Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak
Fisika, mailaren arabera
- Lehen hezkuntza (15)
- DBH (59)
- Batxilergoa (148)
- Lanbide heziketa (5)
- Unibertsitatea (7)
- Oposizioak (2)
- Beste ikastaroak (15)
Fisika ikasgaiko gehien kontsultatutako dokumentuak
-
Arkimedesen printzipioa: bultzada indarra fluido batean
Dokumentuak Arkimedesen printzipioa azaltzen du: fluido batean murgildutako gorputz batek goranzko bultzada jasaten du, deslekuratutako fluidoaren pisua adina.
-
Indar kontserbakorrak eta energia mekanikoaren kontserbazioa
Dokumentu honek fisikako oinarrizko legeak laburbiltzen ditu: Newtonen hiru legeak, indar eta lanaren kontzeptuak eta energia mekanikoaren kontserbazioa.
-
Mekanikako formulak: higidura, indarra eta pisua
Dokumentuak fisikako oinarrizko formulak biltzen ditu: desplazamendua, abiadura, azelerazioa, higidura uniformeki azeleratua (HZUA), Hooke-ren legea, Newton-en lege nagusiak, pisua eta marruskadura indarra.
-
Marruskadura indarra: indarrak eta makinak fisikan
Testuak indarraren definizioa eta elementuak azaltzen ditu: aplikazio-puntua, norabidea, noranzkoa eta intentsitatea.
-
Eremu grabitatorioa: Newtonen grabitazio legea eta indar-lerroak
Dokumentuak Newtonen grabitazio unibertsalaren legea azaltzen du: bi partikula materialen arteko indar erakarlea, masen biderkaduraren proportzionala eta distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala.
-
Keplerren legeak: planeten orbitak eta hirugarren legearen frogapena
Dokumentuak Kepler astronomoak planeten higiduraren inguruan ondorioztatu zituen hiru legeak azaltzen ditu.
-
Atomoa osatzen duten partikulak: elektroia, protoia eta neutroia
Dokumentu honek atomoa osatzen duten hiru partikula nagusiak azaltzen ditu: elektroia, protoia eta neutroia.
-
Mugimendu oszilakorra: definizioa, oreka puntua eta anplitudea
Dokumentu honek higidura periodikoa, higidura bibrakor edo oszilakorra eta higidura harmoniko sinplea azaltzen ditu.
-
Materia-sistemen oinarriak: substantzia puruak eta nahasteak
Dokumentuak materia-sistemen oinarrizko kontzeptuak azaltzen ditu: sistema materiala, disoluzioen kontzentrazio-formulak (masa%, bolumen% eta g/L) eta atomoaren egitura.
-
Materia, propietateak eta magnitudeak: laburpena
Dokumentu honek materiaren kontzeptua azaltzen du, gorputza eta sistema materiala bereizten ditu eta kimikaren eta fisikaren arteko aldea zehazten du.
-
Masa, bolumena eta dentsitatea: oinarrizko kontzeptuak eta ariketak
Dokumentuak zientzia-metodoaren etapak, oinarrizko eta eratorritako magnitudeak eta materiaren hiru egoerak (solidoa, likidoa, gasa) azaltzen ditu.
-
Giza gorputzaren antolaketa, ardatzak, planoak eta mugimenduak
Dokumentu honek giza gorputzaren oinarrizko mailak azaltzen ditu: zelulak, ehunak, organoak eta aparatuak.
-
Uhin-higidura: motak, magnitudeak eta adibideak
Dokumentu honek uhin-higidura azaltzen du: energia transmititzeko modu gisa, uhinen motak (mekanikoak eta elektromagnetikoak) eta hedapen-norabidearen arabera egiten den sailkapena (zeharkakoak eta luzetarakoak).
-
Dinamika eta Newtonen Legeak: Indarren Azterketa
Testuak dinamikaren oinarriak azaltzen ditu: indarraren kontzeptua, indar-sistemak eta erresultantea, eta Newtonen hiru legeak (inertziarena, oinarrizko printzipioa eta akzio-erreakzioa).
-
Uhinak: kontzeptuak, motak eta uhin funtzio orokorra
Dokumentu honek uhinen oinarrizko kontzeptuak aztertzen ditu: espazioan hedatzen den perturbazio gisa, energia garraiatzen dute materia garraiatu gabe.
-
Atmosferaren geruzak: troposfera, estratosfera, mesosfera, termosfera eta exosfera
Dokumentuak atmosferaren geruza nagusiak aztertzen ditu, troposferatik exosferara arte.
-
Energia: kontzeptua, ezaugarriak eta motak
Dokumentu honek energiaren kontzeptua, unitate nagusiak eta jatorria azaltzen ditu, Eguzkiaren papera nabarmenduz.
-
Grabitazio-eremuak: kontserbakortasuna, Newtonen legea eta Keplerren legeak
Testuak grabitazio-eremuen oinarriak azaltzen ditu: indar-eremu kontserbakorrak, energia potentziala eta Newtonen grabitazio unibertsalaren legea.
-
Presioa eta fluidoak: fisikako ariketak eta azalpenak
Dokumentu honek presioaren kontzeptua eta kalkulua, presio hidrostatikoa, Pascalen printzipioa, Arkimedesen printzipioa eta presio atmosferikoa azaltzen ditu.
-
Korronteek sortutako eremu magnetikoa eta Lorentz-en indarra: oinarrizko legeak
Dokumentuak korronte elektrikoek sortutako eremu magnetikoa azaltzen du, korronte zuzen infinituarentzat eta korronte zirkularrarentzat.
-
Korronte paraleloen arteko indar magnetikoa: Ampere-ren legea eta ezker-eskuaren araua
Dokumentuak bi korronte elektriko paraleloen arteko indar magnetikoa aztertzen du.
-
Higidura: definizioak, magnitudeak eta ekuazioak
Dokumentu honek fisikako higiduraren oinarriak aurkezten ditu: posizioa, erreferentzia-sistema, ibilbidea, magnitude eskalarrak eta bektorialak.
-
Unibertsoa: osaketa, antolaketa, higidura eta Big Bang teoria
Testu honek unibertsoaren osaketa, antolaketa eta higidura azaltzen ditu, bai eta zulo beltzak, grabitatea eta Big Bang teoria ere.
-
Energia: motak, iturriak eta oinarrizko formula fisikoak
Dokumentuak energia fisikoaren oinarrizko definizioa eta bere motak azaltzen ditu: mekanikoa, termikoa, erradiatzailea, elektrikoa eta nuklearra.
-
Keplerren hiru legeak: orbitak, abiadura areolarra eta periodoa
Dokumentuak Keplerren hiru legeak azaltzen ditu: planeten orbita eliptikoak, abiadura areolarraren kontserbazioa eta periodoaren eta distantziaren arteko erlazioa.
-
Higidura eta indarrak: fisikaren oinarriak
Dokumentuak fisikaren oinarrizko kontzeptuak biltzen ditu: Unitateen Nazioarteko Sistema, magnitude oinarrizkoak eta eratorriak, higidura eta haren elementuak (posizioa, ibilbidea, denbora, distantzia, abiadura, azelerazioa) eta higidura uniformeki azeleratua.
-
Uhinak, argia eta soinua: oinarrizko fisika
Dokumentu honek uhinen oinarrizko kontzeptuak aztertzen ditu, argiaren eta soinuaren propietateak barne.
-
Grabitazioa, eremu elektrikoa eta efektu fotoelektrikoa: fisika laburpena
Dokumentuak Keplerren legeak, Newtonen grabitazio unibertsalaren legea eta Coulomben legea azaltzen ditu, baita eremu elektrikoaren eta indar-lerroen kontzeptuak ere.
-
Fisika kuantikoa, nuklearra eta grabitazioa: gida osoa
Dokumentu honek fisika modernoaren hiru atal nagusiak laburbiltzen ditu: efektu fotoelektrikoa eta fotoiaren kontzeptua, erradioaktibitatea eta fisio eta fusio nuklearrak, eta Newtonen grabitazio unibertsalaren legea, indar kontserbakorrak eta Keplerren legeak.
-
Indar eremu kontserbakorrak eta energia potentziala: grabitate eremua
Dokumentuak indar eremu kontserbakorrak eta ez kontserbakorrak bereizten ditu, eta lanaren eta energia potentzialaren arteko lotura azaltzen du.
Atomoa osatzen duten partikulak: elektroia, protoia eta neutroia
ATOMOAK OSATZEN DUTEN PARTIKULAK: ELEKTROIA, PROTOIA, NEUTROIA
Daltonetik gaur egungo eredurainoko ibilbidea:Daltonek uste zuen atomoa zatiezina zela. Uste horrek XIX. Mendearen erdialdera arte iraun zuen. Orduan, zenbait partikula hauteman zituzten atomoen barruan, eta partikula horiek berberak ziren atomo guztietan. Hau da, partikula kopuruaren arabera bereizten ziren atomoak. Atomoa osatzen duten partikulak aurkitzeari esker, fenomeno elektrikoak azaldu ahal izan zituzten.Elektroia: Thomson elektroien aurkitzailea.Urte batzuk geroago, RobertMillikan estatubatuar zientzialariak elektroiaren masa eta karga neurtu zituen: 1,6 ∙ 10-19 C. Elektroiek karga elektriko negatiboa dute, eta oso masa txikia, atomoen barruan dauden beste partikula batzuekin...
Materia, propietateak eta magnitudeak: laburpena
Zer da Materia?
Materia espazioan tokia hartzen duen eta masa duen guztia da. Ura, zura, airea, etab. materia dira.
Gorputza eta Sistema Materiala
- Gorputza: Muga zehatzak dituen materiari deritzo (adibidez, kutxa, liburua).
- Sistema materiala: Muga zehatzik ez duen materiari deritzo. Sistema material batzuekin gorputzak egin daitezke; adibidez, puxika puzten dugunean, aireak puxikaren mugak hartzen ditu.
Zientzia eta Materiaren Azterketa
Zientziak munduan gertatzen dena arrazoiaren bidez azaltzea du helburu. Materiaren kasuan, bi alderdi ditugu: alderdi kimikoa eta alderdi fisikoa.
Kimika eta Fisika Materia Aztertzen
- Kimika: Materiaren eraketari eta haren izaerari eragiten dieten aldaketak aztertzen ditu. Adibidez, ura nolakoa den, zein elementu kimikoz
Giza gorputzaren antolaketa, ardatzak, planoak eta mugimenduak
Giza Gorputzaren Oinarrizko Kontzeptuak
Zelula
Zelula: izaki bizidunen oinarrizko atalak dira; hau da, bizidunen unitate anatomiko eta fisiologikoak. Adibidez: obulua, neurona.
Ehuna
Ehuna: antzera aldatu diren eta funtzio bera betetzen duten zelulen multzoa da. Adibidez: gihar-ehuna, hezur-ehuna.
Organoa
Organoa: funtzio bat betetzeko elkartzen diren ehunen multzoa da. Adibidez: gibela, bihotza.
Aparatu edo Sistema
Aparatu edo Sistema: funtzio bat betetzeko elkartzen diren organoen multzoa da. Adibidez: ugal-aparatua, arnas-aparatua.
Giza Gorputzaren Antolaketa
Giza gorputza honako ataletan banatzen da: burua, enborra, gorputz-adarrak. Goiko gorputz-adarra gerri eskapularretik dago lotuta enborrari, eta beheko gorputz-adarra gerri pelbikotik. Gerri...
Atmosferaren geruzak: troposfera, estratosfera, mesosfera, termosfera eta exosfera
Atmosferaren Geruzak: Sarrera eta Troposfera
Troposferaren ezaugarri nagusiak
- Aire-fluxu konbektiboak (bertikalak eta horizontalak) gertatzen dira.
- Atmosferan dauden gas gehienak ditu.
- Hasierako 500 metroei geruza zikina deritzo.
Troposferaren altuera eta mugak
Troposferak 12 km-ko batez besteko altuera du. Bere muga tropopausa da. Poloetan 8 km-ko altuera du, eta Ekuatorean 18 km-ko altuera.
Troposferako gasak
Atmosferan dauden gas gehienak.
Gizakiaren eragina troposferan
Troposferaren hasierako 500 metroetan, geruza zikina ageri da. Hor bertan, gizakiok eragiten dugun kutsadura metatzen da, eta horren eraginez ozonoa suntsitzen ari da.
Troposferaren funtzioak
Fenomeno meteorologikoak sortzen ditu eta Lurraren tenperatura erregulatzen du.
Troposferan gertatzen
...Grabitazio-eremuak: kontserbakortasuna, Newtonen legea eta Keplerren legeak
Indar-eremu kontserbakorrak eta energia
Gorputz bat altuera jakin bateraino igotzeko, lana egin behar dugu indar grabitatorioen aurka. Lan hori, egindako bidea edozein delarik ere, pilatu egiten da energia potentzial modura, eta geroago erabat berreskura daiteke. Horrek adierazten du indar grabitatorioak indar kontserbakorrak direla.
Indar-eremu kontserbakorra da partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremuaren indarrek egindako lana soilik hasierako eta amaierako puntuen mende daudenean, eta ez egindako bidearen mende.
Newtonen grabitazio unibertsalaren legea
Newtonen grabitazio-unibertsalaren legeak dio: "Bi partikula materialek elkar erakarri egiten dute, beren masen biderkaduraren zuzenki proportzionala den eta beren arteko distantziaren
...Grabitazioa, eremu elektrikoa eta efektu fotoelektrikoa: fisika laburpena
Keplerren legeak eta planeten higidura
Lehenengo legea: Orbita eliptikoak
Planetak Eguzkiaren inguruan biraka ari dira orbita eliptikoak deskribatuz, eta Eguzkia elipsearen foku batean kokatuta dago. Planetak Eguzkiraino duen distantzia minimoari perihelioa esaten diogu, eta Eguzkiraino duen distantzia maximoari afelioa.
Bigarren legea: Azaleren legea
Planeta batek Eguzkiarekin lotzen dituen lerro zuzenak azalera berdinak ekortzen ditu denbora-tarte berdinetan. Planeta Eguzkitik urruti dagoenean bere abiadura motelagoa da, eta Eguzkitik hurbilago dagoenean bere abiadura bizkorragoa da.
Hirugarren legea: Periodoen legea
Planeta bakoitzak orbita osatzeko behar duen periodoaren karratua (T2) orbitako ardatzerdi handiaren (a) kuboarekiko proportzionala...
Efektu fotoelektrikoa: Einsteinen teoria eta propietateak
Efektu fotoelektrikoa metal bati erasotzen dion erradiazio elektromagnetikoak eragiten duen elektroi-igorpena da.
Efektu fotoelektrikoaren propietateak
- Igorritako elektroien kopurua eta argi erasotzailearen intentsitatea zuzenki proportzionalak dira.
- Metal jakin baterako, existitzen da erradiazio erasotzailearen maiztasun minimo bat, zeinaren balioaren azpitik ezin den fotoelektroirik emititu. Maiztasun horri atari-maiztasuna deritzo.
- Kolektorerantz doazen elektroien energia zinetikoa ez dago argiaren intentsitatearen mende, metala argiztatzen den maiztasunaren eta atari-maiztasunaren arteko kenduraren mende baizik. Beraz, energia zinetikoa eta (f - f₀) kendura proportzionalak dira.
- Elektroi-igorpena ia berehala gertatzen da metala argiztatzean.
Eremu grabitatorioa: Newtonen grabitazio legea eta indar-lerroak
Newtonen grabitazio unibertsalaren legea:
Isaac Newton Grabitazio unibertsalaren legea proposatu zuen. Bi partikula materialek elkar Erakarri egiten duten, bere masen biderkaduraren zuzenki proportzionala eta Beren arteko distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala den indar Batez.
·G: Grabitazio unibertsalaren konstantea
·M: Masak
·R: Partikulen arteko distantzia
·U: Bektore unitarioa
-Indar grabitatorioaren ezaugarriak:
·Indar Bektorearen norabide eta noranzkoa bi masak elkartzen dituen zuzenarena da. Indar grabitatorioak beti dira erakarleak.
·Distantziarako Indarrak dira.
·Beti Ageri dira binaka. Akzio eta erreakzio indarrak dira.
·Grabitazio Unibertsalaren konstantea,G. Cauendis fisikariak aurkitu.
Eremu eta
...Uhinak: kontzeptuak, motak eta uhin funtzio orokorra
UHIN KONTZEPTUAK ETA MOTAK: UHIN FUNTZIOA: Uhin definizioa: espazioan hedatzen den perturbazio bat da.
Ezaugarriak:
- Energiaren hedapena ematen da, materiaren garraio garbirik gabe.
- Perturbazio fokutik abiatzen denetik inguruneko partikulei eragin arte, atzerapen bat dago. Fokua: perturbazioaren jatorria edo abiapuntua da.
- Uhin mekanikoak: energia mekanikoa garraiatzen dute. Ingurune materiala behar dute bere hedapenerako. Adibidez, soinua eta soka zehar garraiatzen den energia.
- Uhin elektromagnetikoak: ez dute ingurune materialik behar bere hedapenerako. Adibidez, argia, x izpiak...
- Zeharkako uhinak: inguruneko partikulen oszilazio norabidea eta uhinen hedapen