Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Giza Eskubideak

4. GIZA ESKUBIDEAK:

• Herritartasuna eta herritarren eskubideak

  • Gizakiok herritar garela onartzeak gizakiok eskubide batzuk ditugula onartzeak dakar berarekin.

  • Hasiera batean, hainbat eskubide zibil aitortu zitzaizkien herritarrei, hala nola, legezko bermerik gabe ez atxilotzeko eskubidea (Habeas Corpus), kontzientzia askatasunerako eskubidea eta adierazpen-askatasuna.

  • Parte-hartze politikorako eskubidea, elkartzeko eskubidea, sufragio unibertsala eta kargu publikoak izateko eskubidea.

  • Hezkuntza jasotzeko eskubidea, sindikatuetan elkartzeko eskubidea, greba egiteko eskubidea eta laneko higiene eta segurtasunerako eskubidea.

• Giza eskubideak eta giza eskubideen aldarrikapen unibertsala

  • 1948an NBEren Batzar Nagusiak Giza Eskubideen Aldarrikapen

J. Ortega y Gasset-en pentsamenduaren bigarren aroa, “Aro perspektibista” izenez ezagututa, Meditaciones del Quijote izeneko idazlanarekin hasten da. Obra horretan Ortegaren filosofia laburbiltzen duen esaldi ospetsua agertzen da: «Yo soy yo y mi circunstancia, y si no la salvo a ella no me salvo yo».

Gizaki bakoitzak zirkunstantzia edo egoera jakin batean murgildurik dago beti, eta arrazoi horrexegatik errealitateari so egiten dion horrek bere ikuspuntutik egiten du, halabeharrez. Norberaren ikuspuntu edo perspektiba errealitatearen beharrezko osagaia da eta ezin esan daiteke ikuspuntu bat besteen gainetik dagoenik. Perspektibismoaren teoriak, hortaz, errealitatearen gaineko ikuspuntuen aniztasuna aldarrikatzen du. Hala eta guztiz ere,...

Frankfurteko Eskola

Jurgen Habermas: Biografia eta Pentsamendua

Jurgen Habermas alemaniar filosofo eta soziologoa Duesseldorfen jaio zen 1929an. T. W. Adornoren laguntzaile izan zen irakasle lanetan 1956-59 bitartean. 1961etik 1964ra Heidelbergeko Unibertsitateko irakaslea izan zen; eta 1964-70 bitartean, Frankfurteko Unibertsitateko filosofia eta soziologia irakaslea. 1971. urtetik aurrera Starnbergeko Max Planck Institutuko zuzendaria da.

Habermas Frankfurteko Eskola deritzonaren jarraitzaile nagusietako bat da. Bere iritziz, positibismoa eta ikerkuntza zein zientzia modernoa ez dira inondik ere objektiboak. Habermasek dioenez, gizartearen teknologizatzeak eta burokraziaren hazkundeak betikotu egin dituzte estatuaren erakundeak, eta herritarrak...

Sarrera: Nietzsche eta bere filosofia

Nietzsche XIX. mendeko alemaniar filosofoa izan zen. Filosofo bitalista izan zen, eta bere filosofia kitzikagarria izan zen, izan ere, aurretik indarrean egondako filosofiaren kritika gogorra egin zuen. Kritika hori mendebaldeko filosofiari eta bitalismoari lotuta dago.

Mendebaldeko Filosofiaren eta Gizartearen Kritika

Kritika gogor horren barruan, mendebaldeko filosofia eta gizartea kritikatu zituen, bere ustez, gizakiaren kalterako zirelako indarrean zeuden ideiak.

Arrazoimenaren Nagusitasunaren Aurka

Alde batetik, arrazoimenaren nagusitasunaren kontra egin zuen. Arrazoimena soilik erabiliz ezin da egia lortu. Gizakiak, errealitatea eta egia ezagutzeko, zentzumena ere beharrezkoa du.

Metafisikaren Aurka

Bestetik,...

Baldintzapena eta Determinazioa

Baldintzatuta egotea eta determinatuta egotea ez dira gauza bera.

• Baldintzatuta egotea: Askatasuna ez da absolutua eta erabatekoa, baina nor bere ekintzen erantzule dela jakiteko adinakoa da.
• Determinatuta egotea: Askatasunez jokatzeko aukera guztiak erabat ukatzea esan nahi du.

Determinismo Kosmologikoa: Patua

Estoikoen ustez (K.a. IV. mendean), kosmoaren ordena jakitea beharrezkoa da. Unibertsoa zuzentzen duen legea Patua da. Patuaren arabera, den-dena halabeharrez gertatzen da.

Bi munduren bereizketa egiten zen:

• Barneko askatasunaren mundua (gure esku dago).
• Kanpoko mundua (ez dago gure esku).

Morala eta Askatasuna

Morala izatea eta Amorala izatea

Gizabanakoa nahitaez da izaki morala. Hauek aukerak imajinatu, horietako...

Egoera berria ulertzea, sormena lantzea eta harantzagoko munduan kokatzen zituzten amets haiek mundu honetan gauzatzen jardutea. Bide hori jorratuz, gizakia supergizakia izatera heltzen da.

Lehoia: Moraltasunetik Askatzea

418. Lehoi bihurtzen da gamelua, arnetsak mundu honetan gauzatzen saiatzean. Lehoi bihurtzean, gizakia idealismoaren zamatik askatzen da. Inposatu zitzaion morala kentzen du. Eta moralaren, lege idealistaren aurretik norberaren borondatea ezartzen du. Bizi garen gizarteek beraiek baino handiagoa den zerbait sortzen dute, eta gizakiak ere beste gizaki hobe bat sortu behar du. Baina lehoia ez da sortzailea oraindik.

Haurra: Balore Berrien Sortzailea

419. Haur bihurtzen da lehoia, sormena lortzean, haurra bakarrik delako balore berriak...

Ezagutza: Artista Izan, Jakitun Baino

Nietzschek gogorki kritikatu zituen egia eta berdintasuna goreneko helburutzat jartzen dituzten pentsaera guztiak. Ideologia horien artean, honako hauek daude: Ilustrazioa, sozialismoa, positibismoa, utilitarismoa, sufragismoa, eta bereziki platonismoa eta kristautasuna, aurreko guztien oinarriak direlako. Bestalde, darwinismoa ere kritikatu egin zuen.

Erromantizismoa eta Arrazoimenaren Kritika

Erromantikoa da Nietzsche, bere filosofiaren hasieran behintzat; hau da, arrazionalismoaren aurka dago. Nietzschek dioenez, bizitzaren muina (jaiotza eta heriotza, zabaltzeak eta murrizteak, ona edo txarra zer den, egia beharrekoa, eta abar) ezin da kontzeptuen bitartez ulertu, eta sentimendu tragikoaren bitartez atzematen...

Karl Marx 1818an jaio zen Treverisen. Unibertsitatean ekonomia eta filosofia ikasi zituen. Filosofo eta ekonomista honek ideia berrien erakarpena aurkitzea nabarmendu zuen. Alderdi ekonomikoari dagokionez, Marxen dialektikaren arabera, aurkakoen arteko borrokak historia zuzentzen du, hau da, zapaltzaileen eta zapalduen arteko borroka.

Marx eta beste filosofo batzuk

Historian zehar, ideia honekin bat datozen filosofoak egon dira, hauen artean Heraklito. Filosofo honen teorian, berak zioen naturako gune guztietan aurkakoen arteko borroka ikus dezakegula; adibidez, beroa eta hotza, ura eta sua.

Bestaldetik, badaude haren kontra dauden filosofoak, Platon adibidez. Honek gizarte berean klase ezberdinak finko egotearen defendatzailea zen. Platonen teoriak...

Aro Modernoa

XVI. eta XVII. mendeetan bi korronte garatu ziren: Arrazionalismoak jaiotzetiko ideiak hobesten ditu, eta Enpirismoak, aldiz, zentzumenetatik jasotzen direla dio. Lehenengo korrontearen ordezkari nagusiena Descartes izan zen, eta bigarrenarena Hume.

Descartes-en helburua zientzia berriaren oinarri teorikoa topatzea izan zen. Bere garaian zientzia iraultza garatu zen, eta Mendebaldeko kulturaren oinarriak kolokan jarri ziren. Bere proiektu filosofikoa zalantzarik gabeko egi bat lortzean datza. Eszeptizismo metodikoa jarraitzen du: dena jartzen du zalantzan, zalantzarik gabeko egia topatu arte.

Zalantzan nagoen bitartean, badago gauza bakar bat zalantzarik gabea dena: zalantzak planteatzen dituen pentsamendua badagoela. Bere ekarpen...

Humeren Emotibismo Morala

2. GAIA: HUMEREN EMOTIBISMOA. Humek giza natura ikertzerakoan printzipio enpiristak aplikatu zituen. Horregatik, giza ezagutzaren muga esperientzia zela zioen, inpresiorik gabeko ideietan oinarritzen den ezagutza ez dela benetako zientzia. Humek giza naturaren gaineko zientzia garatu nahi zuen, eta hori etikan aplikatzen saiatu zen. Humeren etika inpresioetan oinarritzen da, eta aurreko autoreen tradizio arrazionalistarekin erabat ezberdina zen ikuskera planteatu zuen.

Arrazionalismo Etikoaren Kritika

Humek arrazionalismoa kritikatu zuen. Arrazoia moraltasunaren oinarria balitz, balorazio moralek (lapurtzea gaizki dagoela, adibidez…) arrazoiaren objektu, ideien arteko erlazio edo egitatezko arazoa litzateke, eta hori...