Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Uhin-higidura dimentsio batean: ekuazioa, magnitudeen definizioa, hedapen-abiadura, zeharkako uhinak eta luzetarako uhinak bereiztea, adibideak

Uhin-higidura energia transmititzeko modu bat da, nolabaiteko perturbazio motaren baten bidez burututakoa, baina materiaren garraio garbirik gabea. Espazioan hedatzen den perturbazio horri uhina deritzo.

Uhinen hedapenarekin zerikusia duten fenomeno guztietan badaude zenbait elementu komun:

• Hasierako perturbazioa
• Energia transmisioa
• Atzerapena

Uhin motak

Hedatzeko orduan ingurune materiala behar izatearen ala behar ez izatearen araberako sailkapena

Uhin mekanikoak: izaera mekanikoa duen perturbazio baten hedapena ingurune material elastiko batean zehar gertatzen da, uhinaren energia mekanikoa transmitituz....

Korronteek Sortutako Eremu Magnetikoa

a) Korronte zuzen eta infinitua

Irudian I korronte batek a distantziara dagoen puntu batean sortutako eremu magnetikoa adierazten da.

• Eremu magnetikoaren modulua, edozein puntutan, I intentsitatearekiko zuzenki proportzionala da eta puntua eta eroalearen artean dagoen a distantziarekiko alderantzizko proportzionala.
• Eremuaren norabidea eroalearekiko perpendikularra da.
• Bere noranzkoa eskuin-eskuaren arauaz zehazten da.

b) Korronte zirkularra

R erradioko espira edo eroale zirkular baten zentroan sorturiko eremu magnetikoa, bertatik I korronte-intentsitateak zirkulatzen duenean, Biot-Savart-en legearen bidez kalkulatzen da: B = μ₀I / 2R.

• Eremu magnetikoaren modulua, edozein puntutan, I intentsitatearekiko zuzenki

15. KORRONTE ELEKTRIKOEN ARTEKO INDARRAK. KORRONTE PARALELOAK ETA ANTIPARALELOAK:

- Ampérek, bi korronte paraleloen arteko indar magnetikoa aztertu. Korronte elektrikoak noranzko berekoak izatean, hariak elkar erakarri, korronteak aurkako noranzkoa izatean, aldaratu.

- Korronte batek bestearen eragin magnetikoa jasango du. D distantziara dagoen puntuak jasango duen eremua, ondorengo formulak adierazten digu:

Formula: g ggggggggggggggggggggg

Modulua: gggggggggggggggggg

- Eremu magnetikoaren intentsitatearen norabidea bi korronteek eratzen duten planoarekiko perpendikularra da. Eremu magnetikoaren intentsitatearen noranzkoa: Eskuin-eskuaren arauaz lortzen da. 

d: harien arteko distantzia

L: harien luzera

I₁: ezkerreko harian zeharreko korrontearen

Fisika Kuantikoa

Efektu fotoelektrikoa

Orokorrean, argi ultramorea behar izaten da fotoelektroien emisioa eragiteko, baina metal alkalino batzuekin, nahikoa da argi ikusgaia.

Fisika klasikoak azaldu ezin dituen fenomenoak

• Atari-maiztasun bat dago efektu fotoelektrikorako.
• Gelditze-potentziala erabilitako argiaren maiztasunaren araberakoa baino ez da.

Einsteinen efektu fotoelektrikoaren teoria

Erradiazio fotoi bakoitzak energia du atari-maiztasunarekin, E = h · f. Hori da elektroi bat metalezko elektrodotik erauzi ahal izateko behar den energia: energia minimo beharrezkoa. Energia kantitate horri lan-funtzioa edo erauzketa-lana (W_l) esaten zaio: W_l = h · f₀.

Fotoiaren kontzeptua

Fotoi bakoitzaren energia osoa edo zati bat erauzketa-lanean eta energia...

Energia: oinarrizko definizioa

Energia, magnitude fisiko bat, gorputzek beren burua zein beste gorputzak¹ eraldatzeko duten ahalmena da.

Energia mekanikoa

Energia mekanikoa gorputzek beren higiduragatik edo posizioagatik duten energia osatzen du.

Energia zinetikoa

Energia zinetikoa higiduran egoteagatik gorputzek duten energia da.

Energia potentzial grabitatorioa

Energia potentzial grabitatorioa lurrazaletik gora egoteagatik gorputzek duten energia da.

Energia potentzial elastikoa

Energia potentzial elastikoa deformazioaren eraginez gorputz elastikoek duten energia da.

Energia termikoa

Energia termikoa tenperatura desberdineko gorputzen artean transmititzen den energia da; tenperatura eta egoeraren aldaketak eta dilatazioak eragin ditzake.

Era berean,...

Uhinak

Uhinak energia espazioan zehar hedatzeko moduak dira, materiarik lekualdatu gabe.

Argia

Argia uhin mota bat da, hutsean heda daitekeena.

Argi Iturriak

Bi mota daude: naturalak (eguzkia, izarrak) eta artifizialak (bonbillak, kandelak).

Argi Igorle Sekundarioak

Gorputzek argia xurgatu eta islatzen dute:

• Gardenak: argiari igarotzen uzten diote.
• Zeharargiak: argiaren zati bati igarotzen uzten diote.
• Opakuak: ez diote argiari igarotzen uzten.

Argiaren Propietateak

Lerro zuzenean eta azkar hedatzen da.

Islapena

Argi izpiek gainazal batekin talka egitean norabidea aldatzen dute.

Ispiluak

Argi izpi guztiak islatzen dituzten gorputz opakuak.

Errefrakzioa

Argi izpiek ingurune batetik bestera igarotzean norabidea aldatzen dute.

Leiarrak

Gorputz gardenak dira, irudiak...

Teoria Zinetikoa Gasei Aplikaturik

• Gasak osatzen dituzten partikulak oso txikiak dira, bereizita daude eta etengabe higitzen ari dira.
• Gasek haiek barruan dituzten ontzien bolumen guztia hartzen dute.
• Gasek presioa eragiten diete haiek barruan dituzten ontzietako hormei.
• Zenbat eta arinago higitu gasaren partikulak, orduan eta altuagoa da tenperatura.

Zero Absolutua

Zenbat eta astiroago higitu gasaren partikulak, orduan eta baxuagoa da tenperatura. Muga bat dago: partikulak higitzen ez direnean, gasaren tenperatura ahal den baxuena da.

Gasen Legeak

• Boyle-Mariotten Legea: Tenperatura konstantea. Presioaren eta bolumenaren arteko biderkadura konstantea da (bolumena txikitu, presioa handitu).
  P·V = kte -> P1·V1 = P2·V2
  Definizioa: Tenperatura konstantean

HIGIDURA ETA INDARRAK: Fisika fenomeno fisikoak aztertzen dituen zientzia da. Objektu bat neurtzea oinarri hartzen dugun kantitatearekin alderatzea da.

Higidura

Materia atomoz osatuta dago, atomoak partikula txikia eta zatiezina zela zion Daltonek.