Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Berpizkundea: Giza Pentsamenduaren Berpiztea

Berpizkundeak antzinako greziar-erromatar balioetara itzultzea proposatu zuen. Italian sortu zen, eta Europa osora hedatu zen.

Sorrera eta arrazoiak

• Italiako egoera politiko eta sozialak merkataritzaren garapena eragin zuen, burgesia kultu eta dinamikoa sortuz.
• Konstantinoplatik, greziar-erromatar kulturan maisu ziren jakintsu askok Italiara ihes egin zuten.
• Jakintzaren hedakuntza unibertsitate eta akademien bidez bultzatu zen.

Ezaugarri orokorrak

• Helburua greziar-erromatar arte klasikoaren mailara iristea.
• Gizakiaren neurrira itzultzen ahalegindu ziren: gizakia unibertsoaren erdigune bihurtu zen.
• Ikuspegi unitarioa nagusitu zen.
• Guztia arrazoitu zitekeen, mundua arrazonagarria zelako.
• Mundu-ikuskera berri

Descartesen Metodoa: Egia Ziurraren Bila

Abiapuntua

Ikastetxearen esperientzia: etsipena, dezepzioa, gauza batean izan ezik.

Matematikan eta Logikan, metodo baten bidez, egiak lortzen dira.

Gizaki guztiek arrazoimen berbera dute, baina zuzentzen ez badakite, ez dira egietara helduko. Arrazoimena ez da egiak ez lortzearen erruduna.

Beraz, Matematikaren eta Logikaren antzeko metodo bat eratzen du, ezaugarri hauekin:

• Alde txarrak alde batera uzten dituena (arau asko eta nahasgarriak).
• Alde onak biltzen dituena.

Metodoaren Arauak (Ezaugarriak)

Arau gutxi eta jarraitzeko errazak dira:

1. Nabaritasuna (Egiaren Irizpidea)

   Argitasuna eta bereizitasuna. «Ez dut egiatzat hartuko argia eta bereizia ez dena, hau da, zalantza izpirik ez duena».

2. Analisia

   «Arazoak ahalik

Iraultza Zientifikoa

Iraultza zientifikoarekin batera unibertsoaren ikuskera eraldatu zen:

• Koperniko (1473-1543): Lurraren ordez Eguzkia kokatu zuen unibertsoaren erdigunean, nahiz eta unibertsoa zirkularra zela pentsatzen jarraitu zuen.
• Kepler (1571-1630): Hiru lege ospetsu plazaratu zituen:
  1. Planeten ibilbidea eliptikoa da, ez zirkularra.
  2. Planeten erradioek azalera berbera estaltzen dute denbora berean.
  3. Edozein bi planeten biraketa-periodoak Eguzkirako duten bataz besteko distantziarekiko proportzionalak dira.
  Keplerren beste ekarpen garrantzitsua 'indar' kontzeptuarena izan zen.
• F. Bacon (1561-1626): Zientziaren filosofia sortu zuen. Bere helburua zientziaren bidez gizartea eraldatzea zen.

Helburua, orain, praktikoa izango da: gizakia hobeto bizitzea....

Natura eta Kulturaren Eztabaida Historikoa

Physis eta Nomos: Kontzeptu Klasikoak

K.a. V. mendean, filosofo greziarrek gizakiak zer garen arrazionalki azaldu nahi izan zutenean, honako bi kontzeptu hauek erabili zituzten: Physis eta Nomos.

• Physis: “natura”. Batetik, gizakia naturaren parte dela adierazten du. Bestetik, izaki naturalek mugimenduaren eta atsedenaren printzipio bat dutela ondorioztatu zuten. Hots, dinamika propioa dute, beren izateko era.
• Nomos: “gizarte-araua” edo “lege juridikoa”. Kulturaz, hain zuzen; gizatalde bati dagozkion arau-, lege-, ohitura-, erritu- eta portaera-multzoaz. Antzinako greziarrak ohartu ziren Nomosa hitzarmenezkoa dela, herri bakoitzak bere kultura propioa duelako.

K.a. V. mendeko eztabaida filosofikoa...

Zer da jakitea? Zentzu zabalean, jakitea errealitatearekin harremanetan jartzea da, hura bereizi eta ulertzeko. Hau da, labur esanda, jakitea errealitatea aztertzea da.

Jakintza iturriak. Bi jakintza iturri daude: sentikortasuna eta arrazoimena. Sentikortasunak gauzei buruzko oinarrizko esperientzia ematen du, eta esperientzia eta arrazoimena nahasian gertatzen dira beti. Hainbat esperientzia mota desberdin bereizten ditugu. Indukzioa zerbait orokortzea da, eta dedukzioa, berriz, premisa batzuetatik ondorioak ateratzea (adibidez, gizakiok hilkorrak gara).

Jakintza motak:

• Arrunta edo ohikoa: eguneroko esperientzian oinarritua, ez du sistematikoa izan nahi eta aurreiritziez josita dago.
• Zientifikoa: ezagutza sistematikoki antolatuta, zergatia azalduz,

Botere Politikoa eta Legitimitatea

Botere politikoa: Besteak modu jakin batean jokatzera behartzeko ahal edo indarra.

Legitimitatea: Botere politikoa legitimoa da obeditu behar dutenek baliotzat dutenean hura gauzatzeko modua.

Autoritatea: Botere politikoaren aginduak obeditu behar dituztenek hura errespetatzean eta balioztatzean egiten dioten aitorpena.

Legitimazio Motak

Legitimazio tradizionala: Denboraren joanean aldaezin iraun duten ohituren prestigioan oinarritzen da legitimazioa.

Legitimazio karismatikoa: Aparteko norbaiti lotuta dago legitimazioa; itzelezko nortasuna duela-eta besteengan mirespena eta errespetua sortzen duen norbaiti lotuta.

Legitimazio arrazional-legala: Boterea gauzatzeko modua arautzen duten zenbait lege eta arau arrazional...

Nietzsche: Kristautasunaren kritika

Nietzschek kristautasunari egindako kritika, metafisika mendebaldarraren kritika da. Kristautasunak bi esfera bereizi, kontrajarritan bereizi errealitatea. Inguratzen gaituen eta zentzumenen bidez hautematen dugun mundua ez da erreakutate iragankorra. Jainkoa benetako errealitatzat hartu. Bi esparruok, oso balio ezberdinak izan. Jainkozkoari dagokionak, betierekoa eta transzendetea. Gizakien mundua errealitate ez-perfektua eta bekatuari lotuta da, gure xedea hilkor denaren plano hori gainditzea izan behar du, Jainkoarekin bat egiteko. Hori kortzeko bide bakarrak tentaldia garaitzea eta aszetismoari men egitea da. Kristautasunak mespretxatzen zuen biziaren balioa Nietzscheren ustez. Nietzscheren bitalismoa...

Komunikazioa eta hizkuntza:

komunikazioa, pertsona edo animalia bati nahiz gehiagori zerbait aditzera haiengan eragiteko egiten den informazio igaropena da. Hizkuntza entitate generikoa da.

Komunikazioa eta giza hizkuntza:

animalia espezie asko hainbat modutara komunikatzen dira elkarrekin, keinuen bidez eta soinuaren bidez, komunikazio sistemak. Gizakiak, kode konbentzionalak asmatzeko gaitasuna, mezu kopuru mugatu bat transmititzeko eta mezu desberdinen kopuru mugagabea adierazteko. Gaitasun hori hizkuntza da.

Zeinuak zer diren eta nola sailkatzen diren:

A. Zeinuaren definizioa: norbaitentzat nolabait beste zerbait adierazten duen oro. Erreferentzia egiten dion horri adierazitakoa, eta jasotzaileari, interpretatzaileak. B. Zeinuaren elementuak:

1. Bizitza eta Moralaren Osagaiak

1.1. Balioak

Balioak gu gugan edo pertsonengan erakargarri egiten zaizkigun ezaugarriak dira, eta funtzio garrantzitsua betetzen dute gure identitatea zaintzen. Balio mota asko daude, adibidez: balio estetikoak, balio ekonomikoak, bizi-balioak, balio intelektualak, balio erlijiosoak eta balio militarrak. Garrantzi berezia duten balio mota batzuk daude: balio moralak. Balio moralen ezaugarriak:

• Balio moralak, gure bizitzan txerta ditzakegun eta txerta behar ditugun balioak dira. Beste balio batzuk ez bezala, balio moralak denok geureganatu ditzakegu behar beste saiatuz gero.
• Balio moralak pertsonalak dira ezinbestean.

1.2. Bertuteak

Filosofo klasikoek, bertutea, ongira bideratzen duten ohitura eta jarrera multzoari...

Platonekin alderatuta:

• Zentzumen bidezko errealitatea da bakarra.
• Arimaren hilkortasuna.
• Soiltasunean, auto-askitasunean eta plazerean oinarritutako etika.
• Politikatik aldentzea.

Plazerra honela definitzen da:

• Gorputzean minik eza.
• Asaldura psikologiko eta espiritualik eza: beldurra, larritasuna, estresa...
• Gorputzaren desioak eta desio espiritualak asebetzea: adiskidetasuna, ezagutza eta edertasunaz gozatzea.

Estoizismoa

Zenon (K.a. IV) greziarrak sortua. Estoikoen arabera, unibertsoa eta bertan gertatzen den guztia lege, printzipio edo arrazoi unibertsal batek arautua, zuzendua eta ezarria da. Patua onartu egin behar da.

Gizakiak naturaren beharren mende egon behar du. Patuaren onarpenak gure mende ez dagoenaren aurrean ezer ez egitera garamatza: maitasunaren...