Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Gorputz bat, denboran zehar gorputz batean posizioa aldatzen badu, gorputza higitzen dela esaten dugu. Higidura erlatiboa da, behatzailearen arabera desberdina izan daitekeelako.

Higidura

Gorputz bat higitzen dela esaten dugu erreferentzia-sistemarekiko haren posizioa denbora igaro ahala aldatzen bada. Horregatik esaten da higidura erlatiboa dela. Erreferentzia-sistema finkoa dela esaten da, baina errealitatean hori ez da gertatzen, lurra mugitzen baita.

Posizioa

Une bakoitzean higikaria dagoen puntua. Definitzeko, erreferentzia-sistema behar dugu.

Erreferentzia-Sistema

Koordenatu-sistema da. Hiru mota daude:

• Dimentsiobakarrak (x edo y ardatza)
• Bidimentsionalak (x,y ardatzak)

Ibilbidea

Higikari baten posizio guztiak lortzen baditugu, sortzen den lerroa...

Keplerren legeak Johannes Keplerrek enuntziatu zituen planeten eguzkiaren inguruko orbitak azaltzeko. Tycho Brahe astronomo daniarrak egindako behaketak erabiliz atera zituen lege Hauek.Keplerren legeak Newtonen Grabitazioaren legearen eta mugimendu legeen ondorio bezala ikusi daitekeen Arren, alderantziz izan zen. Keplerrek behaketen eredu matematiko bat eman Zuen, gero Newtonek interpretatu zituenak kalkulua eta fisika erabiliz.

Kepler-en lehenengo legea:Planeta guztiak orbita eliptikoetan Higitzen dira, eta Eguzkia elipsearen fokuetako batean dago. Jakin behar da planetek oso eszentrikotasun txikiko Elipseak deskribatzen dituztela (Merkuriok eta Plutonek izan ezik), eta Ondorioz planeten higidura zirkularra dela esan

daiteke, nahiko hurbiltasunez...

1. Higidura Harmoniko Sinplea. Adibideak. Ekuazioa. Magnitudeen Definizioa. Abiaduraren eta Azelerazioaren Ekuazioak

HHSren ezaugarri orokorrak

• Higidura periodikoa (periodoa).
• Higidura bibrakorra edo oszilakorra (oreka-posizioa).

Higidura harmoniko sinplearen ekuazioak

x = A·sin ( ωt + φ₀)

Berariazko magnitudeak definitzea:

• Bibrazioa edo oszilazioa
• Oszilazio-zentroa
• Elongazioa
• Anplitudea
• Periodoa
• Maiztasuna
• Pultsazioa
• Desfasea (uhin harmonikoaren ezaugarri nagusiak irudi txiki batean adieraztea).

Abiaduraren eta azelerazioaren ekuazioak

Abiaduraren eta azelerazioaren ekuazioak ondorioztatzea, eta bi magnitude horien gutxieneko eta gehieneko balioak kalkulatzea.

Higidura Harmoniko Sinplea

Partikula batek higidura periodikoa duela esaten dugu, denbora-tarte...

Indar-eremu kontserbakorrak eta ez-kontserbakorrak

Energia potentzial grabitatorioa

Arkimedesen printzipioa: Arkimedes-en printzipioaren arabera, fluido batean murgildutako edozein gorputzek goranzko bultzada jasaten du, izan ere deslekuratutako fluidoaren pisua.Arkimedes-en printzipioaren azalpenak bi atal ditu, irudiak erakusten duen bezala:Orekan dagoen fluido baten zati bat aztertu ea zein indar jasaten dituen.Fluidoaren zati hori ordezkatu, bere forma bera eta tamaina bera daukan solido batez.Fluidoaren zati bat orekanLehenik, azter dezagun orekan dagoen fluidoaren zati bat. Inguruko fluidoak gainazaletan egiten dion presio-indarra p·dS da, alegia, fluidoaren p presioa bider gainazalaren dS azalera. Presioa sakoneraren menpe soilik aldatzen da.Fluido-zatia orekan dagoenez, halabeharrez, presio-indarren erresultantea...

Espektroskopia

Espektroskopioak argi‑sorta bat bere osagai monokromatikoetan banatzen dituzten gailuak dira; hots, argiaren espektroa eratzeko gai direnak.

Espektroen motak

Espektroen artean bi mota bereiz ditzakegu:

• Espektro jarraituak — adibidez, argi zuriaren espektro jarraia.
• Espektro ez‑jarraituak — atzealde beltz baten gainean koloreko marra distiratsuen segida agertzen dutenak; marra bakoitza uhin‑luzera eta maiztasun desberdinei dagokie.

Igoera‑ eta xurgapen‑espektroak

Substantzia kimiko jakin batek igorritako argia aztertuz gero, substantzien igorpen‑espektroa lortzen da. Aldiz, konposatu baten bidez igaro ondoren iristen den argia aztertuz gero, bertan argiaren osagai batzuk desagertuta daudela ikus daiteke; horrelakoetan...

Dinamika eta Indarraren Kontzeptua

Dinamika indarrak aztertzen dituen fisikaren adarra da, baina betiere higidurari lotuta. Newtonen legeetan oinarritzen da:

• Inertziaren legea
• Oinarrizko printzipioak
• Akzio-erreakzio legea

Indarra: Gorputz bat deforma dezakeen edo pausagune edo higidura egoera alda dezakeen ekintza da. Neurtzeko tresna dinamometroa da. Unitateak: Newton (N) eta Kilopondioa (Kp), non 1 Kp = 9,8 N den. Indarra magnitude bektoriala da, eta hiru ezaugarri ditu: modulua, norabidea eta noranzkoa. Bektoreen bidez aztertzen dira.

Indar Sistemak eta Erresultantea

Indar-sistema (IS): Gorputz beraren gainean eta aldi berean eragiten duten indarren multzoa da.

IS baten erresultantea: Indar-sistema bateko indarren batura da. Erresultanteak bakarrik...

metodo zientifikoaren etapas: problema planteatzea(behaketaren bidez) hipotesia formulatzea(azalpen bat egin behatutako fenomenoari) hipotesiak baieztatzea(esperimentatzea da)ondorioak ateratzea. Lege zientifikoa erregularki errepikatzen den gertaera natural bat matematika hizkuntzan adierazteki modua da. Elkarrekin lotutua dauden lege zientifikoek teoria zientifikoa osatzen dute. OINARRIZKO MAGNITUDEAK ::: luzaera-metro-m. Masa-kilogramo-kg. Denbora-segundo-s. Korronte intentsitatea-amperea-A. Tenperatura-kelvina-K. Argi intentsitarea-kandela-cd. Substantzia kantiratea-mola-mol. MAGNITUDE ERATORRIA::: azalera-metro karratu-m2. bolumena-metro kubiko- m3. Abiadura-metro zati segundo-m/s. dentsitatea-kg zati m kubiko-kg/m3. Indarra-newtona-N....

Keplerren legeak:

Kepler izeneko astronomo alemanak planeten higiduren legeak ondorioztatu zituen 17.Mende hasieran.

1.Keplerren lehenengo legea: Planeta guztiak orbita eliptikoetan higitzen dira, eta Eguzkia elipsearen fokuetako batean dago.

2.Keplerren bigarren legea: Planeta eta Eguzkia lotzen dituen lerro zuzenak azalera berdinak zapaltzen ditu denbora tarte berdinetan.

3.Keplerren hirugarren legea: Planeta baten higiduraren periodoaren karratua zuzenki proportzionala da planetatik Eguzkiraino dagoen bataz besteko distantziaren kuboarekiko.

Bi planeten periodoa eta erradioa erlazionatzean:

-Kepleren 3. Legearen Frogapena:

Jo dezagun planeta edo satelite bat beste baten inguruko orbitan ari dela, orbita Zirkularrean.

Fg indar Grabitatorioa aldioro