Higidura eta indarrak: fisikaren oinarriak

Laburpena

Dokumentuak fisikaren oinarrizko kontzeptuak biltzen ditu: Unitateen Nazioarteko Sistema, magnitude oinarrizkoak eta eratorriak, higidura eta haren elementuak (posizioa, ibilbidea, denbora, distantzia, abiadura, azelerazioa) eta higidura uniformeki azeleratua. Gainera, indarrak, haien elementuak eta unitateak, indarra-masa-azelerazioa erlazioa, grabitazio indarra eta presioa azaltzen ditu.

Funtsezko puntuak

Unitateen Nazioarteko Sistemak zazpi oinarrizko unitate ditu.
Oinarrizko magnitudeak zuzenean neurtzen dira, kalkulurik egin gabe.
Magnitude eratorriak oinarrizko magnitudeen arteko eragiketa matematikoen bidez lortzen dira.
Abiadura higikariak denbora-unitateko egiten duen distantzia da; azelerazioa denbora-unitateko abiadura-aldaketa da.
Higidura uniformeki azeleratuak ibilbide zuzena eta azelerazio konstantea ditu.
Indarrek gorputzak higiduran jar ditzakete, abiadura aldatu, ibilbidea aldatu edo deformatu.
Presioa indarraren eta azalera-eremuaren arteko erlazioa da: azalera txikiagoa, presio handiagoa.

Frogatu zeure burua

HIGIDURA ETA INDARRAK: Fisika fenomeno fisikoak aztertzen dituen zientzia da. Objektu bat neurtzea oinarri hartzen dugun kantitatearekin alderatzea da.

Unitateen Nazioarteko Sistema gehien erabiltzen den unitate sistema da. Zazpi oinarrizko unitate ditu, oinarrizko magnitudeak neurtzeko erabiltzen direnak.

Oinarrizko magnitudeak kalkulurik egin gabe zuzenean neurtzen diren magnitudeak dira.

Magnitude eratorriak, orrenbestez, oinarrizko magnitudeen arteko eragiketa matematiko batetik edo gehiagotik sortutako magnitudeak dira.

12756000 m = 1,2756 · 10⁷ m

0,000015 m = 1,5 · 10^-5 m

Higidura

Higidura: Aztertzen duen fisikaren atalari zinematika esaten zaio.

Elementu finko horien multzoari erreferentzia-sistema esaten diogu, eta higitzen den elementua higikaria da.

Higiduraren Elementuak

Higiduraren elementuak:

Posizioa: Higikariak erreferentzia-sistema bati dagokionez espazioan duen lekua da.
Ibilbidea: Higikariaren higidurako puntu guztiak lotzen dituen lerroa da.
Denbora: Higikariak distantzia jakin bat egiteko behar duen denbora da.

Distantzia: Higikariak posizio batetik bestera egiten duen luzeera da.
Abiadura: Higikariak denbora-unitatean egiten duen distantzia da.
Aldiuneko abiadura: Une jakin bateko abiadura da.
Batez besteko abiadura: Aldiuneko abiadura guztien batez bestekoa da.

Azelerazioa eta Higidura Uniformeki Azeleratua

Azelerazioa: Higikariak denbora-unitateko duen abiadura-aldaketa da.

Higidura uniformeki azeleratua duen higikariak baldintza hauetan betetzen ditu:

Ibilbide zuzenean higitzen da.
Azelerazio konstantea du.

Indarrak

Indarrak: Dinamika da indarrak aztertzen dituen fisikaren atala.

Geldirik dauden gorputzak higiduran jartzeko.
Higikarien abiadura aldatzeko, higikaria azeleratuz edo balaztatuz.
Higikariaren ibilbidea aldatzeko.
Gorputzak deformatzeko.

Indarren Elementuak eta Unitateak

Indarren elementuak eta unitateak:

Aplikazio puntua: Indarrek gorputzeko zer puntutan eragiten duen adierazten du.
Norabidea: Indarra zer zuzenaren gainean aplikatzen den adierazten du.
Noranzkoa: Indarrak norabide batean duen orientazioa adierazten du.
Intentsitatea: Indarraren balioa da.

Indarra, Masa eta Azelerazioa

Indarra, masa eta azelerazioa: Indarra, masa eta azelerazioa elkarren artean erlazionatutako magnitudeak dira, eta garrantzitsua da dinamikaren legeak zein diren jakitea erlazio hori ulertzeko.

Grabitazio Indarra eta Presioa

Grabitazio indarra: Unibertso gorputz guztiek elkar erakartzen dute grabitazio indarraren bitartez.

Presioa: Zenbatekoa den indar baten aplikazio-eremuaren azalera, indar horren eragina era batekoa edo bestekoa izango da.

Presioa solidoetan: Eskirik gabe dagoen pertsona eskiak lotuta dituen pertsona baino gehiago hondoratzen da elurretan.
Presioa likidoetan: Itsaspekoak indar bat jasaten du ur azpian dagoenez, gainean duen likidoaren pisuaren baliokidea.

Ohiko galderak

Zer da abiadura?

Higikariak denbora-unitatean egiten duen distantzia da. Aldiuneko abiadura une jakin bateko abiadura da, eta batez besteko abiadura aldiuneko abiadura guztien batez bestekoa da.

Zer da azelerazioa?

Higikariak denbora-unitateko duen abiadura-aldaketa da. Higidura uniformeki azeleratuan azelerazioa konstantea da eta ibilbidea zuzena da.

Zer da grabitazio indarra?

Unibertsoko gorputz guztiek elkar erakartzen dituzten indarra da.