen Gida

Demografia eta Biztanleriaren Azterketa

Demografiaren oinarrizko kontzeptuak ulertzea funtsezkoa da gizarte baten bilakaera eta egitura aztertzeko. Jarraian, funtsezko definizioak biltzen dira:

Biztanleriaren Neurketa eta Hazkundea

• Zentsu-errolda: Biztanleriaren datu demografikoak, ekonomikoak eta sozialak biltzen dituen iturri demografikoa da; herrialde bateko biztanleriaren une zehatz bateko zenbaketa jasotzen du.
• Populazio-dentsitatea: Biztanleriaren banaketa lurraldean kalkulatzeko erabiltzen den formula da, inguru bateko biztanleria eta azalera lotzen dituena.
• Biztanleriaren benetako hazkundea: Berezko hazkundea eta migrazio-saldoa zenbatzearen emaitza da.
• Trantsizio demografikoa: Demografiaren bilakaeraren bigarren etapa da. Ezaugarri nagusiak jaiotza-tasa altua, heriotza-tasa baxua eta hazkunde natural oso handia dira.

Adierazle Demografikoak eta Migrazioa

• Bizi-itxaropena: Biztanle multzo bateko kide guztiek bizitako urteak eta multzo hori osatzen duten gizabanakoak lotzen dituen adierazle demografikoa da.
• Biztanleriaren zahartzea: Adineko pertsonen hazkunde erlatiboa da; 65 urte baino gehiagoko populazioa %12tik gorakoa denean ematen den fenomenoa.
• Migrazio-saldoa: Immigrazioaren eta emigrazioaren arteko balantzea da. Emaitza positiboa bada, immigrazioa dagoela adierazten du; negatiboa bada, emigrazioa.
• Nekazaritza-exodoa: Biztanleek landa-inguruetatik hirietara egindako mugimenduak dira.
• Biztanleria aktiboa: Lan-merkatuan sartzeko eskuragarri dauden 16 urtetik gorako gizabanakoak dira; biztanleria landuna zein langabea barne hartzen ditu.

Hirigintza eta Hiri-Antolaketa

Hirien garapenak eta egiturak gizartearen antolaketa espaziala islatzen dute:

Hiri-Egitura eta Guneak

• Alde Zaharra: Jatorritik XIX. mendearen erdialdeko industrializazioa sortu zen arte hirietan urbanizatuta zegoen espazioa da. Gaur egun, balio kultural eta historiko handia du.
• CBD (Central Business District): Merkataritza eta finantza-kontzentrazio handia eta espezializazioa pilatzen den hiri bateko gune nagusia da.

Hiri-Sistemak eta Aglomerazioak

• Hiri-hierarkia: Neurri demografikoaren, eginkizunaren eta eragin-esparruaren araberako hiri-antolaketa da. Kategoria hauetan bereiz daiteke: metropoliak, hiri ertainak eta hiri txikiak.
• Metropoli-ingurunea: Hiri nagusi batek eta inguruko zenbait udalerrik sortutako hiri-aglomerazioa da. Haien artean ekonomia- eta gizarte-loturak ezartzen dira, garraio- eta komunikazio-sareak funtsezkoak izanik.
• Konurbazioa: Bi hiri edo gehiagoren hazkunde paraleloa da, hiri-aglomerazio bakar bat osatu arte.