Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Hannah Arendten Totalitarismoaren Azterketa

Hannah Arendtek totalitarismoaz hitz egitean, nazismoa eta Sobietar Batasuneko garai stalinista ditu buruan. Haren ustez, historian ez da inoiz horrelako basakeria antolaturik gertatu, eta, hortaz, kategoria berriekin ulertu behar da. Hori azaltzea da, hain zuzen ere, Totalitarismoaren jatorria obraren helburua.

Totalitarismoaren Aitzindariak

Arendtek bi aitzindari identifikatzen ditu totalitarismoaren aurretik:

1. Antisemitismoa: Frantzian, estatuaren nortasuna indartzeko korronte gisa identifikatzen du. Judutarrak, frantziarrak izan arren, "frantziar" bizimoduaren aurkakotzat aurkezten ziren maiz.
2. Inperialismoa: Pentsalariaren ustez, arraza batzuk besteen gainetik jartzen zituen ideologia honek beste herrialdeetan

Nietzsche: XIX. Mendeko Pentsalari Iraultzailea

Filosofia alemaniarrean XIX. mendean agertutako figura berezia izan zen Friedrich Nietzsche. Iraultza nazionalisten erromantizismoari loturik, antiarrazionalismoa sustatu zuen, Schopenhauerren pentsamenduaren eragin nabarmena jasoz. Bizitzaren eta gizartearen ikuspegi sakon baina polemikoa azaldu zuen, nihilismo negatiboa kritikatu eta gainditzeko bidea bilatzen saiatuz. Bere ideiek modernitatearen oinarriak zalantzan jarri zituzten, eta, horrela, Nietzschek filosofia berri baterako esparruak ireki zituen. Haren eragina oraindik nabarmen sumatzen da gaur egungo pentsamenduan.

Kristautasunari Eginiko Kritika Zorrotza

Friedrich Nietzschek kristautasuna gogor kritikatu zuen, esklabo-morala sustatzen...

Gaur egun, globalizazioaren eraginpean, kontzeptuen inguruan ideia gehiago eta aukera gehiago daukagu, eta gero kontzeptu hauek gizartean zehar modu desberdinetan ikusten dira. Honek, gizakiak, komunikabideak eta beste zenbait gauzek bezala, gugan eragiten du. Ideiak hauek zabaltzen dituzte, eta hauek esandakoa beraien autoritatea gatik soilik egiazkotzat hartzen dugu, edo ez dugu horren inguruko kritika bat egiten. Ezta gure jokabideen aurrean batzuetan besteek egiten dutena jarraitu besterik ez dugu egiten, “ondo dago egiten ari naizena?” pentsatu gabe. Historian zehar pentsamendu kritiko hori zigortua izan da sarritan, baita kritikatua edota beste batzuengandik zapaldua. Hori guztiak gaur egun arte jarraitzen du. Pentsamendu kritikoak...

Nietzsche eta Kristautasunaren Amaiera

Testu zati hau Nietzscheren Ecce Homo liburuaren pasarte bat da, zehazki, "Zergatik naizen patu bat" azken kapitulukoa. Titulu honekin Nietzschek erlijio kristauaren akabera irudikatzen du. Pontzio Pilatok Jesukristo Itun Zaharreko Jainkoaren aurrean akabatzen duen hura bezala seinalatzen duenean gertatzen den gisan, Nietzschek kristautasunarekin akabatu duen hura bezala aurkezten digu bere burua.

Gizateria, Humanismoa eta Ezagutza Nietzscheren Arabera

Pasarte honetan, Nietzschek gizateria ezagutzen duen bakarra dela dio, Nietzsche gizon zintzo bakarra da, humanismoak suposatzen duen gezurra identifikatzen jakin baitu. Bestalde, azaldu du adimena ez dela jakintza-pilaketa bat, esperientzia-jakintza bat dela,...

Morala eta Etika: Oinarrizko Kontzeptuak

• Morala:

  • Gizarteak zer den on edo gaizki jotzen duen arau eta balioen multzoa da.

  • Gure portaera zuzentzen duten ohiturak eta arauak dira.

  • Kultura bakoitzaren araberakoa da; ez da beti berdina guztiontzat.

• Etika:

  • Moral horren inguruko hausnarketa filosofikoa da.

  • Galdera hauek jorratzen ditu: Zer da ondo egotea? Zergatik egin behar dugu zuzena?

  • Etikaren bidez moral desberdinak kritikoki aztertzen ditugu eta printzipio unibertsalak bilatzen saiatzen gara.

• Etikaren hiru funtzio nagusiak:

  1. Kontzeptuak argitu: Ongia, zoriontasuna, bertutea...

  2. Morala arrazoitu: Zergatik dira onak edo txarrak ekintza batzuk?

  3. Erabilera praktikoa: Teknologia, bioetika, ingurumenaren etika...

Kontzientzia eta Judizio Morala

• Kontzientzia morala:

Apoliniarra eta Dionisiakoa

Filologia eta Filosofia

Bizitza berez ulertezina denez, Nietzschek, bizitza ikusteko, horren agerpenak eta hizkuntza aztertzea erabaki zuen; izan ere, hizkuntza-formak bizitzaren zantzuak eta botere-nahiaren zantzuak dira. Haren asmoa hizkuntza-adierazpenak aztertzea zen, ikur horien atzean ezkutatzen baita inkontzientea, komunikatu ezin dena, biziaren errealitatea.

Hizkuntza hausnarketa filosofiko ororen abiapuntu bihurtu zen. Hizkuntzak baldintzatzen du gure pentsatzeko, sentitzeko eta bizitzeko modua. Baina hizkuntzak ezin ditu gauzak adierazi, gauzen eta gure arteko harremanak baizik; beraz, gure nahiaren araberakoa da. Hizkuntzaren bidez nahia azter daiteke.

Artea eta Errealitatea: Apoliniarra eta Dionisiakoa

Artea...

Kant eta Ilustrazioa: Sapere Aude

Sapere aude: Ausartu zaitez ezagutzera → Kantek ezagutzera eraman zuen bere artikuluan: “Zer da ilustrazioa? galderari erantzuna”

Esandakoa: Ilustrazioa gizakiaren irteera da erruzko adingabetasunetik; norbaiten gidaritzarik gabe (bere kabuz) aritzeko ezintasuna. Erruzkoa da, baina ez adimen falta bat, gaitasun falta bat baizik.

Kanten ustez, arrazoi kritikoaren erabilera gizartea hobetzera eramango gaituena da. Gizakiok AK garatzeko aukera dugu, baina ahalmen handia suposatzen du, AK kritikak sakontzera edota besteek esaten dutena ulertzen saiatzera eramaten gaitu; geure iritzi propioa lantzera. Alferkeriak askotan AK garapena oztopatzen du, horregatik Kantek esaten du gizaki asko ez direla iritsi AK hori...

Ilustrazioa: Ezaugarri Orokorrak eta Eragina

Ilustrazioa XVIII. mendeko pentsamendu-mugimendu garrantzitsua izan zen, arrazoian eta gizateriaren hobekuntzan oinarritutakoa. Pertsonak modu kritiko, autonomo eta analitikoan pentsatzen ikastea sustatu zuen, eta zientzia eta hezkuntza erabiliz gizakien bizi-baldintzak hobetzeko aukera zegoela uste zuen. Garapenaren ideia indartu zen, belaunaldiz belaunaldi lorpenak pilatu eta gizartea etengabe hobetuko zela sinetsita.

Ilustrazioak liburuen erabilera handitu zuen, entziklopediak eta hiztegiak argitaratuz, eta derrigorrezko hezkuntzaren aldeko ideiak ere bultzatu zituen. Deismo izeneko erlijio-ikuspegia zabaldu zen, Jainkoaren existentzia onartzen zuena, baina aldi berean sinesmen tradizionalak zalantzan...

Nietzsche: Obraren Aldiak

Nietzscheren lana lau alditan banatu zen:

1. Lehen Aldia: Erromantikoa (1869-1876) - "Gaua"

Artea nabarmentzen da, artistek errealitatearen alde iluna aztertzen zutelako, eta Sokratesen eta Platonen metafisikaren kritika du ardatz.

2. Bigarren Aldia: Ilustratua (1877-1882) - "Goiza"

Bere bidaiekin lotutako aldia da, eta jarrera positibista baliatzen du metafisika zein egia zientifikoak kritikatzeko.

3. Hirugarren Aldia: Osotasuna (1883-1885) - "Eguerdia"

Bere pentsamenduaren heldutasun eta distira handieneko etapa da. Honela mintzatu zen Zaratustra lan ospetsua garai honi dagokio, eta Jainkoaren heriotza, supergizakia, betiereko itzulera eta antzeko gaiak lantzen ditu.

4. Laugarren Aldia: Kritikoa (1885-1889) - "Ilunabarra"

Jainkoaren heriotza: Modernitatearen krisia

Beharrezkoa da Jainkoaren heriotza Nietzschek aldarrikatzea, baina ez bakarrik modernitatearekin zaurituta gelditu zen kristauen Jainkoa, baita bizitza menperatzeko asmoz Jainkoaren lekua hartu duen guztien heriotza ere: arrazoia, Estatua, aurrerapena edota zientzia. "Jainkoa hil da" esaerak jainkotasunean eta sentimenez haraindiko munduan oinarritzen diren balore moralak eta egia nagusiak bildu nahi ditu. Gizakiak Jainkoa hil du, eta Jainkoa hiltzean zentzu transzendente oro ere hil da. Nietzscheren esanetan, ezerk ez du zentzurik eta ez dago inolako helbururik.

"Hil da Jainkoa" esaldiarekin Nietzschek kritika erradikala egiten dio erlijioari eta moralari. Jainkorik ez dagoela onartzeak, bizitzak inongo...