Lehen hezkuntza mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

UHIN KONTZEPTUAK ETA MOTAK: UHIN FUNTZIOA: Uhin definizioa: espazioan hedatzen den perturbazio bat da.

Ezaugarriak:

1. Energiaren hedapena ematen da, materiaren garraio garbirik gabe.
2. Perturbazio fokutik abiatzen denetik inguruneko partikulei eragin arte, atzerapen bat dago. Fokua: perturbazioaren jatorria edo abiapuntua da.

• Uhin mekanikoak: energia mekanikoa garraiatzen dute. Ingurune materiala behar dute bere hedapenerako. Adibidez, soinua eta soka zehar garraiatzen den energia.
• Uhin elektromagnetikoak: ez dute ingurune materialik behar bere hedapenerako. Adibidez, argia, x izpiak...

• Zeharkako uhinak: inguruneko partikulen oszilazio norabidea eta uhinen hedapen

1. Presioaren Kontzeptua eta Kalkulua

1.a) Presioaren definizioa

Presioa azalera-unitateko egiten den indarra da. Formula hau da: P = F/S.

1.b) Presioa eta azalera

Presioa azalera-unitateko egiten den indarra denez, eta bi kasuetan gorputzek pisu bera dutenez (indar bera), presioa azaleraren araberakoa izango da. A kasuan, azalera txikiagoa denez, presioa handiagoa da. B kasuan, aldiz, azalera handiagoa denez, presioa txikiagoa da.

1.c) Presio hidrostatikoaren ariketa

• Dentsitatea (d): 3500 kg/m³
• Grabitazioa (g): 9,8 m/s²
• Altuera (h): 7 cm = 0,07 m

Kalkulua: P = h ⋅ d ⋅ g

P = 0,07 m ⋅ 3500 kg/m³ ⋅ 9,8 m/s² = 2401 Pa

2. Presio Hidrostatikoa Sakonera Ezberdinetan

2.a) Galdera

(Galdera ez da ageri dokumentuan)

2.b) Presio-diferentziaren kalkulua

P₁-

Energia eta Bere Propietateak

Energia: Magnitude fisiko bat da, gorputzek beren burua edo beste gorputz batzuk eraldatzeko duten ahalmena.

Energia-iturriak

Gizakiak hainbat baliabide naturaletatik lortzen du beharrezkoa zaion energia; baliabide horiei energia-iturri esaten zaie.

Energia-iturri berriztaezinak

Ikatza, gas naturala, petrolioa, material fusionagarriak (nukleoa elkartzea) eta fisionagarriak (nukleoa zatitzea).

• Abantailak: Lortzea nahiko merkea da eta teknologia oso garatua dago. Errendimendu handikoak dira eta ekoizpen etengabea dute agortu arte.
• Eragozpenak: Erreserbak mugatuak dira eta oso kutsatzaileak izan daitezke.

Energia-iturri berriztagarriak

Urtegietako ura, eguzki-erradiazioa, haizea, itsasoko ura, biomasa eta lur barneko beroa.

Compton Efektua: Erradiazioaren Izaera Korpuskularra

Comptonen esperimentuek ere erradiazioaren izaera korpuskularra berretsi zuten. Comptonek X izpi-sorta bat jaurti zuen grafitozko pieza bat erasotuz, eta dispertsatutako erradiazioa behatu zuen θ angeluaren arabera.

Fenomenoaren Behaketa eta Azalpen Klasikoaren Ezintasuna

Comptonek behatu zuenez, dispertsatutako intentsitatean bi uhin-luzera daude dispertsio-angelu bakoitzerako: bata erasotzailearen uhin-luzera bera da (λ), eta bestea, uhin-luzera handiago bat (λ'). Erradiazio gehigarriaren uhin-luzera dispertsio-angeluarekin handiagotzen da, ondoko lege esperimentalaren arabera:

λ' - λ = λ_c (1 - cosθ)

Hemen, λ uhin erasotzailearen uhin-luzera da, λ' argi dispertsatuarena, θ dispertsio-...

Begiaren Funtzionamendua

Begia sistema optiko konplexua da. Kornea dioptrio bat da, bi ingurune material banatzen dituena (airea eta humore urtsua). Irisek sartzen den argi kantitatea kontrolatzen du. Kristalinoak lente konbergentearen lana egiten du (foku aldakorreko lentearena); muskulu ziliarrek laguntzen diote kristalinoari uzkurtzen eta luzatzen, horrela lentearen fokua aldatuz objektuaren distantziaren arabera.

Argi-izpiek desbideraketa jasaten dute kristalinoan, eta irudia erretinan osatzen dute (txikiagoa, alderantzizkoa eta erreala). Ondoren, irudi horren informazioa erretinako zelula fotosensibleek eta orban horiek (sentsibleenak direnak) jaso eta nerbio optikoaren bidez garunera garraiatzen da, non irudiari buelta ematen zaion eta...

Energia

Energia motak

• Energia mekanikoa: Gorputzek beren higiduragatik edo posizioagatik duten energia da. Hiru mota nagusi daude:
  • Energia zinetikoa: Higiduraren egoeragatik gorputzek duten energia da.
  • Energia potentzial grabitatorioa: Lurretik altuera jakin batean egoteagatik gorputzek duten energia da.
  • Energia potentzial elastikoa: Gorputz elastikoek duten energia da.
• Energia elektrikoa: Korronte elektrikoaren bidez sortzen den energia da.
• Energia erradiatzailea: Erradiazio elektromagnetikoaren bidez transmititzen den energia da.
• Energia kimikoa: Erreakzio kimikoetan trukatzen den energia da.
• Energia termikoa: Materia osatzen duten partikulen higiduraren ondorioz sortzen den energia da.
• Energia nuklearra: Atomoen nukleoan dagoen energia da, erreakzio

Osziladore Harmoniko Sinplea

Adierazpen Matematikoa

Higidura oszilakorra deskriba dezakeen sistema mekaniko sinple bat kontsideratuko dugu: adibidez, irudian agertzen den moduan, m masa bat k konstantedun malguki bati lotua. Malgukia konprimatzen badugu, bere hasierako posiziora itzularazten dion indar bat azalduko da. Gauza bera gertatuko da, malgukia luzatzen badugu. Garrantzitsuena hauxe da: malgukiak egindako indarra oreka posiziotik jasan duen desplazamenduaren proportzionala dela. (Kontsideratzen dugun desplazamendua, oreka posiziotik dago neurtuta. Adibidez, posizio bertikalean eta fluido batean murgilduta dagoen malguki baten oreka posizioa, m-ren pisua eta Arkimedezen bultzada kontutan hartuta kalkulatuko da).

Oreka posizioa, x=0 baldin...

Erradioaktibitatea fenomeno naturala da. Substantzia erradioaktiboak deritzen substantziek erradiazio boteretsuak igortzeko gaitasunean oinarritzen da, gorputz opakoak zeharkatzeko, airea ionizatzeko, plaka fotografikoak inpresionatzeko eta zenbait substantzien fluoreszentzia kitzikatzeko gai diren erradiazioak.

Alfa, Beta eta Gamma Erradiazioak

Substantzia erradiaktiboek igorritako erradiazioak alfa, beta eta gamma erradiazio modura sailkatu ziren, beren sarkortasunaren arabera (sarkortasun txikienetik handienera). Gaur egun, badakigu erradiazio horiek nukleo atomikoan sortzen direla.

Prozesu Erradiaktiboen Abiadura

Substantzia batek denbora unitatean buruturiko igorpen erradioaktiboen kopuruari aktibitatea, desintegrazio-abiadura (A) deritzo....

Sarrera

Zientzia mundu naturalari buruzko ezagutzak eraikitzeko prozesu bat da. Ikerketa zientifikoa zientziaren eboluzioaren ardatza da, eta metodo zientifikoa ikerketak garatzeko erabiltzen den metodoa da.

Metodo Zientifikoaren Urratsak

1. Hipotesia egitea
2. Esperimentazioa
3. Datuak aztertzea (taulak, grafikoak)
4. Hipotesia zuzena da?
5. Legeak, teoriak
6. Emaitzak argitaratzea

Magnitude Fisikoak

Magnitudeak gorputz propietate neurgarriak dira. Zenbaki eta unitate batez adierazten dira. Magnitude fisikoak gorputzen propietate neurgarriak dira.

Oinarrizko Magnitudeak

• Luzera: metroa (m)
• Masa: kilogramoa (kg)
• Denbora: segundoa (s)
• Tenperatura: kelvina (K)
• Korrontearen intentsitatea: anperea (A)
• Materia-kantitatea: mola (mol)
• Argi-intentsitatea: kandela (cd)

Magnitude Eratorriak

• Azalera:

Fusio Nuklearra: Etorkizuneko Energia

Zer da Fusio Nuklearra?

Fusio nuklearra deritzon erreakzioan, bi nukleo arin batu egiten dira, nukleo astunago bat eratuz. Prozesu horretan energia kantitate oso handia askatzen da. Adibidez, hidrogenoaren deuterio eta tritio isotopoen fusioa ezaguna da.

Fusio-erreakzioan, nukleoak asko hurbildu behar dira, eta haien arteko aldarapen elektrostatikoa gainditzeko energia handia behar da: aktibazio-energia. Horretarako, tenperatura oso altuak behar dira. Erreakzioa gertatzean, energia izugarria askatzen da, eta horrek erreakzioa mantentzen laguntzen du.

Etorkizuneko energia-iturritzat jotzen da, hondakin erradioaktibo arriskutsurik sortzen ez duelako eta erregaiak (adibidez, itsasoko uretako deuterioa) ugariak...