Industria aurreko urbanizazioa: garapena eta etapak
Industria aurreko urbanizazioa
Hiriak sortu zirenetik industrializazioa hasi arte luzatzen da. Urbanizazio-tasa (hiriko biztanleriaren ehunekoa) urria eta egonkorra zen; hau da, hiriko eta landako biztanleen hazkundeak paraleloak ziren.
Faktore nagusiak
Faktoreak honako hauek izan ziren:
- Ekonomiko-militarrak: hiriak lurraldea kontrolatzen zuen.
- Politiko-administratiboak: agintaritza politikoaren egoitza eta lurraldea antolatzeko oinarria ziren.
- Ekonomikoak: inguruko baliabideak kontrolatu eta eskulangintza-jarduerak garatzen zituzten.
- Erreligiosoak: agintaritza erlijiosoaren egoitza izaten ziren.
- Kulturalak: kultura guneak eta hezkuntza guneak biltzen zituzten.
Hainbat etapa
Antzinaroan
K.a. IX. eta VIII. mendeetako feniziar eta greziar kolonizazioan lehenengo hiriak agertu ziren. Hauek merkataritza-faktoreetan oinarritu ziren, baliabide mineralak, nekazaritza eta eskulangintza ustiatzeko (Kádiz, feniziarra; Ampurias, greziarra). Horrez gain, K.a. III. mendeko erromanizazioan Bartzelona, Sevilla edo Zaragoza bezalako hiri asko sortu ziren. Hauek komunikabideen bidez lotutako hiri-sarea egin zuten (galtzadak) lurraldearen merkataritza-kontrola eta kontrol militarra errazteko. Erromatarren inperioaren gainbeheran eta germaniarren inbasioekin, III. mendetik aurrera desurbanizazio-fasea gertatu zen. Hiri asko desagertu edo landa-ezarpen edo erlijio-egoitza bihurtu ziren.
Erdi Aroan
Bi espazio nagusi bereizten dira:
Espazio musulmana
711. urteko inbasioaren ondoren, musulmanek hiri berriak sortu (Madril, Murtzia, Almería) edo aurreko ezarpenak aprobetxatu zituzten (Zaragoza, Málaga, Kordoba).
Espazio kristaua
Musulmanei ihes egin zienak Iberiar penintsularen iparraldeko landa-inguruetan kokatu ziren. Hala ere, X. mendeko errekonkistan hiri berriak edo musulmanei konkistatutakoak sortu ziren. XII. eta XIII. mendeetan, merkataritzaren gorakadaren eraginez, portu handiak zituzten hirien urbanizazioa hazi zen (Bilbo, Bartzelona, Valentzia).
Aro modernoa
XVI. mendean etengabeko hiri-hazkundea izan zen, Amerikarekiko merkataritzan oinarritutako hedapen ekonomikoagatik (Sevilla). XVII. mendean, urbanizazioa gelditu egin zen krisi ekonomikoagatik eta lurralde-galerengatik. XVIII. mendean, Borboien dinastia berriak urbanizazio-prozesua suspertu zuen (Madril, Bizkaiko golkoa eta Mediterraneo itsasoko ingurua).