Nekazaritza exodoa eta demografia: Euskal Herria

Barruko migrazio mota tradizionalak

Barruko migrazio mota tradizionalak urtaroko eta aldi baterako migrazioak dira. XIX. mendearen azken herenean, askotan itzultzeko asmoz egiten ziren desplazamendu horiek; kasu batzuetan beste landa-inguru batzuetara egindako urtaroko joan-etorriak ziren.

Nekazaritza exodoa (1900–1975)

Nekazaritza exodoa 1900 eta 1975 urteen artean landa eta hiri inguruen artean gertatutako migrazioa da; iraupen luzea izan ohi du eta arrazoi nagusia diru-sarrera handiagoak bilatzea zen.

Nekazaritza exodoaren etapak

Hiru etapa nagusi bereizten dira, testuinguru historikoekin lotuta:

• XX. mendearen lehen herena: bolumen moderatua; landan beso gehiegi zeuden, eta filoxerak eragindako krisia eta lanaren mekanizazioak eragin zuten aldaketa.
• Gerra Zibila eta gerraostea: nekazaritza exodoak geldialdia izan zuen gerra garaian eta ondorengo urteetan.
• 1950–1975: nekazaritza exodoak gehiengo bolumena hartu zuen; turismoaren boom-ak eta garapen ekonomikoak lan eskaintza sortu zuten turismo-zerbitzuetan eta eraikuntzan.

1975etik aurrera, krisi ekonomikoekin eta inguru industrializatu zaharren erakargarritasunaren galerekin, nekazaritza exodoaren intentsitatea jaitsi zen; migrazio saldo negatiboa murriztu edo positibo bihurtu zen antzinako emigranteen itzulerekin. Gaur egun, nekazaritza exodoaren balioak oso txikiak dira.

Euskal Herriko eta Espainiako bilakaera demografikoa

Erregimen demografiko zaharrean jaiotza-tasa altuak eta heriotza-tasa altuak zeuden, batez ere izurriteek eta gerriek eraginda; beraz, biztanleriaren hazkundeak galera handiak jasan zituen.

Trantsizio demografikoa eta salbuespenak

Trantsizio demografikoan heriotza-tasa jaisten hasi zen, gaixotasunen aurkako txertoek, hobeto elikatzeak, ura eta saneamendua etxeetan eta bestelako hobekuntzek eraginda. Hala ere, bi salbuespen nabarmendu behar dira:

• Lehen Mundu Gerrak milaka hildako eragin zituen, eta saskiak jota agertzen zen gripeak ere galerak eragin zituen.
• Gerra Zibila eta ondorengo gose-urteek heriotza-tasa altuak ekarri zituzten, eta familien sorrera oztopatu zuten eragin ekonomiko eta sozialengatik.

Jaiotza-tasen bilakaera: 1960ak eta 1970eko hamarkada

Jaiotza-tasa behera egin bazuen ere, 1960ko hamarkadan maila altuan mantendu zen. Fenomeno horren atzean hainbat faktore zeuden: diktaduraren kontrol soziala jaiotzen gainean eta Espainiako Estatuko garapen-politikek seme-alabak izatea errazten zuten baldintzak sortu zituzten; horrek hazkunde demografikoa egonkortzen lagundu zuen.

70eko hamarkadaren bigarren erdian egoera aldatu zen: diktadorea hilda zegoenez eta herritarrek, batez ere gazteek, antikontzeptiboak erabiltzen hasi zirenez, norberak erabakitzen hasi zen zenbat eta noiz izan seme-alabak. Gainera, abortuari lotutako lege-aldaketek ere erraztu egin zuten erabaki horiek hartzea.

Laburbilduz, XIX. mendetik gaur egunera bitarteko bilakaerak erakusten du nola faktore ekonomikoek (filoxera, mekanizazioa, turismoaren boom-a, krisiak) eta sozial-politikoek (gerrak, diktadura, lege-aldaketak) baldintzatu duten barruko migrazioa eta jaiotza-tasen dinamika Euskal Herrian eta Espainian.