Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Gizakiaren Izaerari buruzko Lotura Berezia

Emergentismoa: Materia eta Espirituaren arteko zubia

Emergentismoak gizakiaren interpretazio materialista du oinarri, baina alderdi psikologiko eta espirituala kontuan hartzen ditu. Ikuspegi honen arabera, konplexutasunak ulertu ezinik erredukzionismo itsu batean erortzeko arriskua dago.

Emergentismoak dio gizakiaren alderdi espirituala materiatik azaltzen den propietate bat dela, baina, hasierako materiatik harago, kualitatiboki goragoko plano batean dagoela.

Askatasunaren Auzia

Ikuspegi Determinista

Deterministek diote egiten dugun oro aurrez ezarrita dagoela eta ezinbestean gertatzen dela. Haien ustez, askatasun-sentsazioak ezjakintasunean du jatorria, hau da, gure ekintzak baldintzatzen dituzten kausak...

Jakintza Zientifiko-Teknikoaren Barne-Mugak

Zientziaren garapen muga altuera iritsi den garai historikoan bizi gara. Badaude pentsatzen dutenak garapen horri esker zientziak gizakiek aurre egin behar dieten arazo guztiak konpontzeko gai izango direla.

Tribuaren Mugak

Ahaztu egiten da natura-zientzien baieztapenak probabletzat defenda daitezkeela ondorioztatu zela, baina ez egiazkotzat.

Karl Popperrek, arrazoimen induktiboari egin zion kritikan, frogatu zuen behaketan oinarritzen diren baieztapenak behaketa hori ulertzeko moduak baldintzatzen dituela. Hori horrela, Popperrek proposatu zuen egiaztapen printzipioa faltsazio printzipioaz ordezkatu behar zela; hortaz, berrikusi beharko dira baieztapen unibertsalak, kasu posibleetakoren batean betetzen...

Arrazionalismoa eta Enpirismoa bi korronte nagusi dira ezagutzaren jatorria eta mugak aztertzeko.

Arrazionalismoaren Oinarriak

Lehenik eta behin, esan behar da Descartesek arrazionaltasuna defendatzen duela, zoriontasunaren bila baitabil, eta bere ustez zoriontasuna da errealitatean nola jokatu behar den jakitea. Errealitatean nola jokatu behar den jakiteko, errealitatea nolakoa den jakin behar dugu. Matematikoa zenez, nahi zuen matematika beste adar guztietara estrapolatu.

Bai arrazionalismoak bai enpirismoak ezagutzaren alde bilatzen dute. Arrazionalismoari begira, garrantzia gehienbat arrazoian datza. Arrazoian oinarritutako ezagutza objektiboa eta unibertsala da, erabateko ziurtasuna eskainiko duena. Adibidez, matematika bezalako zientzia...

1. Zer da Antropologia? Motak eta ardurak

Gizakia aztertzen duen zientzia da, eboluzioa edo gizartea, adibidez, aztertuz. Bi mota nagusi daude:

• Filosofikoa: Gizakia zerbait garrantzitsu moduan jartzen du, eta batez ere gizarte zientziak aztertzen ditu.
• Zientifikoa: Zientifikoen barruan bi mota daude:
  1. Biologikoa: Eboluzioa.
  2. Kulturala: Kultura ezberdinak.

2. Gizakiaren bi alderdiak eta prozesuak

Gizakiak bi alderdi ditu: alde batetik, biologikoa (naturala delako) eta bestetik, kulturala (kultura da).

Gaur egun ezagutzen dugun bezala izateko, bi prozesu gertatu dira:

1. Hominizazioa: Pongidoetatik Homo sapiens sapiens-era gertatu den prozesu biologikoa da.
2. Humanizazioa: Homo sapiens sapiens agertu zenetik gaur arte egon diren aldaketa kultural guztiak.

3. Fixismoaren

Santo Tomasen Pentsamendu Filosofikoa

Auzi Filosofikoa: Fedea eta Arrazoia

Santo Tomas Akinokoak errebelazioa eta filosofia bereizi zituen. Fedearen eta arrazoiaren arteko harremana zehaztasun metodikoz planteatu zuen lehen aldiz, bereziki Jainkoaren existentziari dagokionez. Garai hartan, psikologikoki pentsaezina zen Jainkoaren existentzia zalantzan jartzea. Hori dela eta, auzia intelektuala baino ez da: teologia arrazionala sortzen da, filosofiarekin bateragarria dena eta filosofia argitzeko eta sustatzeko gai dena.

Jainkoaren Existentzia Frogatzeko Bost Bideak

Santo Tomasen arabera, ezagutzen den kausa batetik abiatuta ondorioa froga daiteke. Baina Jainkoaren existentzia ezin da modu horretan frogatu, ez baitugu Jainkoa zuzenean ezagutzen....

Mitotik Logosera

Hasieran, errealitatea kontakizun fantastikoen bidez azaltzen zen, eta gero, zentzumenen bidez jasotako datuak printzipio edo legeen bidez arrazionalizatzen hasi ziren.

Logosa: Arrazionala, Sistematikoa eta Kritikoa

Logosa arrazionala, sistematikoa eta kritikoa da.

Sofistak eta Sokrates

Sofistak (Protagoras: "Gizakia da gauza guztien neurria")

• Erlatibismoa:

Mendebaldeko Pentsamenduaren Oinarriak eta Bilakaera

1. Sokrates (K.a. 469-399)

Atenasen jaio zen. Platon izan zen bere ikaslea, eta azken honek idatzitako elkarrizketei esker ezagutzen dugu gaur egun Sokratesen pentsamendua. Sokratesen arazo nagusia etika zen: nola egin behar genuen bizi on bat izateko edo bertutetsuak izateko.

2. Platon (K.a. 427-347)

Atenasen edo, beste batzuen arabera, Aeginako irlan jaio zen. Bere maisua izan zen Sokratesen pentsamendua islatzeko zenbait elkarrizketa idatzi zituen, horien artean: Timeo eta Errepublika. Horrez gain, Aristotelesen maisua izan zen. Platonek, aldiz, bertutea zer den adierazi behar zela esaten zuen, bertutetsua izan ahal izateko. Platon eta Sokrates krisialdiaren erlatibismotik irten nahi zuten,...

Filosofiaren Korronte Nagusiak

Sofistak

• Erlatibismoa: Egia bakoitzaren arabera aldatzen da.
  • Protagoras: "Gizakia gauza guztien neurria da."
• Eszeptizismoa: Egia ez da existitzen.
  • Gorgias: "Ez dago egia, eta baldin balego, ezin genuke ezagutu."
  • Eszeptizismoa paradoxikoa dela.

Sokrates

Dogmatismoa:

• Erlatibismoaren eta eszeptizismoaren kontra.
• Egia zein den jakitea posible da.
• Kontu guztietan definizio unibertsala aurkitu daiteke.

METODOA:

• Hasieran ironia.
• Maieutika: Galdera bitartez, solaskidearen jakintza ateratzen laguntzea.

Platon

Bi jakintza mota:

• Iritzia (faltsua, zentzumenezkoa): Gauzen ezagutza da.
• Zientzia (egiazkoa, arrazoimenezkoa): Ideien ezagutza da.

Aristoteles

Giza ezagutzaren teoria orokorra egin zuen:

• Zentzumenezko ezagutza egiazkoa eta beharrezkoa

Aristotelesen Etika Eudemonista

Aristotelesen etika eudemonista dela esaten da, grezieraz eudaimonia zorionari esaten baitzaio. Horregatik, gure bizitza zoriontsu izatean jartzen du indarra.

Gizakiaren Arrazoimena eta Mintzamena

Aristotelesen esaldia da: «Logos-a duen animalia da gizakia». Horrek esan nahi du gizon-emakumeok dugun eta bereizten gaituen ezaugarririk garrantzitsuena arrazoimena eta mintzamena izatea dela, hau da, arrazoia eta hitza izatea.

Zoriona Lortzeko Bidea: Bertutea

Bizitza praktikoan zoriona lortzeko bertutea landu behar dugula esan zuen Aristotelesek.

Zer da "Arete"?

Arete hitzak bertutea esan nahi du.

Nondik sortzen da "Arete" Aristotelesen arabera?

Bertutea, Aristotelesen esanetan, ohituratik eta praktikatik sortzen da. Esaten...

Tomas Moro eta gizarte ideala

Londres (1478-1535). Utopia hitza asmatu eta izen bereko liburu bat idatzi zuen, uharte batean oinarritua. Tomas Morok irudikatu zuen hiri idealaren izena Utopia zen.

Utopiaren ezaugarriak

• Egitura politiko demokratikoa: Buruzagia bere postutik kendu daiteke.
• Erlijio-tolerantzia: Erlijio ezberdinak onartzen dira.
• Hezkuntza: Estatuak zainduko du hezkuntza.
• Bizitzaren planifikazioa: Biztanleen betebeharra denon mesederako aritzea da, gaitzik okerrenak baztertuz.
• Berdintasun ekonomikoa: Diruaren desagerpena eta ondasunen banaketa.

Platon eta hiri ideala

(K.a. 427 - K.a. 347). Bere lan nagusia Elkarrizketak izeneko liburu-bilduma da. Platonentzat etika eta politika beharrezkoak dira justizia lortzeko.

Hiriaren antolaketa ideala

Hiru...