Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Modernitateaz geroztik, ezagutzaren bilaketa eztabaida handia sortu duen gaia izan da. Batzuen ustez, sentimenek ez digute ezagutza ziurtatzen, baizik eta ulermenaren bidez bakarrik lor dezakegu; beste batzuk, guztiz kontrako jarreran daude: zentzumenen eta esperientzien bidez bakarrik ezagut daiteke egia. Kant bi pentsamendu horien arteko sintesi bat egiten saiatuko da, Idealismo Transzendentala aurkeztuz. Gaur egun, beraz, posiblea da egia ezagutzea? Zein ezagutza-ahalmenek bermatzen digute egiarako sarbidea?

Arrazionalismoa eta Enpirismoa: Ezagutzaren Iturriak

Arrazionalismoa

Filosofo arrazionalistek diote giza arrazoimenak ezagutzaren mugak gaindi ditzakeela, baita Metafisikaren objektuak ere ezagutu. Descartesen ustez, egiazko ezagutza lortzeko...

Zoriontasuna gizakiaren helburu nagusia izan da beti, eta horregatik hainbat filosofok eztabaidatu dute zer den eta nola lor daitekeen. Gaur egun, zoriontasuna askotan ondasun materialekin, plazerekin edo ospearekin lotzen dugu, baina filosofo ezberdinek beste ikuspegi batzuk ere eskaintzen dituzte.

Aristoteles: eudaimonia eta bertutea

Aristoteles (K.a. IV. mendean) Nikomako Etika lanean esan zuen zoriontasuna bizitza osoan zehar lortzen den egoera bat dela. Aristotelesek eudaimonia hitza erabiltzen zuen zoriontasuna deskribatzeko, eta horrek «loraldia» edo «betetasuna» esan nahi du. Zoriontasuna ez da plazer batean oinarritu behar; baizik eta bizitza osorako helburu bat da, gure izatea guztiz garatu behar duguna.

Hori dela eta, Aristotelesek...

Descartesen Metodoaren Urratsak: Jainkoa eta Ezagutzaren Oinarriak

C) Bigarren urratsa: Jainkoaren existentzia eta onginahia

Giza-arrazoian badaude ideia puru hauek:

• Betierekotasuna
• Perfekzioa
• Mugagabetasuna

Beraz, giza-arrazoian badago Jainkoaren ideia (Jainkoa existitzen den seinale logikoa). Baina, definizioz, Jainkoa perfektua bada, ezin nau engainatu.

Derrigorrean, Jainkoak egiazkoa edo benetakoa izan behar du. Perfektua izateko, guztiz ona izan behar du eta ez ditu aldatuko berak diseinatutako mundua, legeak eta arrazoi logikoak gu engainatzeko. Arrazoi hutsak probatzen du hau: Jainkoa bada, existitzen da. Jainkoa ez da maltzurra.

Descartesen Jainkoaren kontzeptua (Deismoa)

Descartesen ustez, Jainko kristaua (Kristo) existitzen da; munduaren eta...

Ilustrazioaren oinarrizko printzipioak

1. Zoriontasuna eta aurrerapena — Mundua teknologiaren, zientziaren eta moralaren alorrean aurrerapenez hobetu zitekeela uste zuten.
2. Arrazoia — Dena logika eta pentsamendu kritikoz aztertu behar zela uste zuten, sineskeriarik eta ohitura absurdoen gabe.
3. Zentzumenak eta esperientzia — Frogekin ikus, ukitu edo frogatu daitekeenean bakarrik sinetsi behar dela uste zuten; oinarririk gabeko sinesmenik ez.
4. Hezkuntza — Jendeak ikastea nahi zuten, ez bakarrik aberatsek edo erlijiosoek. Hezkuntza unibertsala eta ezagutzaren zabalkundea babesten zuten.
5. Eskubideak — Adierazpen askatasuna, kritika eta pentsamendu askea bezalako eskubideak defendatzen zituzten.
6. Erlijio naturala — Ez zeuden Jainkoaren aurka, baina

Descartes: Zalantza Metodikoa eta Ideia Sortuak

A) Ideia Sortuak (Innatak)

Cogito-tik abiatuta, jatorrizko ideiak gure arrazoian daude soilik existitzeagatik. Jaiotzen garenetik gure arrazoian daude. Adibidez, honako hauek: pentsamendua, infinitua, perfekzioa, etab. Ez dira sortu beste ideia batzuk konbinatuz, eta are gutxiago esperientziatik datoz.

Eszeptizismoa Gainditzea eta Errealitatearen Froga

Descartesek guztia zalantzan jarri ondoren (modu eszeptikoan ezeztatu ondoren), orain frogatu behar du zalantzan zegoen horrek guztiak balio duela eta egiazkoa dela (dena baieztatu). Descartes teorikoki soilik da eszeptikoa. Frogatu nahi die eszeptikoei giza arrazoia egoki erabiliz (metodoa) eszeptizismoa gainditzen dela eta posiblea dela ezagutzea...

Gizakiaren Izaera eta Gizartea

Gizakiaren Izaera

Jaiotzen garenetik besteekin erlazionatu beharra dugu; taldean bizitzea ezinbestekoa da gizakientzat.

• Sortzetikoa: Herentzia biologikoak dira, hau da, jaiotzen garenetik daukaguna eta aldatzen ez dena (azalaren kolorea, aurpegia, etab.).
• Geureganatutakoa: Denborarekin gurea egiten duguna, gizartean bertan ikasten dena (hizkuntza, janzkera, etab.).

Ezaugarri asko nahaste bat dira, adibidez, adimena. Horrekin jaiotzen zara, baina denborarekin hori lantzen duzu. Honek faktore kulturala eta biologikoa du.

Kultura eta Aniztasuna

Gizakien ezaugarrietako bat kultura da. Kultura ez da bat eta bakarra; kultura asko daude munduan zehar eta desberdinak dira. Hori kultura-aniztasuna deitzen zaio (musulmanak, kristauak,...

Filosofiaren Funtzioak eta Garrantzia: Zergatik da beharrezkoa?

Filosofiak errealitatea, ezagutza, moraltasuna eta giza existentzia bezalako kontzeptuen ulermenean sakontzen laguntzen digu.

Filosofiaren ikuspegiak eta eztabaidak

Francis Fukuyama politologoak ideia bat planteatu zuen: “mundua ez du aldatu behar, ezin da hobetu”. Ikuspegi honek eztabaida pizten du, pertsona bakoitzak pentsatzeko modu desberdina baitu. Batzuentzat munduko onenean bizi gara, eta beste batzuentzat baikortasun hori sobran dagoela uste dute.

Filosofiak erantzuten dituen giza premiak

Filosofiak zenbait giza premiari erantzuten diola dirudi:

• Logikoa: Adimen logikoaren eta pentsamendu abstraktuaren garapena sustatzen du, kontzeptuen bidez.
• Orientatzailea: Gizakiok, beste

Deskartesen Razionalismoa: Ezaugarri Orokorrak

Razionalismoa XVII. mendean sortu zen, greziar filosofian jatorria duen ezagutza arrazionalaren lehentasuna zentzumenezkoaren gainetik ezarriz. Erdi Aroko filosofian ere garatu zen (Descartes, Leibniz, Spinoza eta Malebranche bezalako pentsalariekin). Arrazoiaren ezagutza ezin da mugatu, ez tradizioek, ez fedeak, ezta autoritateek ere.

Sei ezaugarri nagusi ditu:

• Lehenik eta behin, giza arrazoimenean erabateko konfiantza: egia aurkitzeko modu bakarra da, eta argia eta ebidentea dena onartu behar da. Hortaz, arrazoiaz fidatu behar gara.
• Bigarrenik, ezagutza sentikorraren gutxiespena: ezin gara zentzumenez fidatu.
• Hirugarrenik, zientzia unibertsal eta beharrezkoaren nahitaezkotasuna: Zientziaren judizioak

Descartes: Jainkoaren Existentziaren Frogak

Descartes "ni" pentsatzailearen existentziatik abiatzen da, gainerako guztia zalantzan baitago. Pentsamenduak analizatuz, hiru ideia mota bereizten ditu:

• Nirekin jaiotako ideiak (Sortzetikoak).
• Kanpotik datozenak (Abentiziak).
• Nik neuk sortutakoak (Faktiziak).

Jainkoari buruzko ideia berezia da: “substantzia infinitua, aldaezina, independentea, orojakilea eta ahalguztiduna”. Hiru frogaren bidez baieztatzen du Jainkoaren existentzia.

Jainkoaren Existentziaren Hiru Frogak

1. Lehenengo Froga (Kausaltasuna): Substantzia infinituaren ideia nire baitan dago, baina ni mugatua naizenez, ezin nuen nik sortu. Beraz, Jainkoak berak jarri behar izan du nire pentsamenduan, eta hortik ondorioztatzen da Jainkoa existitzen

Ilustrazioaren Oinarriak

Ilustrazioa XVIII. mendean Europan sortutako mugimendu kultural, filosofiko eta zientifikoa izan zen. Ingalaterran hasi, Frantzian garatu eta Alemanian, Kant-en pentsamenduarekin, gailur intelektualera iritsi zen. Arrazoiaren aukeretan konfiantza izateagatik bereizten da, eta zientzia, askatasuna eta aurrerapena azpimarratzen ditu.

Arrazoia, Mugimenduaren Ardatza

Ilustratuek uste zuten arrazoia, oztopoak baztertuz, gizakiari arazoei irtenbide egokiak eskaintzeko gai izango zela. Hona hemen ilustratuek goraipatutako arrazoi horren ezaugarriak:

Arrazoi Ilustratuaren Ezaugarriak

• Autonomoa: Askatasunez jardun behar du, kanpoko faktoreek (fedea, tradizioak) mugarik jarri gabe. Nahiz eta gizatiarra eta mugatua izan, arrazoiak